Fiołek trójbarwny (Bratek polny)
Viola tricolor | Fiołkowate (Violaceae)
Jednoroczna lub dwuletnia roślina zielna o kanciastych, rozgałęzionych łodygach. Słynie z trójkolorowych kwiatów (fioletowo-żółto-białych), które są mniejszą, dziką wersją bratków ogrodowych. Jest rośliną pospolitą na polach, ugorach i w ogrodach. To jedna z niewielu roślin, która tak skutecznie łączy działanie uszczelniające naczynia krwionośne z silnym efektem odtruwającym organizm. Dziki fiołek występuje przede wszystkim w strefach klimatu umiarkowanego Eurazji. Roślina ta jest rozpowszechniona w całej Europie (od Islandii po Morze Śródziemne), a także w Azji Zachodniej i Środkowej.[1] Występuje powszechnie w Europie. Została sprowadzona do Ameryki Północnej, gdzie się rozpowszechniła i jest znana pod nazwą „johnny jump up”, choć czasami nazwą tą określa się również blisko spokrewnione gatunki o żółtych kwiatach. Nie została sprowadzona do Japonii i nie uległa naturalizacji w środowisku naturalnym, jednak ponieważ nazwa ta była niegdyś używana jako japońska nazwa ogrodowej odmiany bratków, osoby starsze czasami nazywają bratki właśnie tą nazwą. Obecnie bratki i ten gatunek są traktowane jako odrębne gatunki.[2]
Rycina
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: Kim Hansen, CC BY-SA 3.0
- Kwiaty: hedera.baltica from Wrocław, Poland, CC BY-SA 2.0
- Rycina: Carl Axel Magnus Lindman, Public domain
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Słodki, śluzowaty, lekko gorzki
- Termika: Chłodna
- Wilgotność: Nawilżająca i osuszająca (metaboliczna)
- Żywioł: Woda i Powietrze
"Fiołek to 'płynny porządkowy'. Jego chłodna energia wycisza stany zapalne skóry (tzw. gorąco w krwi) i porusza zastoje metaboliczne. Działa jak 'nawilżający dren', który wypłukuje toksyny, jednocześnie nie pozwalając na wysuszenie tkanek."
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Słoneczne do półcienistego. W pełnym słońcu kwitnie najobficiej, ale na suchych glebach szybko przekwita.
- Gleba: Lekka, piaszczysta lub piaszczysto-gliniasta, umiarkowanie żyzna. Dobrze radzi sobie na glebach kwaśnych.
- Woda: Umiarkowane zapotrzebowanie; w czasie suszy liście drobnieją i tracą soczystość.
- pH gleby: 5.5 - 7.0 (Lekko kwaśna do obojętnej).
- Mrozoodporność: Strefa 4 (Całkowicie mrozoodporny).
Rozpoznawanie w terenie
- Kwiaty o 5 płatkach: dwa górne zazwyczaj fioletowe, dwa boczne i jeden dolny żółte lub białe z ciemnymi prążkami.
- Duże, powcinane przylistki u nasady ogonków liściowych (często większe od właściwych liści!).
- Liście dolne sercowate, górne lancetowate, brzegiem karbowane.
- Łodyga pusta w środku, pokładająca się lub wzniesiona.
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)
Fiołek polny (Viola arvensis): Ma znacznie mniejsze kwiaty, niemal całkowicie żółtawo-białe (bez fioletu lub z małą plamką). Działa podobnie, ale jest uważany za nieco słabszy surowiec.
Bratek ogrodowy (Viola x wittrockiana): Ma ogromne kwiaty o wielu barwach. Powstał ze skrzyżowania fiołka trójbarwnego z innymi gatunkami – nie ma tak silnych właściwości leczniczych.
Surowce i Zbiory
Herba Violae tricoloris ziele
Nadziemna część rośliny zbierana w czasie kwitnienia. Jako środek farmaceutyczny wykorzystuje się suszone części nadziemne (liście i łodygi) kwitnącej rośliny (ziele fiołka trójbarwnego z kwiatami, Violae tricoloris herba cum flore).[1] Jak informuje fitoterapeuta dr Henryk Różański na swojej stronie: „dobrej jakości surowiec daje napar, który po odstaniu gęstnieje (śluzowacieje)”.[4]
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Trądzik młodzieńczy, wypryski, egzemy, łuszczyca, kruchość naczyń krwionośnych (pajączki), nadciśnienie (pomocniczo), kamica nerkowa, suchy kaszel, zaburzenia przemiany materii. Dodatkowo ekstrakt z fiołka pobudza przemianę materii, a zawarte w nim śluzy zwiększają uczucie sytości, co powoduje zmniejszenie apetytu i sprzyja odchudzaniu.[4] Takie działanie sprawia, że na początku kuracji za pomocą herbatki z bratka, czyli naparu z fiołka trójbarwnego trądzik i łojotok mogą się nasilić. Jest to efekt oczyszczania się organizmu, który jednak już po 1-2 tygodniach powinien pozbyć się zbędnych metabolitów.[4]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Trądzik młodzieńczy, wypryski, egzemy, łuszczyca, kruchość naczyń krwionośnych (pajączki), nadciśnienie (pomocniczo), kamica nerkowa, suchy kaszel, zaburzenia przemiany materii.
Kuchnia
Kwiaty są jadalne i stanowią piękną dekorację sałatek, deserów i napojów. Mają delikatny, lekko słodkawy smak. Kwiaty bratka, czyli fiołka trójbarwnego, są jadalne i chętnie stosowane w kuchni ze względu na swój piękny i delikatny wygląd. Zdobi się nimi torty czy ciasta oraz dodaje do dań i sałatek.[4]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Kwiaty są jadalne i stanowią piękną dekorację sałatek, deserów i napojów. Mają delikatny, lekko słodkawy smak.
Rzemiosło
Dawniej z płatków uzyskiwano barwnik do tkanin, choć był on mało trwały.
Ogród
Roślina miododajna, przyciągająca dzikie pszczoły. Często stosowana jako ozdobny wypełniacz na rabatach.
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami
Ze względu na zawartość salicylanów, może potęgować działanie leków przeciwzapalnych. Działa moczopędnie, co może wpływać na wydalanie innych leków.
Przeciwwskazania
Ze względu na właściwości moczopędne i salicylany, nie nadużywać przy ciężkiej niewydolności nerek. U niektórych osób długotrwałe picie może powodować lekko metaliczny posmak w ustach. W przeciwieństwie do wcześniejszych informacji zawartych w literaturze, dziki fiołek nie zawiera saponin, lecz peptydy o działaniu hemolitycznym.[1] Przeciwwskazaniem do stosowania bratka jest również okres ciąży i laktacji, ponieważ nie ma dowodów na bezpieczne przyjmowanie tego ziela w tym czasie.[4]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Ze względu na właściwości moczopędne i salicylany, nie nadużywać przy ciężkiej niewydolności nerek. U niektórych osób długotrwałe picie może powodować lekko metaliczny posmak w ustach.
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Ścinanie kwitnących pędów bez zdrewniałych dolnych części. Suszenie w temp. do 35°C, by zachować rutynę.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Dynamiczny akumulator minerałów.
- Naturalny mulcz żywy w uprawach warzywnych (nie konkuruje silnie o zasoby).
- Roślina pułapkowa dla niektórych gatunków mszyc.
- Szybkie samosiewy zapewniają ciągłość 'dzikiej apteki' w ogrodzie.
Towarzysze (Gildia):
Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
- W 'Śnie nocy letniej' Szekspira sok z fiołka trójbarwnego (zwanego 'Love-in-idleness') wylany na powieki śpiącej osoby sprawiał, że zakochiwała się ona w pierwszej istocie, którą zobaczyła po przebudzeniu.
- Francuska nazwa 'Pensée' oznacza 'myśl' – stąd bratek stał się symbolem pamięci o kimś bliskim.
- Napoleon Bonaparte uczynił fiołka swoim emblematem – po wygnaniu na Elbę obiecał wrócić wraz z fiołkami na wiosnę.
- W medycynie ludowej wierzono, że bratek polny ma moc 'uśmierzania złamanego serca', co prawdopodobnie wynikało z jego łagodnego działania uspokajającego.
- W przeciwieństwie do wonnego fiołka leśnego, bratek polny prawie nie pachnie, ale za to bije go na głowę zawartością rutyny.
- Jako roślina ozdobna i lecznicza fiołek trójbarwny jest uprawiany od średniowiecza, a w Wielkiej Brytanii hodowany od 1810 roku.[1]
- Fiołek trójbarwny to kwiat pochodzący z Islandii, który został uznany za kwiat narodowy. Fiołek trójbarwny jest również kwiatem narodowym Polski.[3]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.
- Wikipedia (de): Wildes Stiefmütterchen [de]
- Wikipedia (ja): サンシキスミレ [ja]
- Wikipedia (zh): 三色堇 [zh]
- stronazdrowia.pl [pl-PL]