Jasnota biała

Lamium album | Jasnotowate (Lamiaceae)

Wieloletnia roślina zielna, pospolita w całej Europie. Choć jej liście są niemal identyczne jak u pokrzywy zwyczajnej, jasnota nie parzy. Charakteryzuje się pięknymi, białymi, wargowymi kwiatami zebranymi w okółki. Jest to roślina miododajna o niezwykle długim okresie kwitnienia, ceniona w medycynie klasycznej za wysoką zawartość irydoidów i śluzów, które działają kojąco na błony śluzowe i układ rozrodczy kobiet.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Słodki, łagodny, lekko trawiasty
  • Termika: Chłodna
  • Wilgotność: Nawilżająca (śluzowa)
  • Żywioł: Woda i Ziemia

"Jasnota to 'łagodna pocieszycielka'. Jej energia chłodzi stany zapalne i nawilża wysuszone tkanki. Działa regenerująco na Yin, pomagając odzyskać równowagę po infekcjach i krwotokach. Jest symbolem odporności i elastyczności."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Półcień do cienia. Lubi miejsca wilgotne i osłonięte, ale radzi sobie również w słońcu przy odpowiedniej wilgotności gleby.
  • Gleba: Żyzna, próchniczna, zasobna w azot. Często rośnie w pobliżu kompostowników, na obrzeżach lasów i w ogrodach.
  • Woda: Wymaga umiarkowanej do dużej wilgotności; na suchych stanowiskach drewnieje i traci wartość leczniczą.
  • pH gleby: 6.0 - 7.5 (Obojętna do lekko zasadowej).
  • Mrozoodporność: Strefa 3 (Całkowicie mrozoodporna).
Rozpoznawanie w terenie
  • Łodyga czworokątna, pusta w środku, owłosiona (ale nie parząca).
  • Liście naprzeciwległe, sercowato-jajowate, grubo piłkowane, na ogonkach.
  • Kwiaty białe lub kremowe, wargowe, wyrastające w nibyokółkach w kątach liści.
  • Brak parzących włosków – po dotknięciu roślina jest miękka i przyjazna.
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica): Pokrzywa parzy, ma drobne, zielonkawe kwiaty w zwisających wiechach i nie pachnie tak miodowo.

Jasnota purpurowa (Lamium purpureum): Ma znacznie mniejsze, różowo-fioletowe kwiaty i liście przebarwiające się na purpurowo u szczytu pędu.

Surowce i Zbiory
Flos Lamii albi kwiaty

Same korony kwiatowe wyrywane z kielichów w czasie kwitnienia.

Działanie: Przeciwzapalne, hamujące drobne krwawienia, wykrztuśne, osłonowe na drogi oddechowe i układ pokarmowy, regulujące cykl miesiączkowy.
Substancje czynne:
Irydoidy (m.in. lamalbina) Flawonoidy (kwercetyna, izokwercytryna) Śluzy (wysoka zawartość) Saponiny Olejek eteryczny Garbniki
Surowiec bardzo delikatny – suszyć w cieniu, by kwiaty nie ściemniały.
Zbiór: Maj - Wrzesień.
Herba Lamii albi ziele

Górne części pędów zbierane na początku kwitnienia.

Działanie: Oczyszczające krew, lekko moczopędne, ściągające przy biegunkach i problemach skórnych.
Substancje czynne:
Garbniki Sole mineralne Śluzy Flawonoidy
Zbiór: Maj - Czerwiec.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Upławy u kobiet (leucorrhea), zbyt obfite i bolesne miesiączki, nieżyty dróg oddechowych (suchy kaszel), katar, stany zapalne przewodu pokarmowego. Zewnętrznie: przemywanie oczu, regeneracja naskórka, trądzik.

Kuchnia

Młode liście i pędy są jadalne i bardzo smaczne – można je dodawać do sałatek, zup i omletów jak szpinak. Kwiaty są jadalną dekoracją deserów i mają słodki nektar u nasady.

Rzemiosło

Brak znaczących zastosowań rzemieślniczych poza rzadkim wykorzystaniem jako delikatny zielony barwnik.

Ogród

Doskonała roślina okrywowa do cienia. Przyciąga mnóstwo zapylaczy, zwłaszcza trzmiele, które jako jedne z nielicznych potrafią sięgnąć do głębokiej rurki kwiatu.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Jasnota biała jest uznawana za surowiec bardzo bezpieczny. Nie wykazano istotnych interakcji z lekami syntetycznymi.

Przeciwwskazania

Jasnota biała jest bezpieczna, ale przy problemach z krzepliwością krwi (poważne stany) warto skonsultować się z lekarzem ze względu na obecność irydoidów. Nie zbierać roślin z miejsc zanieczyszczonych (przy drogach).

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór kwiatów M-c: 5, 6, 7, 8

Skubanie samych białych koron kwiatowych. Wymaga cierpliwości, ale daje najcenniejszy surowiec.

Pełnia Słoneczna
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Dynamiczny akumulator minerałów (wapń i magnez).
  • Wczesnowiosenny i długotrwały pożytek dla trzmieli.
  • Szybkie zadarnianie wilgotnych, ciemnych miejsc w ogrodzie (strefa 4-5).
  • Wskaźnik wysokiej żyzności gleby i zasobności w azot.

Towarzysze (Gildia):

Bez czarny

Idealny sąsiad pod krzewem bzu, gdzie panuje cień i wysoki poziom azotu.

Pokrzywa zwyczajna

Często rosną razem, tworząc stabilne zbiorowiska nitrofilne.

Lipa

Partner w runie pod lipami.

Z archiwum Kwiatownika
Ciekawostki kulturowe
  • W dawnej Polsce nazywana była 'pokrzywą ślepą', gdyż przypomina pokrzywę, ale nie parzy.
  • Kwiaty jasnoty były symbolem czystości i dziewictwa w tradycjach ludowych Europy.
  • W zielarstwie klasztornym średniowiecza uważano ją za ziele oczyszczające krew.
  • Na Podkarpaciu stosowano jasnotę białą jako składnik obrzędowych wianków świętojańskich.
  • W niemieckim folklorze używano jej jako ziela ochronnego przeciwko złym duchom.
Opis botaniczny
Pokroj
Bylina osiągająca 20–50 cm wysokości, z rozłogami i czterokanciastą łodygą.
Liscie
Podobne do pokrzywy, naprzeciwległe, jajowato-sercowate, brzegiem karbowane.
Kwiaty
Białe, wargowe, zebrane w nibyokółki w kątach liści; miododajne.
Korzeń
Cienki, rozgałęziony system korzeniowy.
Cecha wyrozniajaca
Brak włosków parzących, charakterystyczne białe kwiaty.
Występowanie
Obszar
Europa, Azja, wprowadzona do Ameryki Północnej.
W polsce
Bardzo pospolita w całym kraju – przy drogach, w zaroślach, ogrodach.
Właściwości i składniki
Uwagi i ostrzeżenia
  • Uwaga
    Jasnota biała jest bezpieczna i nietoksyczna, jednak należy zbierać ją z miejsc czystych.
    Rozwiazanie
    Unikaj zbioru przy ruchliwych drogach i terenach skażonych.
Uprawa
Gleba
Gleba żyzna, próchniczna, wilgotna; dobrze rośnie także na glebach przeciętnych.
Stanowisko
Półcień lub słońce, najlepiej w miejscach osłoniętych.
Wysiew
Rozmnażanie przez podział kęp wiosną lub jesienią, łatwo się rozsiewa.
Zbior
Kwiaty zbiera się od maja do września, liście przed kwitnieniem.
Kalendarz
Kwitnienie
Miesiące
maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień
Zalecana faza ksiezyca
pełnia
Typ
obserwacyjny
Czas dnia
południe
Uwagi
Kwiaty otwierają się szeroko w pełnym słońcu i wabią owady.
Zbior kwiatow
Miesiące
maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
zielarski
Czas dnia
przed południem
Uwagi
Kwiaty najlepiej zbierać świeże w suche dni.
Zbior lisci
Miesiące
kwiecień, maj, czerwiec
Zalecana faza ksiezyca
nów
Typ
zielarski
Czas dnia
rano
Uwagi
Liście młode, świeże, przed kwitnieniem – mają najwięcej wartości odżywczych.
Bibliografia
Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • Dzieci często wyrywają kwiaty jasnoty i wysysają słodki nektar z ich nasady – stąd ludowa nazwa 'miodunka' (choć botanicznie miodunka to inna roślina).
  • W medycynie ludowej jasnota była symbolem 'czystości kobiecej' i lekiem na wszelkie 'niewieście przypadłości'.
  • Liście jasnoty białej zawierają znacznie więcej witaminy C i żelaza niż popularna sałata.
  • Roślina ta wykształciła wygląd pokrzywy jako strategię obronną (mimikra) – zwierzęta omijają ją, myśląc, że parzy.
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy