Fiołek trójbarwny (Bratek polny)

Viola tricolor | Fiołkowate (Violaceae)

Jednoroczna lub dwuletnia roślina zielna o kanciastych, rozgałęzionych łodygach. Słynie z trójkolorowych kwiatów (fioletowo-żółto-białych), które są mniejszą, dziką wersją bratków ogrodowych. Jest rośliną pospolitą na polach, ugorach i w ogrodach. To jedna z niewielu roślin, która tak skutecznie łączy działanie uszczelniające naczynia krwionośne z silnym efektem odtruwającym organizm. Dziki fiołek występuje przede wszystkim w strefach klimatu umiarkowanego Eurazji. Roślina ta jest rozpowszechniona w całej Europie (od Islandii po Morze Śródziemne), a także w Azji Zachodniej i Środkowej.[1] Występuje powszechnie w Europie. Została sprowadzona do Ameryki Północnej, gdzie się rozpowszechniła i jest znana pod nazwą „johnny jump up”, choć czasami nazwą tą określa się również blisko spokrewnione gatunki o żółtych kwiatach. Nie została sprowadzona do Japonii i nie uległa naturalizacji w środowisku naturalnym, jednak ponieważ nazwa ta była niegdyś używana jako japońska nazwa ogrodowej odmiany bratków, osoby starsze czasami nazywają bratki właśnie tą nazwą. Obecnie bratki i ten gatunek są traktowane jako odrębne gatunki.[2]

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Słodki, śluzowaty, lekko gorzki
  • Termika: Chłodna
  • Wilgotność: Nawilżająca i osuszająca (metaboliczna)
  • Żywioł: Woda i Powietrze

"Fiołek to 'płynny porządkowy'. Jego chłodna energia wycisza stany zapalne skóry (tzw. gorąco w krwi) i porusza zastoje metaboliczne. Działa jak 'nawilżający dren', który wypłukuje toksyny, jednocześnie nie pozwalając na wysuszenie tkanek."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Słoneczne do półcienistego. W pełnym słońcu kwitnie najobficiej, ale na suchych glebach szybko przekwita.
  • Gleba: Lekka, piaszczysta lub piaszczysto-gliniasta, umiarkowanie żyzna. Dobrze radzi sobie na glebach kwaśnych.
  • Woda: Umiarkowane zapotrzebowanie; w czasie suszy liście drobnieją i tracą soczystość.
  • pH gleby: 5.5 - 7.0 (Lekko kwaśna do obojętnej).
  • Mrozoodporność: Strefa 4 (Całkowicie mrozoodporny).
Rozpoznawanie w terenie
  • Kwiaty o 5 płatkach: dwa górne zazwyczaj fioletowe, dwa boczne i jeden dolny żółte lub białe z ciemnymi prążkami.
  • Duże, powcinane przylistki u nasady ogonków liściowych (często większe od właściwych liści!).
  • Liście dolne sercowate, górne lancetowate, brzegiem karbowane.
  • Łodyga pusta w środku, pokładająca się lub wzniesiona.
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Fiołek polny (Viola arvensis): Ma znacznie mniejsze kwiaty, niemal całkowicie żółtawo-białe (bez fioletu lub z małą plamką). Działa podobnie, ale jest uważany za nieco słabszy surowiec.

Bratek ogrodowy (Viola x wittrockiana): Ma ogromne kwiaty o wielu barwach. Powstał ze skrzyżowania fiołka trójbarwnego z innymi gatunkami – nie ma tak silnych właściwości leczniczych.

Surowce i Zbiory
Herba Violae tricoloris ziele

Nadziemna część rośliny zbierana w czasie kwitnienia. Jako środek farmaceutyczny wykorzystuje się suszone części nadziemne (liście i łodygi) kwitnącej rośliny (ziele fiołka trójbarwnego z kwiatami, Violae tricoloris herba cum flore).[1] Jak informuje fitoterapeuta dr Henryk Różański na swojej stronie: „dobrej jakości surowiec daje napar, który po odstaniu gęstnieje (śluzowacieje)”.[4]

Działanie: Moczopędne, napotne, odtruwające (depuratywne), uszczelniające naczynia włosowate, wykrztuśne, przeciwzapalne.
Substancje czynne:
Flawonoidy (do 2% - m.in. rutyna, która uszczelnia naczynia)Salicylany (naturalny prekursor aspiryny - działanie przeciwzapalne)Saponiny (ułatwiają odkrztuszanie)ŚluzyWitamina C i ESole mineralneDziki fiołek zawiera około 10 procent substancji śluzowych, na które składają się glukoza, galaktoza, arabinosa i ramnoza, a także garbniki, kwas salicylowy i jego pochodne, takie jak ester metylowy kwasu salicylowego.[1]
Zbiór: Maj - Wrzesień.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Trądzik młodzieńczy, wypryski, egzemy, łuszczyca, kruchość naczyń krwionośnych (pajączki), nadciśnienie (pomocniczo), kamica nerkowa, suchy kaszel, zaburzenia przemiany materii. Dodatkowo ekstrakt z fiołka pobudza przemianę materii, a zawarte w nim śluzy zwiększają uczucie sytości, co powoduje zmniejszenie apetytu i sprzyja odchudzaniu.[4] Takie działanie sprawia, że na początku kuracji za pomocą herbatki z bratka, czyli naparu z fiołka trójbarwnego trądzik i łojotok mogą się nasilić. Jest to efekt oczyszczania się organizmu, który jednak już po 1-2 tygodniach powinien pozbyć się zbędnych metabolitów.[4]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Trądzik młodzieńczy, wypryski, egzemy, łuszczyca, kruchość naczyń krwionośnych (pajączki), nadciśnienie (pomocniczo), kamica nerkowa, suchy kaszel, zaburzenia przemiany materii.

Kuchnia

Kwiaty są jadalne i stanowią piękną dekorację sałatek, deserów i napojów. Mają delikatny, lekko słodkawy smak. Kwiaty bratka, czyli fiołka trójbarwnego, są jadalne i chętnie stosowane w kuchni ze względu na swój piękny i delikatny wygląd. Zdobi się nimi torty czy ciasta oraz dodaje do dań i sałatek.[4]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Kwiaty są jadalne i stanowią piękną dekorację sałatek, deserów i napojów. Mają delikatny, lekko słodkawy smak.

Rzemiosło

Dawniej z płatków uzyskiwano barwnik do tkanin, choć był on mało trwały.

Ogród

Roślina miododajna, przyciągająca dzikie pszczoły. Często stosowana jako ozdobny wypełniacz na rabatach.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Ze względu na zawartość salicylanów, może potęgować działanie leków przeciwzapalnych. Działa moczopędnie, co może wpływać na wydalanie innych leków.

Przeciwwskazania

Ze względu na właściwości moczopędne i salicylany, nie nadużywać przy ciężkiej niewydolności nerek. U niektórych osób długotrwałe picie może powodować lekko metaliczny posmak w ustach. W przeciwieństwie do wcześniejszych informacji zawartych w literaturze, dziki fiołek nie zawiera saponin, lecz peptydy o działaniu hemolitycznym.[1] Przeciwwskazaniem do stosowania bratka jest również okres ciąży i laktacji, ponieważ nie ma dowodów na bezpieczne przyjmowanie tego ziela w tym czasie.[4]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Ze względu na właściwości moczopędne i salicylany, nie nadużywać przy ciężkiej niewydolności nerek. U niektórych osób długotrwałe picie może powodować lekko metaliczny posmak w ustach.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór ziela M-c: 6, 7

Ścinanie kwitnących pędów bez zdrewniałych dolnych części. Suszenie w temp. do 35°C, by zachować rutynę.

Księżyc przybywający (faza kwiatu) Słoneczna
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Dynamiczny akumulator minerałów.
  • Naturalny mulcz żywy w uprawach warzywnych (nie konkuruje silnie o zasoby).
  • Roślina pułapkowa dla niektórych gatunków mszyc.
  • Szybkie samosiewy zapewniają ciągłość 'dzikiej apteki' w ogrodzie.

Towarzysze (Gildia):

Róża

Fiołek trójbarwny posadzony u stóp róży tworzy piękny dywan i osłania glebę przed słońcem.

Truskawka

Wzajemnie wspierają swoje zdrowie i przyciągają zapylacze.

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • W 'Śnie nocy letniej' Szekspira sok z fiołka trójbarwnego (zwanego 'Love-in-idleness') wylany na powieki śpiącej osoby sprawiał, że zakochiwała się ona w pierwszej istocie, którą zobaczyła po przebudzeniu.
  • Francuska nazwa 'Pensée' oznacza 'myśl' – stąd bratek stał się symbolem pamięci o kimś bliskim.
  • Napoleon Bonaparte uczynił fiołka swoim emblematem – po wygnaniu na Elbę obiecał wrócić wraz z fiołkami na wiosnę.
  • W medycynie ludowej wierzono, że bratek polny ma moc 'uśmierzania złamanego serca', co prawdopodobnie wynikało z jego łagodnego działania uspokajającego.
  • W przeciwieństwie do wonnego fiołka leśnego, bratek polny prawie nie pachnie, ale za to bije go na głowę zawartością rutyny.
  • Jako roślina ozdobna i lecznicza fiołek trójbarwny jest uprawiany od średniowiecza, a w Wielkiej Brytanii hodowany od 1810 roku.[1]
  • Fiołek trójbarwny to kwiat pochodzący z Islandii, który został uznany za kwiat narodowy. Fiołek trójbarwny jest również kwiatem narodowym Polski.[3]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (de): Wildes Stiefmütterchen [de]
  2. Wikipedia (ja): サンシキスミレ [ja]
  3. Wikipedia (zh): 三色堇 [zh]
  4. stronazdrowia.pl [pl-PL]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy