Dziewanna drobnokwiatowa
Verbascum thapsus | Trędownikowate (Scrophulariaceae)
Okazała, dwuletnia roślina zielna. W pierwszym roku tworzy przyziemną rozetę miękkich, filcowato owłosionych liści, a w drugim wypuszcza imponujący, sztywny pęd osiągający nawet 2 metry wysokości, zakończony kłosem żółtych kwiatów. Dziewanna nazywana była 'świecą królewską' lub 'warkoczem Matki Boskiej'. Jest jednym z najważniejszych ziół w tradycyjnej terapii dróg oddechowych.
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Fragment kwiatostanu: Forest & Kim Starr, CC BY 3.0
- Owoce: Kenraiz, CC BY-SA 3.0
- Liście jednorocznej rozety: fir0002 flagstaffotos [at] gmail.com Canon 20D + Canon 17-40mm f/4 L, GFDL 1.2
- Oskrzydlona łodyga: Forest & Kim Starr, CC BY 3.0
- Kwitnąca roślina, w tle martwy okaz z poprzedniego roku: Forest & Kim Starr, CC BY 3.0
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Słodki, lekko śluzowaty, delikatnie gorzki
- Termika: Lekko chłodząca W tradycyjnej medycynie Unani dziewanna klasyfikowana jest jako roślina o zimnej naturze czwartego stopnia, co oznacza poziom, przy którym mogą występować niepożądane działania leku.[2]
- Wilgotność: Nawilżająca
- Żywioł: Powietrze i Ogień
"Doskonale łagodzi i nawilża suche, gorące stany zapalne błon śluzowych (np. suchy kaszel). Wprowadza do organizmu łagodzącą, 'miękką' energię, odzwierciedlając filcowatą teksturę swoich liści."
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Wybitnie słoneczne, otwarte. Dziewanna uwielbia stanowiska nagrzewające się latem.
- Gleba: Piaszczysta, uboga, kamienista i dobrze przepuszczalna. Nie znosi nadmiaru wilgoci oraz ciężkich, gliniastych ziem.
- Woda: Głęboki korzeń palowy pozwala jej przetrwać najcięższe susze.
- pH gleby: 6.0 - 7.5 (odczyn obojętny do lekko zasadowego).
- Mrozoodporność: Strefa 5 (Całkowicie mrozoodporna, rozety zimują pod śniegiem).
Rozpoznawanie w terenie
- W pierwszym roku gęsta rozeta bardzo miękkich, grubo i srebrzyście owłosionych liści.
- W drugim roku wyrasta pojedyncza, rzadziej rozgałęziona, wysoka łodyga (do 2 m).
- Kwiaty żółte, o pięciu płatkach, zrośnięte u nasady, zebrane w gęste, kłosowate grono.
- Kwitnie od dołu do góry – jednego dnia otwiera się zaledwie kilka kwiatów.
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)
Naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea) - rozety pierwszego roku: UWAGA: Trująca! Rozety liściowe mogą być podobne, ale liście naparstnicy są ciemniejsze, bardziej pomarszczone (siatkowate) i znacznie słabiej owłosione (brak gęstego, srebrnego kutneru).
Dziewanna wielkokwiatowa (Verbascum densiflorum): Kwiaty są większe (powyżej 3 cm średnicy). Obie rośliny są równie wartościowe w ziołolecznictwie i stosuje się je zamiennie.
Surowce i Zbiory
Flos Verbasci kwiaty
Tylko żółte korony kwiatowe z pręcikami (bez zielonego kielicha), zbierane codziennie w miarę zakwitania.
Folium Verbasci liscie
Duże liście z rozety pierwszorocznej lub liście łodygowe.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Główny surowiec w leczeniu suchego, męczącego kaszlu, chrypki, astmy i stanów zapalnych oskrzeli. Śluz powleka błony, a saponiny ułatwiają odkrztuszanie. Zewnętrznie (napar z liści lub olej z kwiatów) stosowana na nerwobóle, bóle ucha i trudno gojące się rany.
Kuchnia
Kwiaty można wykorzystywać do aromatyzowania nalewek, likierów i syropów, a także jako jadalną dekorację wypieków.
Rzemiosło
Wyschnięte pędy, po zanurzeniu w łoju lub smole, służyły w starożytności jako pochodnie. Kwiaty dostarczają silnego żółtego barwnika do tkanin. Napar z tych kwiatów jest czasami stosowany do barwienia włosów na złoty kolor[4, 200].[3]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Wyschnięte pędy, po zanurzeniu w łoju lub smole, służyły w starożytności jako pochodnie. Kwiaty dostarczają silnego żółtego barwnika do tkanin.
Kosmetyka
Ekstrakt z dziewanny zwiększa liczbę komórek zawierających białko CD34, będących zalążkiem komórek macierzy włosa, dzięki czemu wykorzystuje się go w preparatach stymulujących porost włosów.[2] Napar z kwiatów stosowany był według jednych autorów do rozjaśniania włosów, według innych do nadawania im połysku.[1]
Ogród
Majestatyczna roślina architektoniczna (dominant). Przyciąga ogromne ilości zapylaczy, w tym rzadkie gatunki pszczół samotnic.
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami
Brak znanych istotnych interakcji z lekami. Roślina uchodzi za bardzo bezpieczną i łagodną.
Przeciwwskazania
Wszystkie nadziemne części dziewanny pokryte są charakterystycznym kutnerem (drobnymi, sztywnymi włoskami). Włoski te, w przypadku dostania się do przewodu pokarmowego, mogą silnie podrażniać błony śluzowe gardła, przełyku i żołądka. Z tego powodu **każdy płynny preparat domowy (napar, odwar, olej, nalewkę) z dziewanny należy wyjątkowo starannie filtrować** – najlepiej przez papierowy filtr do kawy lub kilkukrotnie złożoną, gęstą gazę. Jednak ze względu na brak wystarczających danych nie zaleca się stosowania leku u dzieci w wieku poniżej 12 lat.[2]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Wszystkie nadziemne części dziewanny pokryte są charakterystycznym kutnerem (drobnymi, sztywnymi włoskami). Włoski te, w przypadku dostania się do przewodu pokarmowego, mogą silnie podrażniać błony śluzowe gardła, przełyku i żołądka. Z tego powodu **każdy płynny preparat domowy (napar, odwar, olej, nalewkę) z dziewanny należy wyjątkowo starannie filtrować** – najlepiej przez papierowy filtr do kawy lub kilkukrotnie złożoną, gęstą gazę.
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Wysiew płytki, nasiona potrzebują światła do kiełkowania. Pierwszy rok to tylko rozeta liści.
Zbieramy stopniowo, tylko żółte korony kwiatowe, koniecznie rano po obeschnięciu rosy. Szybko suszymy!
Zbiór dużych, włochatych liści z rozety w pierwszym roku wegetacji.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Roślina pionierska na zniszczonych, piaszczystych terenach.
- Potężny korzeń palowy kruszy twarde podłoże i transportuje minerały (np. potas i żelazo) do górnych warstw gleby.
- Tworzy mikroklimat i chroni glebę przed erozją wietrzną za pomocą rozłożystych liści.
- Zimą uschnięte owocostany stanowią schronienie dla pożytecznych owadów i stołówkę dla drobnych ptaków ziarnojadów.
Towarzysze (Gildia):
Obie rośliny uwielbiają suche, piaszczyste, nasłonecznione stanowiska.
Świetny sąsiad okrywowy, chroniący piasek przed wywianiem.
Wysokie kwiatostany są jak latarnie morskie dla zapylaczy na otwartych terenach.
Przepisy z tą rośliną
- Słowiański Syrop z Kwiecia Dziewanny
- Nalewka z Dziewanny (Złoty Oddech)
- Mieszanka Wykrztuśna (Sosna, Podbiał i Spółka)
- Ciężka Mieszanka Śluzowa (Świerząbek, Prawoślaz, Dziewanna)
- Dławiący Wyciąg Śluzowy (Szczawik, Tymianek, Miodunka)
- Śluzowo-Garbnikowy Wyciąg na Płuca (Żankiel, Dziewanna)
- Królewski Napar na Suchy Kaszel · napar
- Olej z kwiatów dziewanny (Na ból ucha) · maceracja olejowa
- Słoneczna Nalewka Dziewannowa · maceracja
Wiedza Tajemna
- Rzymscy żołnierze używali suchych pędów dziewanny nasączonych łojem jako długo palących się pochodni.
- Według legend, roślina chroniła przed czarami, stąd ludowa nazwa 'świeca gromniczna'.
- Gęsty puch z liści dziewanny był używany jako doskonała hubka do rozpalania ognia krzesiwem.
- Nasiona dziewanny są niezwykle liczne (jedna roślina potrafi wyprodukować ich ponad 100 tysięcy), a w odpowiednich warunkach w glebie potrafią zachować zdolność kiełkowania przez blisko wiek!
- Epitet gatunkowy „thapsus” wprowadził Teofrast w odniesieniu do nieokreślonego ziela leczniczego pochodzącego z Tapsos, starożytnej greckiej kolonii w pobliżu dzisiejszych Syrakuz na Sycylii.[2]
- Rzymianie chronili figi przed zepsuciem zawijając je w liście dziewanny.[1]
- W Japonii znana jest pod takimi nazwami jak „tytoń Ainu” czy „tytoń ogrodowy”. Z kolei w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, obejmującej Teksas, Kolorado, Nowy Meksyk i Arizonę, roślina ta jest powszechnie nazywana „Cowboy Toilet Paper” (papier toaletowy kowboja).[2]
- Martwe, suche pędy po zanurzeniu w łoju lub wosku używane były jako pochodnie, przy czym płomienie opalizują kolorami tęczy.[1]
- Pszczoły z rodziny miesierkowatych (Megachilidae), zwłaszcza gatunki z rodzaju Anthidium używają włosków dziewanny do budowy swoich gniazd.[1]
- Dziewanna omijana jest na pastwiskach przez bydło domowe, ponieważ włoski, którymi jest pokryta, drażnią błony śluzowe.[1]
- W przypadku innych gatunków ptaków odnotowano przypadki wykorzystywania liści (gęś hawajska), kwiatów (hawajski sikorek białobrody) (Loxioides bailleui) lub też wykorzystywania tej rośliny jako źródła pożywienia w postaci owadów, np. przez dzięcioła białogłowego.[2]
- Kwiaty służą także do aromatyzowania likierów, w kremach także do zmiękczania i wygładzania skóry.[1]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.
Magia i zabobony
Dawne wierzenia, obrzędy i zabobony z zagranicznych i historycznych źródeł – opis kultury, nie porada ani przepis. Wiele „roślin czarownic” jest silnie trujących: nie stosuj ich.
Ochrona i odpędzanie zła 🌐 z sieci
- To właśnie to ziele miało chronić Odyseusza przed czarami złej Kirke.[1]