Bluszczyk kurdybanek

Glechoma hederacea

Kwiaty mają kształt funelu, są symetryczne i mają kolor niebieski lub fioletowy.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak:
  • Termika: Ostry, lekko gorzki, lekko chłodzący. Działa na meridian wątroby, nerek i pęcherza moczowego.[11]
  • Wilgotność:
  • Żywioł:

W tradycyjnej medycynie chińskiej znana jest jako Jiangsu Jinqiancao (江苏金钱草).[3] Występuje w zacienionych i wilgotnych miejscach, takich jak skraje lasów, pod rzadkimi drzewostanami, na łąkach lub nad strumieniami, na głębokościach od 50 do 2000 m.[11] W tradycyjnej medycynie chińskiej roślina była stosowana m.in. do usuwania wiatr-wilgoci, leczenia urazów i malarii.[4]

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Rośnie najlepiej w wilgotnych, zacienionych miejscach, ale bardzo dobrze znosi też słońce[3] Uprawiany jest głównie jako roślina okrywowa, rozrasta się bowiem szybko, jego pędy łatwo ukorzeniają się i dobrze znosi zacienienie.[1]
  • Gleba: ma bardzo płytki system korzeniowy i może stanowić doskonałą „żywą ściółkę”. Zapobiega odparowywaniu wilgoci z gleby pod wpływem słońca oraz chroni cenne mikroorganizmy przed zniszczeniem przez bezpośrednie działanie promieni słonecznych[6] utrzymuje glebę w chłodzie, dzięki czemu dżdżownice czują się dobrze, a także hamuje wzrost innych „głęboko zakorzenionych” chwastów.[6]
  • Woda: W typologii siedlisk leśnych jest gatunkiem związanym z siedliskami lasu wilgotnego (Lw).[1]
  • Mrozoodporność:
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
  • Gundermann występuje w większości krajów Europy. W Europie Środkowej jest bardzo powszechny. Występuje również w Azji Zachodniej i Północnej, aż po Japonię, Hongkong i Tonkin.[2]
  • W Nowej Zelandii, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie został tam wprowadzony przez człowieka.[2]
Rozpoznawanie w terenie
  • Ta zimozielona, wieloletnia roślina zielna tworzy długie, niskie rozłogi.[2]
  • Kielich rurkowaty, niewyraźnie dwuwargowy, długości 5–7 mm. Korona 2–3 razy dłuższa od kielicha, niebieskofioletowa do czerwonawej, sporadycznie biała, z włoskami w gardzieli.[1]
  • Kwiaty G. hederacea są dwustronnie symetryczne, mają kształt lejka, a ich barwa waha się od niebieskiej lub niebieskawo-fioletowej do lawendowej[3]
  • Zimotrwałe, naprzeciwległe, długości 1–3 cm, sercowato okrągławe lub nerkowate, z karbowanym brzegiem. Na spodniej stronie blaszki często fioletowoczerwone.[1]
  • Liście są naprzeciwległe, w kształcie serca, nerki lub wachlarza, a ich brzegi są zaokrąglone i ząbkowane[4]
  • Liście gundermana po rozgnieceniu wydzielają charakterystyczny, korzenny zapach. Mają zaokrąglony, nerkowaty kształt, a ich brzegi są grubo ząbkowane.[8]
  • Roślina wysokości 10–20 cm, z długimi pełzającymi rozłogami, łatwo zakorzeniającymi się. (...) Płożąca się, kwiatowe podnoszące się. Sporadycznie owłosiona lub naga, rozgałęziona, kanciasta i miękka, z długimi (do 1 m) ulistnienionymi rozłogami.[1]
Surowce i Zbiory
Liście liście 🌐 z sieci

Działanie: Rozgniecione świeże liście rozchodnika przykłada się do wrzodów.[10]
Substancje czynne:
Zbiór: Młode liście zebrane wiosną były dawniej gotowane jako warzywa, między innymi w potrawach serwowanych w Wielki Czwartek.[2] Liście przed kwitnieniem można gotować jako warzywo lub przygotowywać z nich herbatę[3] Najlepszym okresem zbiorów liści z wierzchołków pędów, przeznaczonych do wykorzystania jako przyprawa, jest początek kwitnienia, czyli okres od marca do kwietnia.[8]
Ziele ziele 🌐 z sieci

Działanie: ziele stosowane przeciw zatruciu ołowiem, w medycynie ludowej w postaci naparu stosowany przy przewlekłych nieżytach dróg oddechowych, astmie, przeciw bólom żołądka, przy schorzeniach pęcherza i kamicy nerkowej.[1] Zewnętrznie używany do sporządzania odwarów dezynfekujących do przemywania ran i w chorobach skóry, ze względu na delikatne działanie ściągające, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne.[1] W tym źródle zalecano stosowanie tej rośliny zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie w stanach wyczerpania.[2] Uzupełnili oni zastosowania medycyny ludowej o wskazania, które starożytni autorzy wymieniali w odniesieniu do „Chamaikissos”: rwa kulszowa, choroby śledziony, oparzenia oraz zastój wątroby z żółtaczką.[2] Na przełomie XVIII i XIX stulecia większość lekarzy podchodziła krytycznie do ludowych metod leczenia bluszczykiem, jednak z braku alternatywnych środków tolerowano jego użycie w walce z gruźlicą płuc.[2] A w szczególności roślina ta pomaga w przypadku niespecyficznych chorób wątroby, gdy jest ona powiększona, wytwarza mało żółci i jest obciążona toksynami.[10]
Substancje czynne:
ziele zawiera śladowe ilości olejku eterycznego, do 7% garbników, cholinę, substancję goryczkową – glechominę, saponiny, żywice, sole mineralne.[1]
Zbiór: Zbiera się gałązki z kwiatostanami, wykorzystuje się je w stanie świeżym lub suszy w cieniu.[10]
Praktyczne Zastosowanie
Rzemiosło

Zanim zaczęto uprawiać chmiel, gwiazdnica była wykorzystywana do konserwacji piwa ze względu na zawarte w niej substancje gorzkie.[2] Zebrałem nieco ponad 2 uncje liści i łodyg zielonych roślin – zarówno tych kwitnących, jak i tych, które miały wkrótce zakwitnąć. Użyłem garnka ze stali nierdzewnej, w którym gotowałem je pod przykryciem w wodzie przez pół godziny, a następnie odstawiłem na około 5 godzin. W garnku pojawił się najpiękniejszy odcień zieleni...[7]

Kosmetyka

Jako dodatek do żywności gundermann ma również działanie przeciwutleniające.[2] Roztwór składający się z dwóch kropli wyciśniętego soku z rozchodnika i 1 łyżki stołowej przegotowanej wody wkłada się do nosa i oczu. Pomaga to w leczeniu zapalenia spojówek, zapalenia powiek, łzawienia i kataru.[10]

Ogród

Rozmnaża się z nasion, sadzonek pędowych wytwarzanych późnym latem (przyjmują się łatwo) lub przez podział jesienią lub wiosną.[1] Najczęściej uprawia się kultywar Variegata o bardzo długich pędach i zielonych liściach z charakterystycznymi jasnymi brzegami, które stanowią największą ozdobę tej odmiany.[1] Uprawia się go głównie jako roślinę okrywową, z dala od innych roślin ozdobnych, jest bowiem ekspansywny i może stać się w ogródku uciążliwym chwastem.[1] Gundermann rzadko był i jest uprawiany w ogrodzie. Zazwyczaj zbierano go. W średniowiecznych ogrodach klasztornych uprawiano go sporadycznie jako roślinę leczniczą.[2] „Uprawia się ją jako roślinę ogrodową w doniczkach, a czasami jako roślinę okrywową”.[3]

Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania

Podejrzewa się, że bluszcz pospolity może powodować zatrucia u zwierząt pasących się, takich jak bydło i konie, które są prawdopodobnie bardziej narażone na nadmierne spożycie tej rośliny.[9] Przedawkowanie jest niepożądane, może powodować nadmierną potliwość i ślinotok, zaburzenia rytmu serca, obrzęk płuc, podrażnienie nerek, układu pokarmowego i wątroby oraz przerwanie ciąży.[10]

Z archiwum Kwiatownika
Historia i legendy
Opis
Bluszczyk kurdybanek od wieków ceniony był w lecznictwie ludowym jako roślina 'oczyszczająca' – stosowany przy kaszlu, infekcjach dróg oddechowych, chorobach wątroby, trudnościach trawiennych i schorzeniach skóry. W kuchni staropolskiej był przyprawą do zup, mięs i piwa. Zielarki polecały go na wiosenne oczyszczanie organizmu.
Cechy
  • Silny, świeży zapach liści
  • Można zbierać wcześnie wiosną
  • Pnący i zadarniający charakter – idealny na runo pod drzewami
  • Jadalny na surowo, do suszenia, jako przyprawa i napar
Zastosowanie historyczne
  • Przyprawa do zup, zwłaszcza żurku i barszczu
  • Dodatek do piwa i serów
  • Kąpiele i okłady na rany, wypryski, trudno gojące się zmiany skórne
  • Syropy i napary na kaszel i przeziębienia
Ciekawostki
  • Nazwa 'kurdybanek' pochodzi od aromatu przypominającego skórę (kurdyban) – luksusowy materiał wyrabiany w Polsce w XVII w.
  • Był składnikiem pierwszych polskich piw – zanim pojawił się chmiel
  • Stosowany magicznie do oczyszczania domostw i ochrony przed złymi urokami
Opis botaniczny
Pokroj
Niska bylina o długich, pełzających pędach, tworząca gęste, zielone kobierce.
Lodyga
Cienka, rozesłana lub podnosząca się, czterokanciasta, łatwo się ukorzenia.
Liscie
Sercowato-nerkowate, brzegiem karbowane, do 2 cm średnicy, jasno- do ciemnozielonych, na ogonkach.
Kwiaty
Drobne, fioletowoniebieskie lub liliowe, zebrane po 2-3 w kątach liści; kwitnie od kwietnia do czerwca.
Zapach
Intensywny, korzenny, lekko miętowy – bardzo charakterystyczny.
Cecha wyrozniajaca
Długie płożące pędy, nerkowate liście, intensywny aromat, kwiaty w kątach liści.
Występowanie
Obszar
Europa, zachodnia i środkowa Azja; zawleczony do Ameryki Północnej
W polsce
Bardzo pospolity – lasy liściaste, parki, przydroża, wilgotne łąki, ogrody, trawniki, przychacia
Właściwości i składniki
Uwagi i ostrzeżenia
Uprawa
Gleba
Przepuszczalna, próchniczna, lekko wilgotna
Stanowisko
Półcień, cień; toleruje także stanowiska słoneczne
Wysiew
Wczesna wiosna lub jesień (nasiona lub przez podział rozłogów)
Zbior
Młode pędy i liście od marca do czerwca, kwitnące ziele kwiecień–maj
Kalendarz
Siew
Miesiące
marzec, kwiecień
Czynności
Zbiór świeżych nasion tuż po dojrzeniu; zimna stratyfikacja przez 8–12 tygodni w wilgotnym piasku lub torfie w temperaturze 2–5 °C; wysiew cienką warstwą (0,5 cm) do inspektu lub doniczek z przepuszczalnym podłożem; utrzymywanie stałej wilgotności podłoża aż do wschodów; pikowanie siewek w fazie 4–6 liści.
Kwitnienie
Miesiące
maj, czerwiec
Czynności
Obserwacja kwitnienia w maju–czerwcu: drobne, dwuwargowe kwiaty zebrane w 2–6-kwiatowe baldachy; usuwanie przekwitłych baldachów w celu pobudzenia wydłużonego kwitnienia; podlewanie podczas suszy, by wspierać rozwój organów generatywnych.
Zbior kwiatow
Miesiące
czerwiec, lipiec
Czynności
Zbieranie baldachów kwiatowych w suchy, słoneczny dzień, najlepiej rano po odparowaniu rosy; cięcie całych pędów tuż przy podstawie; suszenie w cieniu na pergaminie do lekkiego przesuszenia; przechowywanie w suchym miejscu, gotowe do naparów i dekoracji.
Zbior nasion
Miesiące
wrzesień, październik
Czynności
Zbieranie dojrzałych nasion we wrześniu–październiku: ścinanie łodyg z suchymi torebkami nasiennymi; suszenie w przewiewnym miejscu aż torebki pękną i uwolnią nasiona; potrząsanie dla oddzielenia nasion; przechowywanie w szczelnych, suchych pojemnikach.
Pielenie
Miesiące
maj, lipiec
Czynności
Regularne usuwanie chwastów ręcznie lub motyczką wokół kęp; ściółkowanie warstwą 5–10 cm kory lub liści, aby ograniczyć odrastanie chwastów i zachować wilgoć gleby.
Przesadzanie
Miesiące
kwiecień, październik
Czynności
Dzielenie kęp wiosną (kwiecień) lub jesienią (październik): wykopanie całej kępy z bryłą ziemi; delikatne rozdzielenie sadzonek; sadzenie w nowym miejscu w odległości 15 cm; obfite podlewanie i ściółkowanie po posadzeniu.
Miodobranie
Miesiące
lipiec
Czynności
Ustawianie uli w lipcu w pobliżu stanowisk bluszczyka: pszczoły zbierają nektar i pyłek z fioletowych kwiatów; ocena intensywności oblotu i zbiór ramek po zakończeniu oblotów; odsklepianie i odwirowanie miodu.
Zbior ksiezyc
Miesiące
wrzesień
Czynności
Praktyka biodynamiczna: zbieranie nasion i baldachów we wrześniu podczas fazy opadającego księżyca (po pełni); cięcie pędów wieczorem po opadnięciu rosy; suszenie w cieniu.
Zbior deszcz
Miesiące
październik
Czynności
Instalacja zbiorników na wodę deszczową pod rynnami w październiku: czyszczenie rynien i montaż filtrów przeciwliściowych; gromadzenie wody do zimowego podlewania kęp bluszczyka.
Bibliografia
Wiedza Tajemna
  • Epitet gatunkowy nazwy zwyczajowej (kurdybanek) pochodzi od kurdybanów – garbowanych skór, zdobionych m.in. motywami roślinnymi.[1]
  • Nazwa rodzajowa „Glechoma” wywodzi się od greckiego słowa „glechon”, oznaczającego miętę polejową [...] [...] Epitet gatunkowy „hederacea” oznacza „przypominający bluszcz, o liściach podobnych do bluszczu”.[2]
  • W średniowiecznych ogrodach klasztornych uprawiano ją sporadycznie jako roślinę leczniczą.[2]
  • Obecnie powszechnie stosowana niemiecka nazwa potoczna „Gundermann” lub „Gundelrebe” może wywodzić się od staro-wysoko-niemieckiego/gotyckiego słowa „gund” oznaczającego „ropę” lub „wrzód”, co wskazywałoby na jej dawne zastosowanie jako rośliny leczniczej.[2]
  • G. hederacea była również szeroko stosowana przez Saksonów w produkcji piwa typu ale jako środek aromatyzujący, klarujący i konserwujący[3]
  • „Europejscy osadnicy rozprzestrzenili ją po całym świecie, dzięki czemu stała się ona powszechnie występującą rośliną wprowadzoną i naturalizowaną w wielu różnych miejscach. Przed wprowadzeniem chmielu Saksoni wykorzystywali ją do warzenia piwa jako środek aromatyzujący, klarujący i konserwujący”.[3]
  • Jego dziwne imię wywodzi się ze staro-wysoko-niemieckiego, w którym słowo „gund” oznaczało walkę, a „gunt” – ropę lub wydzielinę z rany. Biorąc pod uwagę, że wiadomo, iż gundermann był niegdyś ważną rośliną stosowaną w leczeniu ran, ma to całkiem sens[8]
  • „Leczę siedem otworów w głowie!” — tak nie zuchwale, ale całkiem słusznie i uzasadnionie ogłasza zwykły rozchódnik... Bo rzeczywiście leczy siedem funkcjonalnych otworów w głowie: oczy, uszy, nos (dwa nozdrza) i usta.[10]
  • W noc Walpurgii, 1 maja, z gundermanna – nazywanego przez Germanów „zaunkraut” – wiązano wianki, przez które można było dostrzec czarownice.[2]
  • W wielu regionach odgrywał on rolę w rytuałach związanych z mlekiem. Z okazji Nocy Walpurgii 1 maja gundermann, nazywany przez Germanów „zaunkraut”, był wiązany w wieńce[2]
  • Jako zaklęcie lecznicze i ochronne miało ono chronić przed chorobami, takimi jak dżuma, a także przed czarownicami.[2]
  • Jego obecność w Ameryce Północnej jako inwazyjnego chwastu wynika z tego, że europejscy osadnicy cenili go jako zioło lecznicze i środek konserwujący piwo[3]
  • Kwiaty mają znacznie łagodniejszy smak. Można je wykorzystać jako ładną dekorację potraw, np. posypując nimi sałatki lub desery z twarogiem.[8]
  • Uważano, że rana goi się szczególnie dobrze, jeśli przyłoży się do niej 77 listków wiciokrzewu. Za pomocą magii liczb chciano jeszcze bardziej wzmocnić lecznicze właściwości tej rośliny.[8]
  • zwany też zwyczajowo bluszczykiem ziemnym, kurdybankiem, obłożnikiem[1]
  • Roślinę tę nazywa się na różne sposoby: bluszcz, bo przypomina bluszcz; kotownik; mięta psia, bo ma miętowy zapach; budra.[10]
  • Stosowany jako przyprawa do potraw: zup i pierogów z twarogiem, ze względu na przyjemny korzenny zapach i smak.[1]
  • Miód z bluszczyku jest jasnożółty.[1]
  • Wartościowa pasza zwiększająca mleczność krów.[1]
  • Zapach i smak opisuje się jako żywiczny i aromatyczny, przypominający miętę i lukrecję.[2]
  • W produkcji sera używano gundermanna jako zamiennika podpuszczki zwierzęcej.[2]
  • Po różaniu w osolonej wodzie i odłożeniu na zimną wodę liście tracą intensywny zapach, a ich konsystencja staje się wyraźnie chrupiąca, co nadaje się do potraw typu ohitashi.[5]
  • Liście i łodygi mają ostry, ziołowy zapach... Chociaż mają charakterystyczny zapach, nie są zbyt gorzkie i można je spożywać na surowo.[5]
  • W pierwszych dniach wiosny rozglądałam się za czymś, co mogłabym wypróbować w kadzi barwiarskiej. Rozchodnik rozłogowy zaczyna rosnąć bardzo wcześnie… praktycznie zanim jeszcze stopnieje śnieg. Czytałam, że mięta nadaje się całkiem nieźle do barwienia, a potem natknęłam się na Lil Fish Studios i jej blog o barwieniu tą rośliną![7]
  • Kwiaty bluszczyku można smażić w tempurze na surowo, zachowując ich fioletowy kolor, co uzyskuje się przez cienkie obtoczenie ciastem i smażenie w niższej temperaturze, co lepiej podkreśla ich aromat.[5]
  • Zauważyłem, że odkąd mam pszczoły, nie nienawidzę już tej rośliny tak bardzo. Wygląda na to, że pszczoły uwielbiają jej wczesnowiosenne kwiaty.[6]
  • Owoce Rozłupnia rozpadająca się na 4 rozłupki.[1]
  • W japońskiej kuchni młode pędy z kwiatami zbiera się przede wszystkim wiosną (od marca do sierpnia, zależnie od regionu), a do przygotowania herbaty nadają się również pędy pozyskane po zakończeniu kwitnienia.[5]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Bluszczyk kurdybanek [pl]
  2. Wikipedia (de): Gundermann [de]
  3. Wikipedia (en): Glechoma hederacea [en]
  4. Wikipedia (zh): 歐活血丹 [zh]
  5. classilica.com [ja]
  6. garden.org [en]
  7. knittyvet.com [en-US]
  8. natuerlich.thieme.de [de-DE]
  9. www.eatweeds.co.uk [en-GB]
  10. www.zelena-planeta.ua [uk]
  11. zhongyibaike.com [zh-Hans]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy