Jesion wyniosły
Fraxinus excelsior | Oliwkowate (Oleaceae)
Jest uważane za najwyższe rodzime drzewo liściaste w Europie, a jego osobnik rosnący w Białowieskim Parku Narodowym mierzy 45,2 m, co czyni go najwyższym notowanym drzewem liściastym w Polsce [2].[1] Jest to drzewo długowieczne (do 300 lat), choć zdarzają się osobniki dożywające 400 lat, które kocha wilgoć i żyzne gleby [2]. Jesion jest bliskim krewnym oliwki, co przejawia się w składzie chemicznym jego kory. Jego drewno jest legendarne ze względu na połączenie twardości z ekstremalną elastycznością. Wysokie, majestatyczne drzewo liściaste, osiągające do 40 m wysokości. Charakteryzuje się prostym pniem i luźną, wysoko osadzoną koroną. Jesion wyniosły jest wysokim drzewem liściastym, które osiąga do 40 metrów wysokości. Charakteryzuje się prostym pniem i luźną, wysoko osadzoną koroną.[2]
Owoce
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: Willow, CC BY 2.5
- Kwiaty: Donar Reiskoffer, CC BY 3.0
- Liście: Tony Holkham, CC BY-SA 4.0
- Owoce: nieznany autor, CC BY-SA 3.0
- Nasiona: Rosser1954 Roger Griffith, Public domain
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Gorzki, ściągający
- Termika: Chłodna
- Wilgotność: Osuszająca
- Żywioł: Powietrze i Woda
"Jesion to 'udrażniacz kanałów'. Jego energia pomaga usunąć zastoje płynów w stawach i nerkach. Chłodzi 'gorące' stany zapalne układu ruchu i pomaga rozproszyć mentalną ociężałość, przywracając jasność myślenia i lekkość bytu."
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Gatunek ten występuje głównie na stanowiskach o większej wilgotności lub suchości, gdzie siła konkurencyjna buka jest słabsza, co pozwala mu budować większe zbiorowiska.[2] Słoneczne do półcienistego. Młode okazy znoszą cień, starsze potrzebują pełnego światła.
- Gleba: Bardzo żyzna, głęboka, próchniczna, wilgotna (ale nie bagienna). Uwielbia doliny rzeczne i podnóża gór.
- Woda: Wysokie zapotrzebowanie; jesion jest 'pompą wodną' krajobrazu.
- pH gleby: 6.0 - 8.0 (Neutralna do zasadowej; kocha wapń).
- Mrozoodporność: Strefa 4 (Odporny na mrozy, ale wrażliwy na późne przymrozki majowe, które niszczą młode liście).
Uzupełnienie z sieci
- System korzeniowy jesionu zmienia się z początkowo palowego na silne korzenie boczne o bardzo szerokim zasięgu, co czyni drzewo odpornym na powalanie przez wiatr. Posiada największy zasięg korzeni bocznych spośród wszystkich rodzimych europejskich drzew.[1]
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
- W Białowieskim Parku Narodowym odnotowano osobnik jesionu wyniosłego o wysokości 45,2 m, co czyni go obecnie najwyższym notowanym drzewem liściastym w Polsce.[1]
Rozpoznawanie w terenie
- Pąki zimowe są MATOWOCZARNE, aksamitne w dotyku i ustawione naprzeciwlegle (najważniejsza cecha rozpoznawcza zimą).
- Liście nieparzystopierzaste, złożone z 7-15 lancetowatych listków, rozwijają się bardzo późno (często dopiero w połowie maja).
- Kora u młodych drzew gładka, jasnozielonkawa, u starszych ciemnoszara i głęboko spękana w regularne romby.
- Owoce to podłużne, płaskie skrzydlaki (samary), zebrane w gęste, zwisające pęczki.
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)
Jesion pensylwański (Fraxinus pennsylvanica): Gatunek obcy; jego pąki są brązowe (nie czarne), a pędy często owłosione.
Jarząb pospolity: Jarząb ma owłosione pąki i owoce w formie czerwonych jagód, a nie płaskich skrzydlaków.
Surowce i Zbiory
Folium Fraxini liscie
Surowcem zielarskim jest liść jesionu, którego świeże odmiany zbiera się na początku lata, w czerwcu. Surowiec po wysuszeniu powinien zawierać nie mniej niż 2,5% sumy pochodnych kwasu hydroksycynamonowy w przeliczeniu na kwas chlorogenowy.[1]
Cortex Fraxini kora
Kora z młodych, 2-3 letnich gałęzi zbierana wiosną.
Nasiona nasiona 🌐 z sieci
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Reumatyzm, artretyzm (dna moczanowa), obrzęki, kamica nerkowa, przewlekłe choroby skóry wynikające ze złej przemiany materii, gorączka.
Kuchnia
Młode owoce jesionu (jeszcze zielone i miękkie) mogą być marynowane jak kapary. Liście służyły dawniej jako pasza dla zwierząt, poprawiająca jakość mleka.
Rzemiosło
Drewno jesionowe jest cenione wyżej niż dębowe w produkcji trzonków narzędzi, kijów hokejowych, nart, wioseł i łuków ze względu na swoją sprężystość. Z liści jesionu można uzyskać naturalny zielony barwnik do tkanin.[3]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Drewno jesionowe jest cenione wyżej niż dębowe w produkcji trzonków narzędzi, kijów hokejowych, nart, wioseł i łuków ze względu na swoją sprężystość.
Ogród
Jesion wyniosły jest wspaniałym drzewem parkowym i alejowym. Należy do szybko rosnących gatunków, ponieważ w pierwszych latach życia, nawet przy silnym oświetleniu, potrafi przyrastać w wysokości nawet 1,5 metra rocznie.[2] W ogrodach permakulturowych służy jako dostawca biomasy i stabilizator wilgotnych stref. Rozmnażanie tego drzewa wymaga uwzględnienia faktu, że nasiona mają zahamowaną kiełkliwość i zazwyczaj potrzebują dwóch zimowych okresów spoczynku przed wykiełkowaniem, choć mogą zachować zdolność do kiełkowania w glebie nawet przez sześć lat.[2]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Wspaniałe drzewo parkowe i alejowe. W ogrodach permakulturowych służy jako dostawca biomasy i stabilizator wilgotnych stref.
Pasza i gospodarstwo 🌐 z sieci
- liście Liście jesionu stanowiły dawniej cenne paszę zimową dla zwierząt; zbierano je latem (również poprzez cięcie gałęzi), suszono i magazynowały na okres chłodniejszy.[2]
- liście Liście jesionu rozkładają się w glebie bardzo szybko, co wspomaga tworzenie próchnicy i poprawę struktury gleby, dlatego drzewa te stosowano do umacniania brzegów rzek.[2]
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami
Działa moczopędnie – może nasilać efekt diuretyków syntetycznych. Brak znanych istotnych działań toksycznych.
Przeciwwskazania
Obecnie jesiony w Europie są zagrożone przez grzyba *Hymenoscyphus fraxineus* (zamieranie jesionów) – przy zbiorze należy unikać drzew wykazujących objawy choroby (uschnięte wierzchołki pędów). Jesion wyniosły jest trujący dla przeżuwaczy, a kontakt z rośliną może u niektórych osób wywoływać stany zapalne skóry (dermatozę).[3] Spożycie dużej ilości naparu z kory jesionu lub dużych dawek naparu z liści może być toksyczne i spowodować zatrucie organizmu.[4]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Obecnie jesiony w Europie są zagrożone przez grzyba *Hymenoscyphus fraxineus* (zamieranie jesionów) – przy zbiorze należy unikać drzew wykazujących objawy choroby (uschnięte wierzchołki pędów).
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór liści bez ogonków, gdy są w pełni wykształcone, ale jeszcze młode.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Dynamiczny akumulator wapnia i magnezu.
- Producent wysokiej jakości opału (jesion pali się dobrze nawet gdy jest świeżo ścięty).
- Napowietrzanie gleby dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu.
- Prowiant zimowy dla niektórych zwierząt leśnych (owoce).
Towarzysze (Gildia):
Częsty partner w lasach łęgowych.
Uwielbia żyzną i wilgotną ziemię pod koroną jesionów.
Partner w dolnym piętrze wilgotnych zadrzewień.
Przepisy z tą rośliną
- Napar 'Lekkie Stawy' · napar
Wiedza Tajemna
- W mitologii nordyckiej jesion Yggdrasil łączył świat bogów, ludzi i zmarłych, a wierzono, że pierwszy mężczyzna, Ask, został stworzony właśnie z pnia jesionu.
- Elastyczność jesionowego drewna, pozwalająca na jego gięcie po sparowaniu do niemal dowolnego kształtu (co wykorzystywano przy budowie dawnych kół wozów), była również podstawą do wytwarzania z niego łuków i drzewców włóczni, co wywarło wpływ na nazywanie angielskich Wikingów przez mieszkańców Wysp Brytyjskich mianem „ashmen” (ludzie jesionu).[1]
- W medycynie ludowej wierzono, że przesunięcie chorego dziecka przez rozszczepiony pień młodego jesionu uleczy je z krzywicy lub przepukliny.
- Górale na Podhalu sadzili jesiony przy narożnikach domów, silnie wierząc, że drzewa te „odciągają” wodę z podłoża, chroniąc chałupę przed wilgocią, a ich wysoka korona działa jak naturalny piorunochron.[1]
- Jesion jest drzewem 'egoistycznym' – jego liście rozwijają się jako ostatnie na wiosnę, a opadają jako jedne z pierwszych jesienią, często utrzymując zieloną barwę jeszcze po pierwszym przymrozku.
- Herbata z liści jesionu była niegdyś nazywana 'herbatą myśliwych', ponieważ pomagała łagodzić bóle stawów po długich wędrówkach.
- W 1967 roku jesion wyniosły został wybrany na „Drzewo Roku” w Niemczech przez fundację Dr. Silvius-Wodarz i Radę Konsultacyjną Drzewa Roku.[2]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.