Kosmos siarkowy
Cosmos sulphureus
Roślina osiągająca wysokość do 80 cm, o stosunkowo szerokich segmentach liści; kwiatostany o średnicy do 6 cm, w kolorze złocistożółtym lub pomarańczowym.[5] Wysokość rośliny waha się od 30 do 210 cm.[4] Gatunek ten uznawany jest za roślinę jednoroczną, choć może ponownie pojawiać się poprzez samozasiew przez kilka lat. Ma przeciwległe, pierzaste liście. Jego wysokość waha się od 3 do 22 dm; gatunek pierwotny i jego odmiany występują w odcieniach żółci, pomarańczy i czerwieni.[2] Roślina ozdobna jednoroczna pochodząca z Ameryki Południowej i Środkowej.[3]
Nasiona
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: Alejandro Bayer Tamayo from Armenia, Colombia, CC BY-SA 2.0
- Kwiaty: Aris riyanto, CC BY-SA 4.0
- Nasiona: Fan Wen, CC BY-SA 4.0
Natura i Siedlisko
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Najlepiej kwitnie w pełnym słońcu, choć dobrze znosi półcień. Roślina ta jest odporna na suszę po wykiełkowaniu i rzadko pada ofiarą owadów lub chorób; o jej żywotności świadczy fakt, że w niektórych regionach Stanów Zjednoczonych uznaje się ją za chwast.[2]
- Gleba:
- Woda:
- pH gleby: Preferuje glebę o pH od 6,0 do 8,5, co odzwierciedla jego naturalne środowisko w zasadowych regionach Ameryki Środkowej[2]
- Mrozoodporność:
Rozpoznawanie w terenie
Surowce i Zbiory
Kwiaty kwiaty 🌐 z sieci
Pąki pąki 🌐 z sieci
Kłącze 🌐 z sieci
- kłącze Zbierane są one do celów medycznych od maja do sierpnia, a następnie suszone.[6]
Skład i substancje czynne 🌐 z sieci
- Działanie skrzypu polnego opiera się na połączeniu różnych składników, takich jak kwas krzemowy, potas i flawonoidy. Substancje te między innymi wspomagają wydalanie moczu i stymulują pracę nerek.[6]
Praktyczne Zastosowanie
Z archiwum Kwiatownika
Historia i legendy
- Opis
- Kosmos siarkowy jest jednym z najpopularniejszych kwiatów jednorocznych w Ameryce Środkowej. W Meksyku i Peru kwiaty używane były tradycyjnie do barwienia potraw, wyrobu naparów, a nawet deserów. Jadalne są młode liście i płatki, choć najczęściej służą do dekoracji. Roślina symbolizuje radość i długie życie – dzięki bardzo długiemu okresowi kwitnienia.
- Cechy
- Odporność na suszę i upał
- Długie, bardzo obfite kwitnienie – nawet do pierwszych przymrozków
- Jadalne i dekoracyjne płatki o intensywnej barwie
- Zielone części odstraszają część szkodników w warzywniku
- Zastosowanie historyczne
- Barwnik do potraw (zupy, ryż, słodycze, syropy)
- Napary uspokajające i rozkurczowe w fitoterapii meksykańskiej
- Dekoracje dań i napojów na festiwalach
- Okłady z liści na ukąszenia owadów
- Ciekawostki
- W Peru i Meksyku kosmos nazywany jest „Flor del Sol” (Kwiat Słońca) – symbol szczęścia i optymizmu.
- W niektórych regionach płatkami kosmosu barwi się napoje, lemoniady i alkohole domowe.
- W Ekwadorze dodawano kwiaty do ryżu, by nadać mu słoneczny kolor.
- Kwiaty kosmosu siarkowego są zjadane przez motyle, stąd ogrody z kosmosem to motylarnie.
Ciekawostki kulturowe
- W Meksyku płatkami kosmosu posypuje się tradycyjne świąteczne ciasta i napoje.
- W Ameryce Południowej napar z płatków traktowany jest jako łagodny środek na bóle brzucha.
- W kulturach andyjskich kwiaty kosmosu były symbolem słońca i optymizmu.
- W nowoczesnej kuchni fusion kwiaty kosmosu pojawiają się jako barwny składnik sorbetów i musów.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
- Opis
- Płatki są naturalnym barwnikiem do żywności, ciast, napojów, tkanin i mydeł (intensywny żółty/pomarańczowy).
Inne zastosowania
- Kosmetyki
- Opis
- Napar z płatków stosuje się do płukania włosów blond (pogłębia kolor), tonik do twarzy łagodzący podrażnienia, kąpiele kwiatowe.
- Zastosowanie
- Toniki, płukanki, kąpiele relaksacyjne.
- Pasza dla zwierzat
- Opis
- Niewielkie ilości młodych liści mogą być dodatkiem do zielonek dla kur, królików i świnek morskich.
Opis botaniczny
- Pokroj
- Jednoroczna bylina, silnie rozgałęziona, osiągająca 60–120 cm, o szorstkich łodygach.
- Lodyga
- Cienka, wzniesiona, owłosiona, ulistniona naprzeciwlegle.
- Liscie
- Głęboko powcinane, pierzaste, jasnozielone, miękkie, z widocznymi żyłkami.
- Kwiaty
- Koszyczki złocisto-żółte, pomarańczowe, rzadziej czerwono-pomarańczowe, okazałe (5–8 cm). Środek kwiatów zawsze żółty lub ciemnożółty.
- Owoce
- Wąskie niełupki, czarne, z dwoma szczeciniastymi wyrostkami na końcu.
- Zapach
- Liście i łodygi mają lekko cytrusowy, nieco korzenny aromat, kwiaty pachną miodowo.
- Cecha wyrozniajaca
- Niezwykle żywa barwa kwiatów; roślina odporna na upały, długo kwitnąca.
Występowanie
- Obszar
- Ameryka Środkowa, Meksyk, Ameryka Południowa; szeroko rozprzestrzeniona na świecie jako roślina ozdobna i naturalizowana.
- W polsce
- Uprawiana jako roślina jednoroczna, nie dziczeje.
Właściwości i składniki
- Nazwa
- Karotenoidy (luteina, beta-karoten, zeaksantyna)
- Dzialanie
- silnie antyoksydacyjne (neutralizują wolne rodniki), wspierają zdrowie wzroku, chronią siatkówkę, nadają płatkom kosmosu intensywny pomarańczowy kolor
- Sklad
- luteina, beta-karoten, zeaksantyna
- Nazwa
- Flawonoidy
- Dzialanie
- działają przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie, wspierają naczynia krwionośne, wzmacniają odporność, obniżają ryzyko chorób serca
- Sklad
- kwercetyna, rutyna, apigenina, kemferol
- Nazwa
- Olejek eteryczny
- Dzialanie
- aromatyzujący, łagodnie uspokajający, łagodzi stres i napięcie, poprawia nastrój
- Sklad
- limonen, geraniol, cytral, alfa-pinen
- Nazwa
- Saponiny
- Dzialanie
- delikatnie wykrztuśne, wspierają odporność, mają działanie przeciwbakteryjne
- Sklad
- kosmosaponina, inne saponiny triterpenowe
- Nazwa
- Kwasy fenolowe
- Dzialanie
- ochrona komórek przed stresem oksydacyjnym, łagodzenie stanów zapalnych skóry
- Sklad
- kwas chlorogenowy, kwas kawowy, kwas ferulowy
- Nazwa
- Witaminy i sole mineralne
- Dzialanie
- wzmacniają organizm, poprawiają odporność, wpływają na zdrowie skóry i błon śluzowych
- Sklad
- witamina C, wapń, potas, magnez
Uwagi i ostrzeżenia
- Uwaga
- Kwiaty i liście spożywać w rozsądnych ilościach. U osób wrażliwych może wywoływać lekkie reakcje skórne lub alergiczne.
- Rozwiazanie
- Nie podawać małym dzieciom i osobom z alergią na astrowate. Przed użyciem kwiatów w kuchni upewnić się, że nie były pryskane!
Uprawa
- Gleba
- Gleba lekka do przeciętnej, dobrze przepuszczalna, nie za bardzo żyzna – zbyt żyzna gleba osłabia kwitnienie.
- Stanowisko
- Stanowisko bardzo słoneczne i ciepłe; toleruje upały, suchą pogodę.
- Wysiew
- Wysiew nasion do gruntu po przymrozkach (maj–czerwiec) lub pod osłonami w kwietniu. Odstęp 25–40 cm.
- Zbior
- Kwiaty ścinać w pełni rozkwitu do celów dekoracyjnych lub kulinarnych; liście zbierać młode. Kwitnie długo, od czerwca/lipca aż do przymrozków.
Kalendarz
- Siew
- Miesiące
- marzec, kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Siej płytko (0,5–1 cm), zachowując rozstaw 25–30 cm. Roślina łatwa w uprawie, szybko kiełkuje.
- Przesadzanie
- Miesiące
- maj
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Rozsadę sadź po 15 maja. Hartuj wcześniej, wystawiając na zewnątrz stopniowo.
- Kwitnienie
- Miesiące
- czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- obserwacyjny
- Czas dnia
- w ciągu dnia
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Roślina długo kwitnie, zwłaszcza przy regularnym usuwaniu przekwitłych kwiatów.
- Zbior kwiatow
- Miesiące
- czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj świeże kwiaty w pełnym rozkwicie, najlepiej rano, po obeschnięciu rosy.
- Zbior nasion
- Miesiące
- wrzesień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zbiorczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Nasiona zbieraj z suchych niełupków, susz i przechowuj w ciemnym miejscu.
- Pielenie
- Miesiące
- maj, czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Roślina silnie rośnie, ale młode siewki mogą być zagłuszane przez chwasty – warto odchwaszczać.
- Miodobranie
- Miesiące
- lipiec, sierpień
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- pszczelarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Roślina intensywnie przyciąga pszczoły i motyle; miód z tego okresu ma delikatny aromat.
- Zbior ksiezycowy
- Miesiące
- wrzesień
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- rytualny
- Czas dnia
- wieczór
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Zbieraj kwiaty i nasiona podczas pełni – w tradycji andyjskiej uważane za talizman słońca.
- Suszenie
- Miesiące
- lipiec, sierpień, wrzesień
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Susz kwiaty w cieniu, w przewiewnym miejscu, rozkładając je pojedynczo.
Bibliografia
- https://www.gardeningknowhow.com/ornamental/flowers/cosmos/cosmos-plant-history.htm
- https://www.gardenersworld.com/plants/cosmos-sulphureus/
- https://zielnikpolski.pl/barwnik-kosmos-siarkowy/
- https://zielnikpolski.pl/kosmetyki-kosmos-siarkowy/
- https://www.farmer.pl/zwierzeta/zywienie/ziola-dla-zwierzat-gospodarskich,79271.html
- https://www.gardenia.net.pl/rosliny/kosmos-siarkowy
- https://kwiaty-ogrodowe.pl/kosmos-siarkowy-uprawa
- https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Cosmos_sulphureus.htm
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Kosmos_siarkowy
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31366123/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7658988/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4717441/
- https://pfaf.org/user/plant.aspx?LatinName=Cosmos+sulphureus#edibility
- https://www.johnnyseeds.com/growers-library/flowers/cosmos-sulphureus/
- https://www.rhs.org.uk/plants/4429/cosmos-sulphureus/details
- https://zielnikpolski.pl/syrop-kosmos-siarkowy/
- https://grow.edenbrothers.com/planting-guides/cosmos-seeds/
- https://www.gardenia.net.pl/rosliny/kosmos-siarkowy-uprawa
- https://beeinformed.org/2019/08/15/bee-forage-cosmos/
- https://www.thespruce.com/moon-phase-gardening-5219263
Wiedza Tajemna
- Roślina ta została uznana za inwazyjną przez Radę ds. Egzotycznych Roślin Szkodliwych południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych w 1996 roku.[4]
- Jest szczególnie popularna w Korei i Japonii, gdzie często można ją spotkać na rozległych plantacjach wzdłuż dróg, co jest wynikiem inicjatywy koreańsko-japońskiego botanika Woo Jang-choona.[4]
- W Brazylii prowadzone są badania nad wykorzystaniem tej rośliny ze względu na jej hamujące działanie alelopatyczne na inne chwasty, w celu opracowania naturalnych środków chwastobójczych.[4]
- Cosmos sulphureus, kosmos, kosmos siarkowy, kosmos żółty, zwany potocznie „zwalczaczem wszy”, to gatunek roślin okrytozalążkowych endemiczny dla Ameryki Środkowej.[2]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.