Jesion wyniosły

Fraxinus excelsior | Oliwkowate (Oleaceae)

Jest uważane za najwyższe rodzime drzewo liściaste w Europie, a jego osobnik rosnący w Białowieskim Parku Narodowym mierzy 45,2 m, co czyni go najwyższym notowanym drzewem liściastym w Polsce [2].[1] Jest to drzewo długowieczne (do 300 lat), choć zdarzają się osobniki dożywające 400 lat, które kocha wilgoć i żyzne gleby [2]. Jesion jest bliskim krewnym oliwki, co przejawia się w składzie chemicznym jego kory. Jego drewno jest legendarne ze względu na połączenie twardości z ekstremalną elastycznością. Wysokie, majestatyczne drzewo liściaste, osiągające do 40 m wysokości. Charakteryzuje się prostym pniem i luźną, wysoko osadzoną koroną. Jesion wyniosły jest wysokim drzewem liściastym, które osiąga do 40 metrów wysokości. Charakteryzuje się prostym pniem i luźną, wysoko osadzoną koroną.[2]

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Gorzki, ściągający
  • Termika: Chłodna
  • Wilgotność: Osuszająca
  • Żywioł: Powietrze i Woda

"Jesion to 'udrażniacz kanałów'. Jego energia pomaga usunąć zastoje płynów w stawach i nerkach. Chłodzi 'gorące' stany zapalne układu ruchu i pomaga rozproszyć mentalną ociężałość, przywracając jasność myślenia i lekkość bytu."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Gatunek ten występuje głównie na stanowiskach o większej wilgotności lub suchości, gdzie siła konkurencyjna buka jest słabsza, co pozwala mu budować większe zbiorowiska.[2] Słoneczne do półcienistego. Młode okazy znoszą cień, starsze potrzebują pełnego światła.
  • Gleba: Bardzo żyzna, głęboka, próchniczna, wilgotna (ale nie bagienna). Uwielbia doliny rzeczne i podnóża gór.
  • Woda: Wysokie zapotrzebowanie; jesion jest 'pompą wodną' krajobrazu.
  • pH gleby: 6.0 - 8.0 (Neutralna do zasadowej; kocha wapń).
  • Mrozoodporność: Strefa 4 (Odporny na mrozy, ale wrażliwy na późne przymrozki majowe, które niszczą młode liście).

Uzupełnienie z sieci

  • System korzeniowy jesionu zmienia się z początkowo palowego na silne korzenie boczne o bardzo szerokim zasięgu, co czyni drzewo odpornym na powalanie przez wiatr. Posiada największy zasięg korzeni bocznych spośród wszystkich rodzimych europejskich drzew.[1]
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
  • W Białowieskim Parku Narodowym odnotowano osobnik jesionu wyniosłego o wysokości 45,2 m, co czyni go obecnie najwyższym notowanym drzewem liściastym w Polsce.[1]
Rozpoznawanie w terenie
  • Pąki zimowe są MATOWOCZARNE, aksamitne w dotyku i ustawione naprzeciwlegle (najważniejsza cecha rozpoznawcza zimą).
  • Liście nieparzystopierzaste, złożone z 7-15 lancetowatych listków, rozwijają się bardzo późno (często dopiero w połowie maja).
  • Kora u młodych drzew gładka, jasnozielonkawa, u starszych ciemnoszara i głęboko spękana w regularne romby.
  • Owoce to podłużne, płaskie skrzydlaki (samary), zebrane w gęste, zwisające pęczki.
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Jesion pensylwański (Fraxinus pennsylvanica): Gatunek obcy; jego pąki są brązowe (nie czarne), a pędy często owłosione.

Jarząb pospolity: Jarząb ma owłosione pąki i owoce w formie czerwonych jagód, a nie płaskich skrzydlaków.

Surowce i Zbiory
Folium Fraxini liscie

Surowcem zielarskim jest liść jesionu, którego świeże odmiany zbiera się na początku lata, w czerwcu. Surowiec po wysuszeniu powinien zawierać nie mniej niż 2,5% sumy pochodnych kwasu hydroksycynamonowy w przeliczeniu na kwas chlorogenowy.[1]

Działanie: Liście jesionu wykazują działanie moczopędne, oczyszczające krew (depurativum) oraz wspomagają usuwanie kwasu moczowego. W medycynie ludowej środek ten stosowano również jako łagodny środek przeczyszczający i poprawiający przemianę materii, będący alternatywą dla mącznicy lekarskiej.[1][3]
Substancje czynne:
Kwercetyna i inne flawonoidy Mannitol (naturalny środek moczopędny) Garbniki Kwasy organiczne Kumaryny (fraksyna)
Zbiór: Czerwiec.
Cortex Fraxini kora

Kora z młodych, 2-3 letnich gałęzi zbierana wiosną.

Działanie: Działanie kory jesionu jest przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, wzmacniające naczynia włosowate oraz żółciopędne. Surowiec ten uznawano również za gorzki tonik tradycyjnie stosowany w leczeniu stanów febrilnych.[3]
Substancje czynne:
Glikozydy kumarynowe (fraksyna, fraksetyna - działają podobnie do chininy) Garbniki Gorycze
Zbiór: Kwiecień - Maj.
Nasiona nasiona 🌐 z sieci

Działanie: Nasiona wraz z ich skrzydełkami wykorzystywano ludowo jako środec wiatropędny (karminatywum) wspomagający trawieniez i zmniejszający wzdęcia.[3]
Substancje czynne:
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Reumatyzm, artretyzm (dna moczanowa), obrzęki, kamica nerkowa, przewlekłe choroby skóry wynikające ze złej przemiany materii, gorączka.

Kuchnia

Młode owoce jesionu (jeszcze zielone i miękkie) mogą być marynowane jak kapary. Liście służyły dawniej jako pasza dla zwierząt, poprawiająca jakość mleka.

Rzemiosło

Drewno jesionowe jest cenione wyżej niż dębowe w produkcji trzonków narzędzi, kijów hokejowych, nart, wioseł i łuków ze względu na swoją sprężystość. Z liści jesionu można uzyskać naturalny zielony barwnik do tkanin.[3]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Drewno jesionowe jest cenione wyżej niż dębowe w produkcji trzonków narzędzi, kijów hokejowych, nart, wioseł i łuków ze względu na swoją sprężystość.

Ogród

Jesion wyniosły jest wspaniałym drzewem parkowym i alejowym. Należy do szybko rosnących gatunków, ponieważ w pierwszych latach życia, nawet przy silnym oświetleniu, potrafi przyrastać w wysokości nawet 1,5 metra rocznie.[2] W ogrodach permakulturowych służy jako dostawca biomasy i stabilizator wilgotnych stref. Rozmnażanie tego drzewa wymaga uwzględnienia faktu, że nasiona mają zahamowaną kiełkliwość i zazwyczaj potrzebują dwóch zimowych okresów spoczynku przed wykiełkowaniem, choć mogą zachować zdolność do kiełkowania w glebie nawet przez sześć lat.[2]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Wspaniałe drzewo parkowe i alejowe. W ogrodach permakulturowych służy jako dostawca biomasy i stabilizator wilgotnych stref.

Pasza i gospodarstwo 🌐 z sieci
  • liście Liście jesionu stanowiły dawniej cenne paszę zimową dla zwierząt; zbierano je latem (również poprzez cięcie gałęzi), suszono i magazynowały na okres chłodniejszy.[2]
  • liście Liście jesionu rozkładają się w glebie bardzo szybko, co wspomaga tworzenie próchnicy i poprawę struktury gleby, dlatego drzewa te stosowano do umacniania brzegów rzek.[2]
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Działa moczopędnie – może nasilać efekt diuretyków syntetycznych. Brak znanych istotnych działań toksycznych.

Przeciwwskazania

Obecnie jesiony w Europie są zagrożone przez grzyba *Hymenoscyphus fraxineus* (zamieranie jesionów) – przy zbiorze należy unikać drzew wykazujących objawy choroby (uschnięte wierzchołki pędów). Jesion wyniosły jest trujący dla przeżuwaczy, a kontakt z rośliną może u niektórych osób wywoływać stany zapalne skóry (dermatozę).[3] Spożycie dużej ilości naparu z kory jesionu lub dużych dawek naparu z liści może być toksyczne i spowodować zatrucie organizmu.[4]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Obecnie jesiony w Europie są zagrożone przez grzyba *Hymenoscyphus fraxineus* (zamieranie jesionów) – przy zbiorze należy unikać drzew wykazujących objawy choroby (uschnięte wierzchołki pędów).

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór liści do suszenia M-c: 6

Zbiór liści bez ogonków, gdy są w pełni wykształcone, ale jeszcze młode.

Księżyc przybywający Słoneczna
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Dynamiczny akumulator wapnia i magnezu.
  • Producent wysokiej jakości opału (jesion pali się dobrze nawet gdy jest świeżo ścięty).
  • Napowietrzanie gleby dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu.
  • Prowiant zimowy dla niektórych zwierząt leśnych (owoce).

Towarzysze (Gildia):

Wiąz

Częsty partner w lasach łęgowych.

Czosnek niedźwiedzi

Uwielbia żyzną i wilgotną ziemię pod koroną jesionów.

Kalina koralowa

Partner w dolnym piętrze wilgotnych zadrzewień.

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • W mitologii nordyckiej jesion Yggdrasil łączył świat bogów, ludzi i zmarłych, a wierzono, że pierwszy mężczyzna, Ask, został stworzony właśnie z pnia jesionu.
  • Elastyczność jesionowego drewna, pozwalająca na jego gięcie po sparowaniu do niemal dowolnego kształtu (co wykorzystywano przy budowie dawnych kół wozów), była również podstawą do wytwarzania z niego łuków i drzewców włóczni, co wywarło wpływ na nazywanie angielskich Wikingów przez mieszkańców Wysp Brytyjskich mianem „ashmen” (ludzie jesionu).[1]
  • W medycynie ludowej wierzono, że przesunięcie chorego dziecka przez rozszczepiony pień młodego jesionu uleczy je z krzywicy lub przepukliny.
  • Górale na Podhalu sadzili jesiony przy narożnikach domów, silnie wierząc, że drzewa te „odciągają” wodę z podłoża, chroniąc chałupę przed wilgocią, a ich wysoka korona działa jak naturalny piorunochron.[1]
  • Jesion jest drzewem 'egoistycznym' – jego liście rozwijają się jako ostatnie na wiosnę, a opadają jako jedne z pierwszych jesienią, często utrzymując zieloną barwę jeszcze po pierwszym przymrozku.
  • Herbata z liści jesionu była niegdyś nazywana 'herbatą myśliwych', ponieważ pomagała łagodzić bóle stawów po długich wędrówkach.
  • W 1967 roku jesion wyniosły został wybrany na „Drzewo Roku” w Niemczech przez fundację Dr. Silvius-Wodarz i Radę Konsultacyjną Drzewa Roku.[2]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Jesion wyniosły [pl]
  2. Wikipedia (de): Gemeine Esche [de]
  3. Plants For A Future (PFAF) [en]
  4. www.tursar.ru [ru]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy