Czeremcha zwyczajna

Prunus padus | Różowate (Rosaceae)

Drzewo lub duży krzew o gęstej koronie, dorastający do 15 m wysokości. Najbardziej rozpoznawalna dzięki zwisającym, białym gronom kwiatów o intensywnym, wręcz odurzającym zapachu. Kora czeremchy po potarciu wydziela charakterystyczny zapach migdałów (wynik obecności amigdaliny). Jest to roślina wskaźnikowa dla żyznych i wilgotnych siedlisk leśnych, nazywana dawniej 'kocierpką' ze względu na cierpki smak owoców.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Cierpki, gorzki, lekko słodki (owoce)
  • Termika: Chłodna
  • Wilgotność: Osuszająca (ściągająca)
  • Żywioł: Woda i Powietrze

"Czeremcha działa wybitnie 'ściągająco' na tkanki. Jej energia pomaga zatrzymać nadmiar płynów (biegunki, wysięki) i uspokoić 'rozbiegane' procesy zapalne. Na poziomie psychicznym jej zapach działa euforycznie, ale długotrwałe przebywanie w jego zasięgu może powodować senność i uspokojenie."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Słoneczne do półcienistego. Najlepiej kwitnie i owocuje w pełnym świetle.
  • Gleba: Żyzna, próchniczna, wilgotna, zasobna w składniki mineralne. Często spotykana w lasach łęgowych i olsach.
  • Woda: Wysokie zapotrzebowanie; źle znosi przesuszenie podłoża, kocha sąsiedztwo cieków wodnych.
  • pH gleby: 5.5 - 7.5 (Tolerancyjna, preferuje lekko kwaśne do obojętnych).
  • Mrozoodporność: Strefa 3 (Całkowicie mrozoodporna).
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
  • Występuje w całej Europie, Azji Mniejszej i zachodniej Syberii. W Polsce jest rośliną pospolitą.[1]
Rozpoznawanie w terenie
  • Kwiaty białe, zebrane w długie, zwisające grona (w przeciwieństwie do czeremchy amerykańskiej, u której grona są wzniesione).
  • Kora ciemnobrunatna, prawie czarna, po zarysowaniu pachnie intensywnie migdałami/lekarstwem.
  • Liście eliptyczne, brzegiem drobno piłkowane, z dwoma miodnikami u nasady blaszki (na ogonku).
  • Owoce to kuliste, lśniące, czarne pestkowce o bardzo cierpkim smaku.
  • Kwitnie w kwietniu i w maju. [...] Białe, mocno pachnące. Na brzegach korony delikatnie ząbkowane. Zebrane są w zwisający kwiatostan – grono o długości do 15 cm.[1]
  • Szybko rosnąca czeremcha pospolita występuje jako liściaste, gęste drzewo osiągające wysokość do 15 metrów lub, rzadziej, jako krzew osiągający wysokość do 10 metrów[2]
  • Kora jest gładka i ciemnoszara; po jej uszkodzeniu drewno wydziela nieprzyjemny, ostry zapach.[2]
  • Kwiatostan gronowy jest obupłciowy i zapylany przez pszczoły oraz muchy.[4]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Czeremcha amerykańska (Prunus serotina): Gatunek inwazyjny. Ma liście skórzaste i błyszczące, a kwiatostany są wyprostowane, nie zwisające. Kwitnie ok. 2 tygodnie później.

Kruszyna pospolita (Frangula alnus): Ma całobrzegie liście (nie piłkowane) i owoce, które dojrzewają nierównomiernie (na jednej gałązce są zielone, czerwone i czarne).

Surowce i Zbiory
Fructus Pruni padi owoce

Dojrzałe, czarne owoce zbierane późnym latem.

Działanie: Silnie ściągające, przeciwbiegunkowe, uszczelniające naczynia krwionośne, moczopędne. Owoce te, które na surowo mają gorzki smak, można po ugotowaniu wykorzystać jako owoce leśne do produkcji dżemów lub soków.[2]
Substancje czynne:
Antocyjany Garbniki (bardzo wysokie stężenie) Witamina C Kwasy organiczne Amigdalina (w pestkach)
Nie rozgryzać i nie spożywać pestek w dużych ilościach ze względu na glikozydy cyjanogenne.
Zbiór: Sierpień - Wrzesień.
Cortex Pruni padi kora

Kora z młodych gałęzi pozyskiwana wiosną lub jesienią. Surowcem zielarskim jest kora czeremchy (Cortex padi) pozyskiwana z młodych gałązek, razem z pąkami liściowymi.[1]

Działanie: Naprzemienne działanie napotne i moczopędne, uspokajające kaszel (wycisza ośrodek kaszlu), przeciwreumatyczne. Używana była w medycynie ludowej jako środek ściągający, moczopędny i przeciwreumatyczny.[1]
Substancje czynne:
Glikozydy cyjanogenne (pruzyna, amigdalina) Garbniki Fitoncydy
Wymaga precyzyjnego dawkowania – zawiera prekursory kwasu pruskiego (cyjanowodoru). Kora i pąki liściowe zawierają glikozydy cyjanogenne (prulaurazyna, prunazyna).[1]
Zbiór: Kwiecień lub Październik.
Flos Pruni padi kwiaty

Działanie: Lekko uspokajające i napotne; napary stosowane jako tonik do przemywania oczu (zapalenie spojówek). Związki lotne wydzielane przez kwiaty zawierają dużo bakteriobójczych fitoncydów.[1]
Substancje czynne:
Zbiór: Maj.
Liście liście 🌐 z sieci

Działanie: młode liście zawierają glikozydowe związki lotne o własnościach odkażających, bakteriobójczych, a także toksycznych dla wielu owadów[1]
Substancje czynne:
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Biegunki, nieżyty jelit, uporczywy kaszel (zapalenie oskrzeli), reumatyzm, stany zapalne układu moczowego. Zewnętrznie: do przemywania ran i oczu. Dodaje się gałązki do owsianki i gotuje, stosując ją jako posiłek leczniczy,[4]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Biegunki, nieżyty jelit, uporczywy kaszel (zapalenie oskrzeli), reumatyzm, stany zapalne układu moczowego. Zewnętrznie: do przemywania ran i oczu.

Kuchnia

Soki, konfitury (często przecierane przez sito, by pozbyć się pestek), nalewki (tzw. czeremchówka). W Rosji wysuszone i zmielone owoce z pestkami używane są jako aromatyczna mąka do ciast.

Rzemiosło

Z kory i owoców uzyskuje się naturalne barwniki (odcienie fioletu i szarości). Wyciąg z liści działa owadobójczo (fitoncydy). Kora drzew służy jako barwnik[4]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Z kory i owoców uzyskuje się naturalne barwniki (odcienie fioletu i szarości). Wyciąg z liści działa owadobójczo (fitoncydy).

Ogród

Roślina miododajna i biocenotyczna (pokarm dla ptaków). Drewno czeremchy jest cenione w stolarstwie artystycznym.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Przetwory z kory mogą potęgować działanie leków uspokajających i przeciwkaszlowych. Ze względu na zawartość garbników, mogą ograniczać wchłanianie żelaza i niektórych leków.

Przeciwwskazania

Pestki i kora zawierają amigdalinę, która w organizmie uwalnia toksyczny cyjanowodór. Nie stosować w ciąży, podczas karmienia piersią i u małych dzieci. Przetworów z całych owoców z pestkami nie należy przechowywać dłużej niż rok. Nasiona zawierają amigdalinę (ok. 1,5%), która łatwo ulega hydrolitycznemu rozkładowi, dając w efekcie silnie trujący cyjanowodór (kwas pruski).[1]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Pestki i kora zawierają amigdalinę, która w organizmie uwalnia toksyczny cyjanowodór. Nie stosować w ciąży, podczas karmienia piersią i u małych dzieci. Przetworów z całych owoców z pestkami nie należy przechowywać dłużej niż rok.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór owoców na przetwory M-c: 8, 9

Zbiór całych gron, gdy owoce są lśniąco czarne i lekko miękkie.

Księżyc ubywający Słoneczna
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Budowa pasów wiatrochronnych na wilgotnych terenach.
  • Producent biomasy i pożytku dla zapylaczy.
  • Roślina pułapkowa dla niektórych szkodników sadowniczych.
  • Szybkie zacienianie brzegów zbiorników wodnych.

Towarzysze (Gildia):

Olcha czarna

Tworzą razem naturalne łęgi.

Bez czarny

Często współwystępują na obrzeżach wilgotnych lasów.

Kalina koralowa

Partner w gęstych zaroślach nadrzecznych.

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • Czeremcha produkuje tak silne fitoncydy, że postawienie bukietu kwiatów w małym pokoju może wywołać ból głowy u domowników.
  • W medycynie ludowej wierzono, że zapach czeremchy odpędza 'złe powietrze' i zarazę.
  • Owoce czeremchy są ulubionym pokarmem ptaków, które nie trawią pestek, przez co przyczyniają się do rozsiewania drzewa.
  • Amerykańska kuzynka (Czeremcha amerykańska) jest jednym z najgroźniejszych gatunków inwazyjnych w polskich lasach, wypierając rodzime dęby i sosny.
  • Ludzie ci nie są krzywdzone przez nikogo, gdyż uważa się ich za świętych; nie posiadają też żadnej broni wojennej.[3]
  • zbierali owoce wielkości fasoli z drzewa zwanego „pontic” i wyciskali z nich czarny sok nadający się do picia, a następnie z pozostałości po wyciskaniu przygotowywali rodzaj placka.[3]
  • Oryginalnie nazywana po polsku trzemcha (porównaj czeską střemcha oraz słowacką čremcha). Czeremcha jest zaimportowanym w XVII wieku rutenizmem. W różnych regionach kraju występuje również pod lokalnymi nazwami ludowymi: czeremucha, śliwa kocierpka, kocierba, korcipa, korciupa, kotarba, smrodynia.[1]
  • Nazywana jest również wiśnią Ahl, wiśnią bagienną lub wiśnią z Elsen[2]
  • Drewno bielowe jest jasne, a drewno rdzeniowe ma barwę brązowo-żółtą/czerwonawą… Łatwo się je obrabia i można je wykorzystywać m.in. do toczenia, intarsji lub produkcji lasek…[2]
  • Jest to małe drzewo liściaste lub duży krzew osiągający wysokość do 16 metrów (52 stóp), rzadko do 20 m, o pniu o średnicy do 80 cm.[3]
  • Roślina ta jest ceniona za swoją odporność oraz wiosenne kwiaty – pachnące, białe.[3]
  • Kwiaty są hermafrodytyczne i zapylane przez pszczoły oraz muchy.[3]
  • W niektórych częściach P. padus, w tym w liściach, łodygach i owocach, występują glikozydy – prulaurasyna i amigdolina – które mogą być trujące dla niektórych ssaków.[3]
  • Dojrzały owoc jest czarny, ma średnicę 8 mm i opadające działki kielicha; ze względu na zawartość tanin ma silnie cierpki smak.[3]
  • Owoce chętnie zjadają ptaki, które nie postrzegają cierpkości jako nieprzyjemnej.[3]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Czeremcha zwyczajna [pl]
  2. Wikipedia (de): Gewöhnliche Traubenkirsche [de]
  3. Wikipedia (en): Prunus padus [en]
  4. Wikipedia (ja): エゾノウワミズザクラ [ja]
Magia i zabobony

Dawne wierzenia, obrzędy i zabobony z zagranicznych i historycznych źródeł – opis kultury, nie porada ani przepis. Wiele „roślin czarownic” jest silnie trujących: nie stosuj ich.

Rośliny czarownic 🌐 z sieci
  • O tabu dotyczącym wykorzystywania drewna czeremchy wspominali mieszkańcy miejscowości Advie w północno-wschodniej Szkocji, którzy uważali to drzewo za „drzewo czarownic”.[3]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy