Dziewanna drobnokwiatowa

Verbascum thapsus | Trędownikowate (Scrophulariaceae)

Okazała, dwuletnia roślina zielna. W pierwszym roku tworzy przyziemną rozetę miękkich, filcowato owłosionych liści, a w drugim wypuszcza imponujący, sztywny pęd osiągający nawet 2 metry wysokości, zakończony kłosem żółtych kwiatów. Dziewanna nazywana była 'świecą królewską' lub 'warkoczem Matki Boskiej'. Jest jednym z najważniejszych ziół w tradycyjnej terapii dróg oddechowych.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Słodki, lekko śluzowaty, delikatnie gorzki
  • Termika: Lekko chłodząca W tradycyjnej medycynie Unani dziewanna klasyfikowana jest jako roślina o zimnej naturze czwartego stopnia, co oznacza poziom, przy którym mogą występować niepożądane działania leku.[2]
  • Wilgotność: Nawilżająca
  • Żywioł: Powietrze i Ogień

"Doskonale łagodzi i nawilża suche, gorące stany zapalne błon śluzowych (np. suchy kaszel). Wprowadza do organizmu łagodzącą, 'miękką' energię, odzwierciedlając filcowatą teksturę swoich liści."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Wybitnie słoneczne, otwarte. Dziewanna uwielbia stanowiska nagrzewające się latem.
  • Gleba: Piaszczysta, uboga, kamienista i dobrze przepuszczalna. Nie znosi nadmiaru wilgoci oraz ciężkich, gliniastych ziem.
  • Woda: Głęboki korzeń palowy pozwala jej przetrwać najcięższe susze.
  • pH gleby: 6.0 - 7.5 (odczyn obojętny do lekko zasadowego).
  • Mrozoodporność: Strefa 5 (Całkowicie mrozoodporna, rozety zimują pod śniegiem).
Rozpoznawanie w terenie
  • W pierwszym roku gęsta rozeta bardzo miękkich, grubo i srebrzyście owłosionych liści.
  • W drugim roku wyrasta pojedyncza, rzadziej rozgałęziona, wysoka łodyga (do 2 m).
  • Kwiaty żółte, o pięciu płatkach, zrośnięte u nasady, zebrane w gęste, kłosowate grono.
  • Kwitnie od dołu do góry – jednego dnia otwiera się zaledwie kilka kwiatów.
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea) - rozety pierwszego roku: UWAGA: Trująca! Rozety liściowe mogą być podobne, ale liście naparstnicy są ciemniejsze, bardziej pomarszczone (siatkowate) i znacznie słabiej owłosione (brak gęstego, srebrnego kutneru).

Dziewanna wielkokwiatowa (Verbascum densiflorum): Kwiaty są większe (powyżej 3 cm średnicy). Obie rośliny są równie wartościowe w ziołolecznictwie i stosuje się je zamiennie.

Surowce i Zbiory
Flos Verbasci kwiaty

Tylko żółte korony kwiatowe z pręcikami (bez zielonego kielicha), zbierane codziennie w miarę zakwitania.

Działanie: Powlekające, wykrztuśne, przeciwzapalne, spazmolityczne (rozkurczowe). W medycynie ludowej Niemiec olejek pozyskiwany z kwiatów dziewanny stosowano w leczeniu przeziębień, bólów brzucha, bólów uszu, a także odmrożeń, egzemy i innych ran.[2] Flawonoidy zawarte w dziewannie mają działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, garbniki działają bakteriobójczo, zaś saponiny mają właściwości moczopędne i przeciwzapalne.[4] Substancje obecne w kwiatach dziewanny mają też działanie wykrztuśne, osłonowe na błony śluzowe jamy ustnej i przewodu pokarmowego, a także przeciwwirusowe.[4]
Substancje czynne:
Śluzy roślinne (do 3%)Saponiny triterpenoweFlawonoidyKarotenoidyIrydoidyKwiaty dziewanny zawierają flawonoidy (0,5-4%) – między innymi rutozyd, garbniki, saponiny trójpentenowe, glikozydy fenyloetanoidowe (werbaskozyd, arenariozyd, forsytozyd B, leukosceptozyd), polisacharydy i oligosacharydy, związki śluzowe (3-5%), kumarynę, żywice, kwasy organiczne, hesperydynę (1,5-[4]
Suszyć bardzo szybko w zacienionym, przewiewnym miejscu. Zbrązowiałe kwiaty tracą właściwości lecznicze.
Zbiór: Lipiec - Wrzesień. Po wysuszeniu kwiaty dziewanny pakuje się do szczelnych naczyń szklanych lub metalowych, silnie ugniatając; najlepiej sprasować je w cegiełki i zawinąć w celofan.[1]
Folium Verbasci liscie

Duże liście z rozety pierwszorocznej lub liście łodygowe.

Działanie: Ściągające, łagodzące rany, napotne.
Substancje czynne:
Garbnik Śluzy Związki gorzkie
Zewnętrzne włoski mogą podrażniać skórę u osób bardzo wrażliwych.
Zbiór: Sierpień - Wrzesień pierwszego roku lub wczesne lato drugiego roku.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Główny surowiec w leczeniu suchego, męczącego kaszlu, chrypki, astmy i stanów zapalnych oskrzeli. Śluz powleka błony, a saponiny ułatwiają odkrztuszanie. Zewnętrznie (napar z liści lub olej z kwiatów) stosowana na nerwobóle, bóle ucha i trudno gojące się rany.

Kuchnia

Kwiaty można wykorzystywać do aromatyzowania nalewek, likierów i syropów, a także jako jadalną dekorację wypieków.

Rzemiosło

Wyschnięte pędy, po zanurzeniu w łoju lub smole, służyły w starożytności jako pochodnie. Kwiaty dostarczają silnego żółtego barwnika do tkanin. Napar z tych kwiatów jest czasami stosowany do barwienia włosów na złoty kolor[4, 200].[3]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Wyschnięte pędy, po zanurzeniu w łoju lub smole, służyły w starożytności jako pochodnie. Kwiaty dostarczają silnego żółtego barwnika do tkanin.

Kosmetyka

Ekstrakt z dziewanny zwiększa liczbę komórek zawierających białko CD34, będących zalążkiem komórek macierzy włosa, dzięki czemu wykorzystuje się go w preparatach stymulujących porost włosów.[2] Napar z kwiatów stosowany był według jednych autorów do rozjaśniania włosów, według innych do nadawania im połysku.[1]

Ogród

Majestatyczna roślina architektoniczna (dominant). Przyciąga ogromne ilości zapylaczy, w tym rzadkie gatunki pszczół samotnic.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Brak znanych istotnych interakcji z lekami. Roślina uchodzi za bardzo bezpieczną i łagodną.

Przeciwwskazania

Wszystkie nadziemne części dziewanny pokryte są charakterystycznym kutnerem (drobnymi, sztywnymi włoskami). Włoski te, w przypadku dostania się do przewodu pokarmowego, mogą silnie podrażniać błony śluzowe gardła, przełyku i żołądka. Z tego powodu **każdy płynny preparat domowy (napar, odwar, olej, nalewkę) z dziewanny należy wyjątkowo starannie filtrować** – najlepiej przez papierowy filtr do kawy lub kilkukrotnie złożoną, gęstą gazę. Jednak ze względu na brak wystarczających danych nie zaleca się stosowania leku u dzieci w wieku poniżej 12 lat.[2]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Wszystkie nadziemne części dziewanny pokryte są charakterystycznym kutnerem (drobnymi, sztywnymi włoskami). Włoski te, w przypadku dostania się do przewodu pokarmowego, mogą silnie podrażniać błony śluzowe gardła, przełyku i żołądka. Z tego powodu **każdy płynny preparat domowy (napar, odwar, olej, nalewkę) z dziewanny należy wyjątkowo starannie filtrować** – najlepiej przez papierowy filtr do kawy lub kilkukrotnie złożoną, gęstą gazę.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Wysiew nasion M-c: 4, 5

Wysiew płytki, nasiona potrzebują światła do kiełkowania. Pierwszy rok to tylko rozeta liści.

Księżyc przybywający
Zbiór kwiatów M-c: 7, 8, 9

Zbieramy stopniowo, tylko żółte korony kwiatowe, koniecznie rano po obeschnięciu rosy. Szybko suszymy!

Pełnia
Zbiór liści (pierwszorocznych) M-c: 8, 9

Zbiór dużych, włochatych liści z rozety w pierwszym roku wegetacji.

Księżyc przybywający
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Roślina pionierska na zniszczonych, piaszczystych terenach.
  • Potężny korzeń palowy kruszy twarde podłoże i transportuje minerały (np. potas i żelazo) do górnych warstw gleby.
  • Tworzy mikroklimat i chroni glebę przed erozją wietrzną za pomocą rozłożystych liści.
  • Zimą uschnięte owocostany stanowią schronienie dla pożytecznych owadów i stołówkę dla drobnych ptaków ziarnojadów.

Towarzysze (Gildia):

Kocanka piaskowa

Obie rośliny uwielbiają suche, piaszczyste, nasłonecznione stanowiska.

Macierzanka piaskowa

Świetny sąsiad okrywowy, chroniący piasek przed wywianiem.

Pszczoły

Wysokie kwiatostany są jak latarnie morskie dla zapylaczy na otwartych terenach.

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • Rzymscy żołnierze używali suchych pędów dziewanny nasączonych łojem jako długo palących się pochodni.
  • Według legend, roślina chroniła przed czarami, stąd ludowa nazwa 'świeca gromniczna'.
  • Gęsty puch z liści dziewanny był używany jako doskonała hubka do rozpalania ognia krzesiwem.
  • Nasiona dziewanny są niezwykle liczne (jedna roślina potrafi wyprodukować ich ponad 100 tysięcy), a w odpowiednich warunkach w glebie potrafią zachować zdolność kiełkowania przez blisko wiek!
  • Epitet gatunkowy „thapsus” wprowadził Teofrast w odniesieniu do nieokreślonego ziela leczniczego pochodzącego z Tapsos, starożytnej greckiej kolonii w pobliżu dzisiejszych Syrakuz na Sycylii.[2]
  • Rzymianie chronili figi przed zepsuciem zawijając je w liście dziewanny.[1]
  • W Japonii znana jest pod takimi nazwami jak „tytoń Ainu” czy „tytoń ogrodowy”. Z kolei w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, obejmującej Teksas, Kolorado, Nowy Meksyk i Arizonę, roślina ta jest powszechnie nazywana „Cowboy Toilet Paper” (papier toaletowy kowboja).[2]
  • Martwe, suche pędy po zanurzeniu w łoju lub wosku używane były jako pochodnie, przy czym płomienie opalizują kolorami tęczy.[1]
  • Pszczoły z rodziny miesierkowatych (Megachilidae), zwłaszcza gatunki z rodzaju Anthidium używają włosków dziewanny do budowy swoich gniazd.[1]
  • Dziewanna omijana jest na pastwiskach przez bydło domowe, ponieważ włoski, którymi jest pokryta, drażnią błony śluzowe.[1]
  • W przypadku innych gatunków ptaków odnotowano przypadki wykorzystywania liści (gęś hawajska), kwiatów (hawajski sikorek białobrody) (Loxioides bailleui) lub też wykorzystywania tej rośliny jako źródła pożywienia w postaci owadów, np. przez dzięcioła białogłowego.[2]
  • Kwiaty służą także do aromatyzowania likierów, w kremach także do zmiękczania i wygładzania skóry.[1]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Dziewanna drobnokwiatowa [pl]
  2. Wikipedia (ja): ビロードモウズイカ [ja]
  3. Plants For A Future (PFAF) [en]
  4. stronazdrowia.pl [pl-PL]
Magia i zabobony

Dawne wierzenia, obrzędy i zabobony z zagranicznych i historycznych źródeł – opis kultury, nie porada ani przepis. Wiele „roślin czarownic” jest silnie trujących: nie stosuj ich.

Ochrona i odpędzanie zła 🌐 z sieci
  • To właśnie to ziele miało chronić Odyseusza przed czarami złej Kirke.[1]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy