Chmiel zwyczajny

Humulus lupulus | Konopiowate (Cannabaceae)

Wieloletnia, dwupienna roślina pnąca (bylina), której pędy co roku zamierają, by wiosną wyrosnąć z podziemnego kłącza (karpy). Chmiel wspina się owijając wokół podpór zawsze w prawą stronę (zgodnie z ruchem wskazówek zegara). Jest rośliną o ogromnej sile witalnej, potrafiącą dorosnąć do 8-10 metrów w ciągu jednego sezonu. W fitoterapii ceniony za unikalną żywicę – lupulinę, która jest jednym z najskuteczniejszych naturalnych środków uspokajających.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Wybitnie gorzki, aromatyczny
  • Termika: Zimna
  • Wilgotność: Osuszająca
  • Żywioł: Powietrze i Woda

"Chmiel działa jako 'środek chłodzący' dla rozpalonego umysłu. Gorzki smak 'ściąga' energię w dół, pomagając uziemić osoby nadpobudliwe, nerwowe i cierpiące na bezsenność. Rozluźnia napięcia w splotach nerwowych i chłodzi nadmiar pożądania (działanie anafrodyzyjne u mężczyzn)."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Słoneczne do półcienistego. Wymaga miejsc osłoniętych od silnych wiatrów, które mogą zrywać pędy z podpór.
  • Gleba: Chmiel zwyczajny (Humullus lupulus) najlepiej rośnie na madach nadrzecznych i czarnoziemcach, które są głębokie, żyzne, próchniczne, wilgotne i bogate w azot. Roślina preferuje azot bogate gleby o wyższej wilgotności, typowe dla lasów nadużyciowatych (Auwalde) oraz wilgotnych skrajów lasów, gdzie spełnia konkretną funkcję ekologiczną.[5]
  • Woda: Chmiel zwyczajny (Humullus lupulus) jest rośliną, która w stanie dzikim chętnie zasiedla wilgotne zarośla, olsy, łęgi, tereny nad rowami, a także obszary ruderalne przy zabudowaniach i śmietniskach, co wskazuje na wysokie zapotrzebowanie na wodę, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu i wiązania szyszek.[1]
  • pH gleby: 6.0 - 7.0 (Obojętna do lekko kwaśnej).
  • Mrozoodporność: Strefa 4 (Część podziemna jest całkowicie mrozoodporna).
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
  • Najważniejsze niemieckie regiony uprawy chmielu to Hallertau w Bawarii, obszar Elbe-Saale, dolina Schussental oraz region wokół Spalt w Środkowej Frankonii.[2]
Rozpoznawanie w terenie
  • Chmiel zwyczajny (Humullus lupullus) ma łodygę wspinającą się, kanciastą, pokrytą haczykowatymi włoskami, które ułatwiają czepianie się podpór i mogą ranić skórę. Liście są naprzeciwległe, sercowate, zazwyczaj 3-5 klapowe, grubo piłkowane, bardzo szorstkie. Owoce (szyszki) występują tylko na okazach żeńskich – są to jajowate kwiatostany złożone z dachówkowato zachodzących na siebie listków. Lupullina – żółty, lepki proszek widoczny na wewnętrznej stronie łusek szyszki.[1][4]
  • Chmiel jest wieloletnią rośliną pnącą o naprzeciwległych liściach, które mają kształt sercowaty lub zaostrzony, są trójklapowe, posiadają ząbkowane brzegi i chropowatą powierzchnię od góry.[4]
  • Liście chmielu są naprzeciwległe i długoogonkowe, a na pędach głównych i bocznych posiadają od 3 do 5 klap o gruboząbkowanych brzegach.[1]
  • Wyróżniany jest jako szybko rosnąca roślina pnąca o sztywnych, sześciobocznych do skrzydlastych łodygach, pokrytych dwuramiącymi włoskami pnącymi. Rośnie głównie na skrajnych wilgotnych lasach i w lasach olszowych, gdzie pełni istotną rolę ekologiczną.[5]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Przestęp biały (Bryonia alba): Również pnącze, ale ma wąsy czepne (chmiel ich nie ma – owija się całą łodygą) i czarne owoce jagodowe. Przestęp jest trujący.

Powój polny: Ma gładkie łodygi, lejkowate kwiaty i owija się w lewą stronę.

Surowce i Zbiory
Strobilus Lupuli szyszki

Żeńskie kwiatostany zbierane pod koniec lata, gdy stają się elastyczne i mają złocisto-zielony kolor.

Działanie: Silnie uspokajające, ułatwiające zasypianie, bakteriostatyczne, przeciwgrzybicze, estrogenne, rozkurczowe.
Substancje czynne:
Olejek eteryczny (mircen, humulen, kariofilen) Żywice (humulony i lupulony - tzw. gorycze chmielowe) Flawonoidy (ksantohumol - potężny antyoksydant) Fitoestrogeny (8-prenylonaryngenina - najsilniejszy znany fitoestrogen roślinny)
Nie stosować u kobiet z nowotworami hormonozależnymi (np. rak piersi) ze względu na silne działanie estrogenne.
Zbiór: Sierpień - Wrzesień.
Lupulinum lupulina

Gruczoły włoskowe (żółty proszek) otrząsane z wysuszonych szyszek.

Działanie: Skoncentrowane działanie uspokajające i hamujące popęd płciowy.
Substancje czynne:
Zbiór: Wrzesień (po wysuszeniu szyszek).
Młode pędy (szparagi chmielowe) pedy_wiosenne

Podziemne lub świeżo wyrastające nad ziemię białe pędy zbierane w marcu i kwietniu.

Działanie: Wykwintne warzywo, bogate w witaminy i minerały, działające lekko oczyszczająco.
Substancje czynne:
Zbiór: Marzec - Kwiecień.
Kwiaty kwiaty 🌐 z sieci

Działanie: Tradycyjnie napary z szyszek chmielu stosowano jako środek ułatwiający zasypianie, łagodzący nadpobudliwość oraz usprawniający procesy trawienne. Wyciągi z tych kwiatostanów wykorzystywano również zewnętrznie do przemywania wrzodów i trudno gojących się ran.[1][3] Już w 1153 roku Hildegarda z Bingen opisała antyseptyczne działanie chmielu, zauważając, że jego gorycz zapobiega gniciu.[2] W irańskiej medycynie ludowej pąki i szyszki chmielu tradycyjnie stosowano jako środek uspokajający.[3]
Substancje czynne:
Kwiaty chmielu zwyczajnego zawierają głównie kwas alfa-kwasowy, humulon, który odpowiada za gorycz piwa, oraz kwasy beta, które mają kluczowe znaczenie dla bukietu aromatycznego. Ponadto, odmiany aromatyczne chmielu charakteryzują się znacznie wyższymi stężeniami olejków eterycznych i polifenoli w porównaniu do odmian gorzkich.[2]
Skład i substancje czynne 🌐 z sieci
  • Wewnętrzna strona przysadek kwiatów żeńskich pokryta jest gruczołowatymi włoskami wydzielającymi lupulinę, która formuje się w drobne ziarenka zawierające do 80% żywicy.[1]
  • W składzie chemicznym rośliny zidentyfikowano mircen, humulen, ksantohumol, mircenol i linalol, a także garbniki i żywice.[3]
Surowce całej rośliny 🌐 z sieci
  • Żeńskie kwiatostany zbiera się w sierpniu ręcznie lub za pomocą maszyn, a następnie suszy w temperaturze nieprzekraczającej 40–55 °C. Zebrany surowiec należy przechowywać w suchym i ciemnym miejscu przez okres nie dłuższy niż rok.[1]
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

W tradycyjnej medycynie chmiel jest używany do łagodzenia trudności w zasypianiu, stanów lękowych, nadpobudliwości, napięcia nerwowego oraz problemów trawiennych. Wyciąg z chmielu wykazuje działanie antybakteryjne, co zostało wykorzystane w produkcji naturalnych dezodorantów.[3] Ksantohumol, zawarty w chmielu, wykazuje działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwutleniające oraz przeciwnowotworowe, w tym wobec nowotworów płuc, jelita grubego i piersi.[1] Trudności w zasypianiu, stany lękowe, nadpobudliwość, napięcie nerwowe, zaburzenia okresu przekwitania (uderzenia gorąca), problemy trawienne (brak łaknienia), nadmierne libido u mężczyzn.

Tekst oryginalny Kwiatownika

Trudności w zasypianiu, stany lękowe, nadpobudliwość, napięcie nerwowe, zaburzenia okresu przekwitania (uderzenia gorąca), problemy trawienne (brak łaknienia), nadmierne libido u mężczyzn.

Kuchnia

Piwowarstwo (nadaje goryczkę i aromat, konserwuje piwo). Młode pędy chmielu smażone na maśle są uważane za jedno z najdroższych i najsmaczniejszych dzikich warzyw (tzw. szparagi chmielowe).

Rzemiosło

Wyciągi z chmielu stosuje się w kosmetykach przeciwstarzeniowych (ksantohumol) oraz w szamponach dla blondynek. Włókna z łodyg chmielu mogą być używane do wyrobu grubego papieru i sznurów.

Kosmetyka

Dzięki właściwościom hormonalnymi wyciągiem z szyszek chmielu wykorzystuje się w kosmetyce do opóźnienia procesów starzenia skóry. Składnik ten dodaje się do kremów, mleczek, lotionów, kąpieli regeneracyjnych oraz szamponów.[1]

Ogród

Szybko rosnąca roślina osłonowa do tworzenia zielonych ścian i altan. Wymaga silnych podpór. Wykorzystuje się wyłącznie osobniki żeńskie wytwarzające szyszki, a same rośliny rozmnaża się wegetatywnie z sadzonek pozyskiwanych wiosną z ubiegłorocznych pędów.[1] Chmiel uprawia się corocznie od końca marca na specjalnych konstrukcjach wsporczych w ogrodów chmielowych.[2] Roślina rozmnaża się wegetatywnie przez sadzonki pędowe lub przez podział kłącza, natomiast rozmnażanie z nasion stosuje się prawie wyłącznie w badaniach i hodowli.[2] Zapylenie przez pyłek męskich roślin zmniejsza plon brzeczki, skraca okno zbiorów, ponieważ przestałe szyszki niesmacznie smakują, oraz utrudnia przetwórstwo w browarze, dlatego pola uprawne są całkowicie żeńskie.[2] Podczas zbiorów trwających około trzech tygodni w sierpniu i wrześniu pędy są ścinanne tuż przy ziemi i zrywane z konstrukcji, po czym maszyny oddzielają szyszki w gospodarstwie.[2]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Szybko rosnąca roślina osłonowa do tworzenia zielonych ścian i altan. Wymaga silnych podpór.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Potęguje działanie leków uspokajających, nasennych i alkoholu. Ze względu na działanie estrogenne może wchodzić w interakcje z hormonalną terapią zastępczą i środkami antykoncepcyjnymi.

Przeciwwskazania

Ze względu na działanie na układ hormonalny, chmiel nie jest zalecany chłopcom w okresie dojrzewania oraz mężczyznom z zaburzeniami erekcji. Może powodować nadmierną senność – nie stosować przed prowadzeniem pojazdów. Chmiel bywa mylony z trującymi roślinami takimi jak powój omszony (który ma pierzaste liście i białe kwiaty) lub bruxinką dwupienną (która zwisa na odrostach a nie owija się i ma czerwone owoce). Pominięcie tych różnic ryzykuje spożycie silnie trujących roślin.[5]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Ze względu na działanie na układ hormonalny, chmiel nie jest zalecany chłopcom w okresie dojrzewania oraz mężczyznom z zaburzeniami erekcji. Może powodować nadmierną senność – nie stosować przed prowadzeniem pojazdów.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór szparagów chmielowych M-c: 3, 4

Odgrzebywanie ziemi wokół karpy i wycinanie białych, podziemnych pędów.

Księżyc przybywający
Zbiór szyszek M-c: 8, 9

Zbiór całych szyszek z okazów żeńskich, gdy po naciśnięciu szeleszczą i szybko wracają do pierwotnego kształtu.

Pełnia Sucha i słoneczna
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Akumulator dynamiczny azotu i krzemionki.
  • Błyskawiczna produkcja biomasy do mulczowania.
  • Pionowa warstwa w ogrodzie leśnym (pnącze).
  • Schronienie dla owadów w gęstych splotach pędów.

Towarzysze (Gildia):

Wierzba

Naturalna podpora, choć chmiel może ją zdominować.

Pokrzywa

Obie rośliny kochają te same żyzne, azotowe siedliska.

Drzewa owocowe

Chmiel może być prowadzony po starych drzewach, ale trzeba kontrolować jego ekspansję.

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • Chmiel to najszybciej rosnąca bylina w polskiej florze – w sprzyjających warunkach pędy rosną 10-15 cm na dobę.
  • W starożytności chmiel uważano za 'wilka wierzbowego' (Lupus salictarius), ponieważ obserwowano, jak dusi wierzby, owijając się wokół nich.
  • Szyszki chmielu są naturalnym konserwantem – to dzięki nim piwo mogło przetrwać długie transporty morskie w czasach kolonialnych (styl IPA).
  • Pracownicy przy zbiorze chmielu często skarżyli się na nadmierną senność – to wynik wdychania lotnych olejków i kontaktu lupuliny ze skórą.
  • W Niemczech chmiel wybrano rośliną leczniczą roku 2007, a w Austrii tytuł ten przyznano mu na rok 2026.[2]
  • Pierwsza wzmianka o chmielu pochodzi z roku 768, kiedy król Pepin ofiarował szyszki klasztorowi w Paryżu, a pierwsze udokumentowane uprawy datuje się na rok 859 w dokumentach z klasztoru w Freising w Niemczech.[3]
  • W starożytności młode pędy chmielu spożywano jako delikatną jarzynę, co w swoich dziełach odnotowali Pliniusz Starszy oraz Marcjalis.[1]
  • Chmiel jest uznawany za kwiat hrabstwa Kent; takie miano nadano mu w 2002 roku w wyniku głosowania zozorganizowanego przez organizację Plantlife.[3]
  • Genom chmielu jest stosunkowo duży i ma zbliżona wielkość do genomu ludzkiego.[3]
  • Największymi producentami chmielu pod względem areałów upraw są obecnie Stany Zjednoczone, Niemcy i Czechy. Chmiel jest również używany do aromatykowania niektórych likierów i drinków, a ostatnio również do produkcji napoju typu lemoniada.[5]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Chmiel zwyczajny [pl]
  2. Wikipedia (de): Echter Hopfen [de]
  3. Wikipedia (en): Humulus lupulus [en]
  4. Wikipedia (zh): 蛇麻 [zh]
  5. www.pflanzen-vielfalt.net [de]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy