Czeremcha zwyczajna
Prunus padus | Różowate (Rosaceae)
Drzewo lub duży krzew o gęstej koronie, dorastający do 15 m wysokości. Najbardziej rozpoznawalna dzięki zwisającym, białym gronom kwiatów o intensywnym, wręcz odurzającym zapachu. Kora czeremchy po potarciu wydziela charakterystyczny zapach migdałów (wynik obecności amigdaliny). Jest to roślina wskaźnikowa dla żyznych i wilgotnych siedlisk leśnych, nazywana dawniej 'kocierpką' ze względu na cierpki smak owoców.
Pokrój
Kwiaty
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: Rasbak, CC BY-SA 3.0
- Kwiaty: Christer Johansson, CC BY-SA 2.5
- Liście: MurielBendel, CC BY-SA 4.0
- Owoce: Anneli Salo, CC BY-SA 3.0
- Kora: No machine-readable author provided. Lumbar~commonswiki assumed (based on copyright claims)., Public domain
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Cierpki, gorzki, lekko słodki (owoce)
- Termika: Chłodna
- Wilgotność: Osuszająca (ściągająca)
- Żywioł: Woda i Powietrze
"Czeremcha działa wybitnie 'ściągająco' na tkanki. Jej energia pomaga zatrzymać nadmiar płynów (biegunki, wysięki) i uspokoić 'rozbiegane' procesy zapalne. Na poziomie psychicznym jej zapach działa euforycznie, ale długotrwałe przebywanie w jego zasięgu może powodować senność i uspokojenie."
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Słoneczne do półcienistego. Najlepiej kwitnie i owocuje w pełnym świetle.
- Gleba: Żyzna, próchniczna, wilgotna, zasobna w składniki mineralne. Często spotykana w lasach łęgowych i olsach.
- Woda: Wysokie zapotrzebowanie; źle znosi przesuszenie podłoża, kocha sąsiedztwo cieków wodnych.
- pH gleby: 5.5 - 7.5 (Tolerancyjna, preferuje lekko kwaśne do obojętnych).
- Mrozoodporność: Strefa 3 (Całkowicie mrozoodporna).
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
- Występuje w całej Europie, Azji Mniejszej i zachodniej Syberii. W Polsce jest rośliną pospolitą.[1]
Rozpoznawanie w terenie
- Kwiaty białe, zebrane w długie, zwisające grona (w przeciwieństwie do czeremchy amerykańskiej, u której grona są wzniesione).
- Kora ciemnobrunatna, prawie czarna, po zarysowaniu pachnie intensywnie migdałami/lekarstwem.
- Liście eliptyczne, brzegiem drobno piłkowane, z dwoma miodnikami u nasady blaszki (na ogonku).
- Owoce to kuliste, lśniące, czarne pestkowce o bardzo cierpkim smaku.
- Kwitnie w kwietniu i w maju. [...] Białe, mocno pachnące. Na brzegach korony delikatnie ząbkowane. Zebrane są w zwisający kwiatostan – grono o długości do 15 cm.[1]
- Szybko rosnąca czeremcha pospolita występuje jako liściaste, gęste drzewo osiągające wysokość do 15 metrów lub, rzadziej, jako krzew osiągający wysokość do 10 metrów[2]
- Kora jest gładka i ciemnoszara; po jej uszkodzeniu drewno wydziela nieprzyjemny, ostry zapach.[2]
- Kwiatostan gronowy jest obupłciowy i zapylany przez pszczoły oraz muchy.[4]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)
Czeremcha amerykańska (Prunus serotina): Gatunek inwazyjny. Ma liście skórzaste i błyszczące, a kwiatostany są wyprostowane, nie zwisające. Kwitnie ok. 2 tygodnie później.
Kruszyna pospolita (Frangula alnus): Ma całobrzegie liście (nie piłkowane) i owoce, które dojrzewają nierównomiernie (na jednej gałązce są zielone, czerwone i czarne).
Surowce i Zbiory
Fructus Pruni padi owoce
Dojrzałe, czarne owoce zbierane późnym latem.
Cortex Pruni padi kora
Kora z młodych gałęzi pozyskiwana wiosną lub jesienią. Surowcem zielarskim jest kora czeremchy (Cortex padi) pozyskiwana z młodych gałązek, razem z pąkami liściowymi.[1]
Flos Pruni padi kwiaty
Liście liście 🌐 z sieci
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Biegunki, nieżyty jelit, uporczywy kaszel (zapalenie oskrzeli), reumatyzm, stany zapalne układu moczowego. Zewnętrznie: do przemywania ran i oczu. Dodaje się gałązki do owsianki i gotuje, stosując ją jako posiłek leczniczy,[4]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Biegunki, nieżyty jelit, uporczywy kaszel (zapalenie oskrzeli), reumatyzm, stany zapalne układu moczowego. Zewnętrznie: do przemywania ran i oczu.
Kuchnia
Soki, konfitury (często przecierane przez sito, by pozbyć się pestek), nalewki (tzw. czeremchówka). W Rosji wysuszone i zmielone owoce z pestkami używane są jako aromatyczna mąka do ciast.
Rzemiosło
Z kory i owoców uzyskuje się naturalne barwniki (odcienie fioletu i szarości). Wyciąg z liści działa owadobójczo (fitoncydy). Kora drzew służy jako barwnik[4]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Z kory i owoców uzyskuje się naturalne barwniki (odcienie fioletu i szarości). Wyciąg z liści działa owadobójczo (fitoncydy).
Ogród
Roślina miododajna i biocenotyczna (pokarm dla ptaków). Drewno czeremchy jest cenione w stolarstwie artystycznym.
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami
Przetwory z kory mogą potęgować działanie leków uspokajających i przeciwkaszlowych. Ze względu na zawartość garbników, mogą ograniczać wchłanianie żelaza i niektórych leków.
Przeciwwskazania
Pestki i kora zawierają amigdalinę, która w organizmie uwalnia toksyczny cyjanowodór. Nie stosować w ciąży, podczas karmienia piersią i u małych dzieci. Przetworów z całych owoców z pestkami nie należy przechowywać dłużej niż rok. Nasiona zawierają amigdalinę (ok. 1,5%), która łatwo ulega hydrolitycznemu rozkładowi, dając w efekcie silnie trujący cyjanowodór (kwas pruski).[1]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Pestki i kora zawierają amigdalinę, która w organizmie uwalnia toksyczny cyjanowodór. Nie stosować w ciąży, podczas karmienia piersią i u małych dzieci. Przetworów z całych owoców z pestkami nie należy przechowywać dłużej niż rok.
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór całych gron, gdy owoce są lśniąco czarne i lekko miękkie.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Budowa pasów wiatrochronnych na wilgotnych terenach.
- Producent biomasy i pożytku dla zapylaczy.
- Roślina pułapkowa dla niektórych szkodników sadowniczych.
- Szybkie zacienianie brzegów zbiorników wodnych.
Towarzysze (Gildia):
Tworzą razem naturalne łęgi.
Często współwystępują na obrzeżach wilgotnych lasów.
Partner w gęstych zaroślach nadrzecznych.
Przepisy z tą rośliną
- Odwar z kory na suchy kaszel · odwar
- Syrop Czeremchowy (Aromatyczna Baza) · gotowanie
Wiedza Tajemna
- Czeremcha produkuje tak silne fitoncydy, że postawienie bukietu kwiatów w małym pokoju może wywołać ból głowy u domowników.
- W medycynie ludowej wierzono, że zapach czeremchy odpędza 'złe powietrze' i zarazę.
- Owoce czeremchy są ulubionym pokarmem ptaków, które nie trawią pestek, przez co przyczyniają się do rozsiewania drzewa.
- Amerykańska kuzynka (Czeremcha amerykańska) jest jednym z najgroźniejszych gatunków inwazyjnych w polskich lasach, wypierając rodzime dęby i sosny.
- Ludzie ci nie są krzywdzone przez nikogo, gdyż uważa się ich za świętych; nie posiadają też żadnej broni wojennej.[3]
- zbierali owoce wielkości fasoli z drzewa zwanego „pontic” i wyciskali z nich czarny sok nadający się do picia, a następnie z pozostałości po wyciskaniu przygotowywali rodzaj placka.[3]
- Oryginalnie nazywana po polsku trzemcha (porównaj czeską střemcha oraz słowacką čremcha). Czeremcha jest zaimportowanym w XVII wieku rutenizmem. W różnych regionach kraju występuje również pod lokalnymi nazwami ludowymi: czeremucha, śliwa kocierpka, kocierba, korcipa, korciupa, kotarba, smrodynia.[1]
- Nazywana jest również wiśnią Ahl, wiśnią bagienną lub wiśnią z Elsen[2]
- Drewno bielowe jest jasne, a drewno rdzeniowe ma barwę brązowo-żółtą/czerwonawą… Łatwo się je obrabia i można je wykorzystywać m.in. do toczenia, intarsji lub produkcji lasek…[2]
- Jest to małe drzewo liściaste lub duży krzew osiągający wysokość do 16 metrów (52 stóp), rzadko do 20 m, o pniu o średnicy do 80 cm.[3]
- Roślina ta jest ceniona za swoją odporność oraz wiosenne kwiaty – pachnące, białe.[3]
- Kwiaty są hermafrodytyczne i zapylane przez pszczoły oraz muchy.[3]
- W niektórych częściach P. padus, w tym w liściach, łodygach i owocach, występują glikozydy – prulaurasyna i amigdolina – które mogą być trujące dla niektórych ssaków.[3]
- Dojrzały owoc jest czarny, ma średnicę 8 mm i opadające działki kielicha; ze względu na zawartość tanin ma silnie cierpki smak.[3]
- Owoce chętnie zjadają ptaki, które nie postrzegają cierpkości jako nieprzyjemnej.[3]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.
Magia i zabobony
Dawne wierzenia, obrzędy i zabobony z zagranicznych i historycznych źródeł – opis kultury, nie porada ani przepis. Wiele „roślin czarownic” jest silnie trujących: nie stosuj ich.
Rośliny czarownic 🌐 z sieci
- O tabu dotyczącym wykorzystywania drewna czeremchy wspominali mieszkańcy miejscowości Advie w północno-wschodniej Szkocji, którzy uważali to drzewo za „drzewo czarownic”.[3]