Krwawnik pospolity
Achillea millefolium | Astrowate (Asteraceae)
Wieloletnia, pospolita bylina łąkowa o charakterystycznych, pierzastych liściach przypominających tysiące małych piórek (stąd nazwa 'millefolium'). Krwawnik to roślina o niezwykłej żywotności, odporna na deptanie i suszę. W tradycji ludowej nazywany 'zielem żołnierzy', gdyż od tysiącleci towarzyszył armiom jako najskuteczniejszy środek tamujący krew i zapobiegający zakażeniom ran. Krwawnik łatwo jest poznać go po charakterystycznych kwiatach, które tworzą baldachowate koszyczki, najczęściej w kolorze białym.[2]
Liście
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: O. Pichard, CC BY-SA 3.0
- Kwiaty: SAplants, CC BY-SA 4.0
- Liście: Sigman, Public domain
- Owoce: Steve Hurst @ USDA-NRCS PLANTS Database, Public domain
- Nasiona: mypubliclands, Public domain
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Gorzki, ostry, aromatyczny, lekko słony
- Termika: Neutralna do chłodnej (w fazie świeżej) / lekko rozgrzewająca (korzeń)
- Wilgotność: Osuszająca
- Żywioł: Powietrze i Ziemia
"Krwawnik jest rośliną 'równoważącą'. Potrafi poruszyć krew tam, gdzie powstały zastoje (np. zakrzepy, bolesne miesiączki), ale jednocześnie potrafi zatrzymać krew tam, gdzie ucieka ona z naczyń (rany, krwotoki). Na poziomie emocjonalnym pomaga stawiać granice i chroni przed 'wampiryzmem energetycznym'."
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Pełne słońce. W cieniu rośnie słabo i zawiera znacznie mniej olejków eterycznych. Występuje na łąkach, murawach, pastwiskach (także górskich halach), przydrożach, miedzach, skarpach przy liniach kolejowych, w zaroślach i skrajach lasów oraz na siedliskach ruderalnych.[1] Występuje licznie na terenie całej Polski, w tym na pastwiskach, łąkach i nieużytkach.[2]
- Gleba: Bardzo małe wymagania; rośnie na suchych piaskach, miedzach i ugorach. Nie lubi jedynie gleb kwaśnych i stale podmokłych.
- Woda: Wybitnie odporny na suszę; nadmiar wody powoduje gnicie korzeni.
- pH gleby: 6.0 - 8.0 (Preferuje gleby obojętne do zasadowych, bogate w azot).
- Mrozoodporność: Strefa 3 (Całkowicie mrozoodporny, znosi ekstremalne warunki).
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
- Szeroko rozprzestrzeniony w Europie i umiarkowanej Azji (po Himalaje na południu). Poza tym rozprzestrzeniony jako gatunek introdukowany; rośnie w południowej i południowo-wschodniej Azji, w Australii, Nowej Zelandii, w południowej Afryce, w Ameryce Południowej oraz w Ameryce Północnej.[1]
Rozpoznawanie w terenie
- Liście są wielokrotnie pierzastosieczne, miękkie w dotyku, o zapachu przypominającym rumianek, ale bardziej ostrym.
- Kwiatostany to baldachogrona złożone z wielu drobnych koszyczków (zwykle białych, rzadziej różowych).
- Łodyga jest sztywna, kanciasta i gęsto ulistniona.
- Charakterystyczny, korzenny zapach po roztarciu dowolnej części rośliny.
- Czasem tworzy niewielkie kępy rozrastając się za pomocą pełzającego kłącza i podziemnych rozłogów. Kłącze pełzające o żółtawym kolorze, podziemne białe, zaróżowione przy węzłach.[1]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)
Marchew zwyczajna (Daucus carota): Marchew ma baldachy z dużym, ciemnym punktem w środku, a jej liście pachną marchewką. Krwawnik ma baldachogrona (płaskie góry) i liście bardziej 'puchate'.
Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare): Zanim zakwitnie, liście mogą być podobne, ale wrotycz ma liście twardsze, ciemniejsze i o wiele silniejszym, kamforowym zapachu.
Surowce i Zbiory
Herba Achilleae ziele
Górne części pędów o długości do 20 cm, zbierane na początku kwitnienia. Ziele krwawnika (Millefolii herba) – całe lub rozdrobnione, wysuszone, kwitnące wierzchołki pędów o zawartości nie mniej niż 2 ml/kg olejku eterycznego oraz minimum 0,02% proazulenów w przeliczeniu na chamazulen.[1]
Flos Achilleae kwiaty
Same koszyczki kwiatowe odcięte od łodygi. Surowcem wykorzystywanym w zielarstwie są wysuszone wierzchołki pędów ścinane w okresie kwitnienia na wysokości około 10 centymetrów nad ziemią.[2]
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Wewnętrznie: brak apetytu, wzdęcia, skurcze żołądka, bolesne i nieregularne miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego. Zewnętrznie: przemywanie ran, owrzodzeń, uszkodzeń naskórka, stany zapalne jamy ustnej. Krwawnik pospolity jest ceniony za korzystny wpływ na cerę, zwłaszcza trądzikową oraz tłustą.[2] Zastosowanie wewnętrzne naparu z krwawnika: - niestrawność, - wzdęcia, - skurcze jelit, - wrzody żołądka, - hemoroidy, - dolegliwości miesiączkowe (ból, obfite krwawienie), - przeziębienia z łagodną gorączką, - brak apetytu.[2]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Wewnętrznie: brak apetytu, wzdęcia, skurcze żołądka, bolesne i nieregularne miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego. Zewnętrznie: przemywanie ran, owrzodzeń, uszkodzeń naskórka, stany zapalne jamy ustnej.
Kuchnia
Młode liście (zbierane wiosną) dodaje się do sałatek, masła ziołowego, twarogu i past. Nadają potrawom pikantny, gorzkawy posmak. Kwiaty mogą służyć do aromatyzowania domowego piwa i likierów.
Rzemiosło
Naturalny barwnik do tkanin (daje odcienie od żółtego do oliwkowej zieleni). Historycznie liście krwawnika dodawano do tytoniu.
Kosmetyka
Wyciąg z krwawnika dodawany jest do łagodzących i regenerujących maseczek, kremów i płynów do twarzy. Bywa także składnikiem szamponów i past do zębów, ziele stosowane jest zewnętrznie do pielęgnacji włosów.[1]
Ogród
Roślina 'lekarz ogrodu' – posadzona w pobliżu innych roślin zwiększa ich odporność na choroby i poprawia aromat ziół olejkowych (np. mięty). Najłatwiej rozmnaża się przez podział bryły korzeniowej bardzo wczesną wiosną. Można też przez wysiew nasion, ale nie wszystkie odmiany powtarzają cechy organizmu rodzicielskiego.[1]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Roślina 'lekarz ogrodu' – posadzona w pobliżu innych roślin zwiększa ich odporność na choroby i poprawia aromat ziół olejkowych (np. mięty).
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami
Może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych oraz leków uspokajających. Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków hamujących wydzielanie kwasu żołądkowego.
Przeciwwskazania
Krwawnika nie należy stosować w okresie ciąży (może działać stymulująco na macicę) oraz podczas karmienia piersią. Może wywoływać fotouczulenie u osób o bardzo jasnej karnacji. W przypadku wystąpienia wysypki (alergia na azuleny), przerwać stosowanie.
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Ścinanie pędów rano, gdy zejdzie rosa, ale zanim słońce zacznie najmocniej operować.
Młode, wiosenne listki świetnie nadają się do wiosennych sałatek oczyszczających.
Ścinamy górne, kwitnące pędy (ok. 10 cm). Surowiec bardzo ceniony w medycynie polowej.
Wykopywanie starszych kęp i dzielenie ich na mniejsze sadzonki.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Dynamiczny akumulator potasu, fosforu, wapnia i siarki.
- Magnes na pożyteczne owady (przyciąga bzygi, złotooki i biedronki, które zwalczają mszyce).
- Głęboko korzeniąca się roślina, która rozluźnia strukturę ciężkiej gleby.
- Idealny komponent 'herbal leys' (mieszanek ziołowych na pastwiska).
Towarzysze (Gildia):
Krwawnik pod drzewami owocowymi przyciąga zapylacze i drapieżne owady chroniące owoce.
Sąsiedztwo krwawnika zwiększa produkcję olejku mentolowego w mięcie.
Wspólnie tworzą potężny duet odżywczy dla gleby i drenaż minerałów.
Z archiwum Kwiatownika
Historia i legendy
- Opis
- Krwawnik od starożytności był używany jako roślina lecznicza – nazwa Achillea pochodzi od Achillesa, który według legendy opatrywał nim rany wojowników. W Europie Środkowej był rośliną domową i ogrodową, w lecznictwie ludowym stosowany na niemal wszystkie 'dolegliwości kobiece', rany, przeziębienia, a także jako warzywo w czasach głodu. Zielarki i czarownice używały krwawnika w magicznych praktykach oczyszczających, wieszano go nad wejściem do domu na ochronę.
- Cechy
- Wyjątkowo aromatyczny zapach, zwłaszcza liści
- Bardzo szeroki zakres działania – od ran po zaburzenia miesiączkowania
- Możliwość zbioru od wczesnego lata do jesieni
- Wieloletnia, odporna roślina – ozdobna i użytkowa
- Zastosowanie historyczne
- Opatrywanie ran i tamowanie krwawień
- Kąpiele z krwawnikiem na bóle reumatyczne, bóle mięśni, dolegliwości kobiece
- Herbaty i napary na niestrawność, wzdęcia, menstruacje
- Okłady na stłuczenia, siniaki, ukąszenia
- Przyprawa do piwa, zup i sałatek
- Susz jako ochrona domostw przed 'złym okiem'
- Ciekawostki
- Krwawnik nazywano 'żołnierską trawą', bo był obowiązkowy w polowych apteczkach żołnierzy
- Dawniej do piwa i win zamiast chmielu dodawano krwawnik
- Młode liście jadano na surowo, kwiaty służyły do barwienia tkanin na żółto
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
- Opis
- Kwiaty krwawnika używane dawniej do barwienia tkanin na żółto, liście na zielono.
Inne zastosowania
- Kosmetyki
- Opis
- Krwawnik stosowany w maseczkach do cery tłustej i trądzikowej, tonikach oczyszczających, kąpielach ziołowych. Łagodzi podrażnienia skóry i zmniejsza wydzielanie sebum.
- Zastosowanie
- Przemywanie skóry, okłady, kąpiele lecznicze.
- Alkohol
- Opis
- Krwawnik tradycyjnie używany do aromatyzowania nalewek, likierów i piw ziołowych.
- Pasza dla zwierzat
- Opis
- Stosowany jako dodatek do paszy i zielonki dla zwierząt gospodarskich – poprawia trawienie i kondycję.
Opis botaniczny
- Pokroj
- Wieloletnia bylina o wysokości 20–80 cm, wytwarzająca krótkie rozłogi, o wzniesionych, ulistnionych łodygach i charakterystycznym aromacie.
- Lodyga
- Sztywna, prosta, nieco kanciasta, słabo rozgałęziona w górnej części, omszona.
- Liscie
- Podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne, wąskie, bardzo gęsto podzielone na liczne odcinki, szarozielone, długości do 15 cm.
- Kwiaty
- Drobne, białe lub różowawe koszyczki, zebrane w duże, płaskie baldachogrona na szczycie pędu; kwitnie od czerwca do września.
- Zapach
- Silny, korzenno-ziołowy, lekko kamforowy; po roztarciu wydziela intensywny aromat.
- Cecha wyrozniajaca
- Baldachogrona drobnych białych kwiatów, pierzastosieczne liście, intensywny zapach.
Występowanie
- Obszar
- Cała Europa, znaczna część Azji, Ameryka Północna; roślina szeroko rozpowszechniona na półkuli północnej.
- W polsce
- Bardzo pospolity na całym obszarze kraju: łąki, pastwiska, skraje pól i lasów, rowy, przydroża, nasypy kolejowe, nieużytki.
Właściwości i składniki
- Nazwa
- Olejek eteryczny
- Dzialanie
- przeciwzapalny, przeciwbakteryjny, rozkurczowy, wspomagający gojenie, hemostatyczny
- Sklad
- azulen, kamfora, cineol, borneol, pinen, limonen, tujon
- Ciekawostka
- Olejek eteryczny z krwawnika często ma niebieskie zabarwienie (od azulenu).
- Nazwa
- Flawonoidy
- Dzialanie
- antyoksydacyjne, uspokajające, przeciwalergiczne, wzmacniające naczynia krwionośne
- Sklad
- apigenina, luteolina, rutyna, kwercetyna
- Nazwa
- Garbniki
- Dzialanie
- ściągające, przyspieszające gojenie, łagodzące biegunkę
- Nazwa
- Gorycze
- Dzialanie
- pobudzają trawienie, stymulują wydzielanie żółci i soków trawiennych
- Nazwa
- Achilleina
- Dzialanie
- przeciwkrwotoczna, wzmacniająca naczynia, przyspieszająca gojenie ran
- Nazwa
- Saponiny, fitosterole, kwasy organiczne
- Dzialanie
- ogólnie wzmacniające, wspomagające układ odpornościowy
- Nazwa
- Witamina C, sole mineralne
- Dzialanie
- wzmacniające odporność, remineralizujące
Uwagi i ostrzeżenia
- Uwaga
- Możliwe reakcje alergiczne – zwłaszcza u osób uczulonych na inne rośliny astrowate (np. rumianek, arnikę).
- Rozwiazanie
- W razie wysypki, świądu lub innych objawów uczulenia – przerwać stosowanie.
- Uwaga
- Nie stosować u kobiet w ciąży bez konsultacji lekarskiej (możliwe działanie rozkurczowe).
- Uwaga
- Długotrwałe stosowanie dużych ilości może powodować bóle głowy i nudności.
Uprawa
- Gleba
- Przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna, piaszczysta lub gliniasta, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.
- Stanowisko
- Słoneczne lub lekki półcień; krwawnik jest bardzo odporny na suszę.
- Wysiew
- Wysiew w kwietniu lub na początku maja bezpośrednio do gruntu, rzadziej przez podział kęp na wiosnę lub jesienią.
- Zbior
- Kwitnące ziele zbiera się od czerwca do sierpnia, najlepiej w słoneczny, suchy dzień – ścina się górne 15–20 cm rośliny.
Kalendarz
- Siew
- Miesiące
- marzec, kwiecień
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Siew powierzchniowy po przymrozkach. Utrzymywać wilgoć do wschodów.
- Kwitnienie
- Miesiące
- maj, czerwiec, lipiec, sierpień
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- obserwacyjny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Obfite kwitnienie od czerwca, wspiera owady zapylające.
- Zbior kwiatow
- Miesiące
- czerwiec, lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj w pełni rozwinięte baldachy – susz w cieniu.
- Zbior nasion
- Miesiące
- wrzesień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zbiorczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj suche baldachy do toreb papierowych i wysusz nasiona.
- Pielenie
- Miesiące
- maj, czerwiec, lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zalecane odchwaszczanie ręczne lub ściółkowanie.
- Przesadzanie
- Miesiące
- kwiecień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Dzielenie kęp co 3–4 lata zwiększa wigorość rośliny.
- Miodobranie
- Miesiące
- lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- pszczelarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Kwiaty krwawnika są źródłem nektaru – pszczoły chętnie odwiedzają w okresie letnim.
- Zbior ksiezyc
- Miesiące
- wrzesień
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- rytualny
- Czas dnia
- wieczór
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- W tradycji ludowej zbiór w czasie opadającego księżyca wzmaga właściwości ochronne rośliny.
- Zbior deszcz
- Miesiące
- październik
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Zbieranie wody deszczowej do podlewania kęp w okresach suszy jesiennej.
Bibliografia
- https://magicznyogrod.pl/krwawnik-pospolity-historia-i-zastosowanie.html
- https://kalendarzrolnikow.pl/11347/krwawnik-pospolity-wlasciwosci-i-zastosowanie
- https://kulinaria.pl/barwniki-roslinne/
- https://kosmetologia.com.pl/krwawnik-w-kosmetyce/
- https://tradycjeeuropy.pl/krwawnik-w-alkoholu/
- https://www.farmer.pl/zwierzeta/zywienie/ziola-dla-zwierzat-gospodarskich,79271.html
- https://www.ekologia.pl/wiedza/rosliny/ziola/krwawnik-pospolity
- https://www.gospodarz.pl/encyklopedia-roslin/ziola/krwawnik-pospolity.html
- https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Achillea_millefolium.htm
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Krwawnik_pospolity
- https://rozanski.li/2201/krwawnik-pospolity-achillea-millefolium-l-skad-chemiczny-i-zastosowanie-lecznicze/
- https://www.herbapol.poznan.pl/pl/encyklopedia-ziol/krwawnik-pospolity
- https://www.ziololecznictwo.info/krwawnik-pospolity/
- https://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/krwawnik-pospolity-wlasciwosci-lecznicze-id260.html
- https://www.medonet.pl/zdrowie,krwawnik-pospolity-wartosci-odzywcze,artykul,1729866.html
- https://www.medonet.pl/zdrowie,alergia-na-krwawnik,artykul,1729866.html
- https://www.mamazdrowie.pl/krwawnik-dla-kobiet-w-ciazy/
- https://www.zioladookola.pl/przedawkowanie-krwawnika/
- https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Achillea+millefolium
- https://www.rhs.org.uk/plants/achillea
- https://www.almanac.com/plant/yarrow
- https://www.growveg.com/guides/grow-yarrow-achillea-millefolium/
- https://www.gardeningknowhow.com/edible/herbs/yarrow/yarrow-growing.htm
- https://www.honey.com/blogs/honey/2015/06/22/yarrow-honey
- https://www.thespruce.com/moon-phase-gardening-5219263
- https://en.wikipedia.org/wiki/Rainwater_harvesting
Przepisy z tą rośliną
- Słowiańska Zasypka Krwawnikowa na Nagłe Krwotoki
- Głęboki Balsam Rycerski na Rany Cięte
- Nordycki Klej Żywiczny na Głębokie Cięcia
- Celtycki Kompres Solny z Krasnorostów
- Słowiański Plaster Polny z Babki i Pajęczyny
- Bałkańskie Wino Krwawnikowe na Pielęgnację Cięć
- Okład Borowinowy z Morszczynem na Stawy
- Kaskadowy Czop z Hubiaka na Rany Postrzałowe
- Spageryczna Sól Bursztynowa na Rany Brzuszne
- Ciemne Trufle z Krwawnikiem
- Sos do dań z krwawnik pospolity · sos
- Herbatka z krwawnik pospolity · herbata/napój
- Ocet ziołowy z krwawnik pospolity · ocet
- Marynata do warzyw z krwawnik pospolity · marynata
- Płukanka na Skórę (Świerząbek, Nagietek, Krwawnik)
- Okrutna Miotła Moczowa (Szczawik, Skrzyp, Brzoza)
- Twardy Odwar Bojowy na Rany (Żankiel i Zioła)
- Żelazna Woda Tamująca Juchę (Napar Krwawnikowy)
- Kaustyczna Płukanka Rąbiąca Krew (Krwawnik)
- Krwawy Ulep Rozkurczowy (Syrop z Krwawnika)
- Krwawy Spirytus Żółciowy (Krwawnik)
- Krwawy Ulep Weterana (Eliksir z Krwawnika)
- Gorzki Przelew Skurczowy (Napar z Krwawnika)
- Gorzki Ściek Tamujący (Odwar z Krwawnika)
- Lodowata Jucha Ziołowa (Macerat z Krwawnika)
- Gorzki Zlew Zębowy (Płukanka z Krwawnika)
- Maść Krwawnikowa na rany i otarcia · ekstrakcja tłuszczowa
- Napar 'Dobra Przemiana Materii' · napar
- Pikantna Sól Krwawnikowa · ucieranie
- Syrop z krwawnik pospolity · syrop
- Nalewka z krwawnik pospolity · nalewka
- Odwar (korzenie/kora) z krwawnik pospolity · odwar
- Macerat na zimno z krwawnik pospolity · macerat na zimno
- Odwar ziołowy z miodem na choroby wątroby 🌐 · odwar
Wiedza Tajemna
- W medycynie chińskiej łodygi krwawnika służyły do wróżenia z księgi I-Ching ze względu na ich sztywność i trwałość.
- Destylat z krwawnika (olejek) ma intensywnie niebieski kolor dzięki chamazulenowi – tej samej substancji, która nadaje moc rumiankowi.
- Nazwa 'krwawnik' w wielu językach (np. niem. Schafgarbe) odnosi się do tego, że owce chętnie go zjadają, gdy czują się chore.
- Stare przysłowie mówiło, że krwawnik 'wszystko co pęknięte, zrasta' – odnosząc się zarówno do ran, jak i do pękniętego serca.
- O leczniczym działaniu krwawnika pomocnego w leczeniu hemoroidów wspominał już Hipokrates, Dioskurydes natomiast zalecał go w walce z chorobą wrzodową.[1]
- Nazwy ludowe: tysiąclist (podlaskie), złocień krwawnik (lubelskie), żeniszek krwawnik (świętokrzyskie); kiedyś także rzywnik.[1]
- Krwawnik pospolity (Achillea millefolium) to roślina z rodziny astrowatych, która ma wiele nazw ludowych, m.in. złocień krwawnik, tysiąclist czy żeniszek krwawnik.[2]
- Młode liście stosowane są do aromatyzowania sałatek i herbat, do zaparzania herbat stosowane były też kwiatostany. Liście stosowane były także w Szwecji jako zamiennik chmielu przy wyrobie piwa.[1]
- Drobno posiekane młode liście krwawnika, podobnie jak pokrzywy i mniszka lekarskiego, tradycyjnie są używane w hodowli kur jako składnik domowej roboty karmy dla młodych kurcząt.[1]
- Roślina była wykorzystywana też jako konserwant – w Niemczech owoce w tej roli były dodawane do beczek z winem, a Klamatowie wkładali ziele do ryb, by zabezpieczyć je przed zepsuciem.[1]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.
- Wikipedia (pl): Krwawnik pospolity [pl]
- stronazdrowia.pl [pl-PL]