Macierzanka piaskowa

Thymus serpyllum | Jasnotowate (Lamiaceae)

Niska, wieloletnia krzewinka o płożących pędach, tworząca gęste, intensywnie pachnące darnie. Jej drobne, lilioworóżowe kwiaty są magnesem dla pszczół i motyli. Nazwa 'serpyllum' pochodzi od łacińskiego 'serpere' (pełzać), co idealnie oddaje sposób wzrostu rośliny. Macierzanka jest symbolem siły życiowej ukrytej w małej formie – potrafi przetrwać ekstremalne upały na jałowym piasku, kumulując w sobie potężne olejki eteryczne.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Ostry, aromatyczny, lekko gorzki
  • Termika: Gorąca
  • Wilgotność: Osuszająca
  • Żywioł: Ogień i Powietrze

"Macierzanka to 'słoneczny impuls' dla płuc. Jej gorąca natura rozgrzewa wychłodzone drogi oddechowe, rozpuszcza zastoinowy śluz i pobudza siły obronne organizmu. Działa kojąco na układ nerwowy, rozpraszając 'mgłę' mentalną i melancholię."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Pełne słońce. W cieniu traci swój aromat i zwarty pokrój. Jest to roślina występująca na ubogich glebach; można ją spotkać na piaszczystych wrzosowiskach, skalistych wychodniach, wzgórzach, skarpach, poboczach dróg oraz piaszczystych łachach nadrzecznych.[3]
  • Gleba: Uboga, piaszczysta, przepuszczalna, sucha. Wybitnie nie lubi gleb ciężkich, gliniastych i podmokłych.
  • Woda: Bardzo małe zapotrzebowanie; podlewanie konieczne tylko przy ekstremalnych suszach w fazie wzrostu.
  • pH gleby: 6.5 - 7.5 (Obojętna do lekko zasadowej).
  • Mrozoodporność: Strefa 3 (Całkowicie mrozoodporna). Jest w pełni mrozoodporna (strefy mrozoodporności 3-9).[1]
Rozpoznawanie w terenie
  • Pędy płożące się, zdrewniałe u nasady, tworzące niskie dywany (do 10 cm wysokości).
  • Liście bardzo drobne, eliptyczne, całobrzegie, o wyraźnym, korzennym zapachu.
  • Łodyga kwiatostanowa jest owłosiona dookoła (w przeciwieństwie do macierzanki pospolitej, która ma włoski tylko na krawędziach).
  • Kwiaty zebrane w główkowate nibyokółki na szczytach pędów.
  • Gałęzie są zawsze owłosione na całej powierzchni. Pędy leżące są długo pełzające, rosną przez wiele lat i kończą się zazwyczaj kępką liści, rzadziej kwiatostanem.[2]
  • Kwiatostan główkowaty, na końcach pędów. W jednej główce 3–6 różowoliliowych kwiatów (czasami, rzadko trafiają się kwiaty białe).[1]
  • Kwiaty mają długość 4–6 mm i są zazwyczaj różowe lub fioletowo-różowe, rzadko białe, z kielichem rurkowatym oraz nieregularną, prostą, owłosioną koroną.[3]
  • Jajowatopodługowate, nieco skórzaste liście mają długość 3–4 razy większą od szerokości i orzęsione brzegi.[1]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Tymianek właściwy (Thymus vulgaris): Tymianek jest wyższy, ma formę wzniesionego krzewu i podwinięte brzegi liści. Macierzanka płoży się po ziemi.

Macierzanka pospolita (Thymus pulegioides): Występuje na łąkach (nie tylko na piaskach), jest wyższa, a jej łodyga jest owłosiona tylko na krawędziach.

Surowce i Zbiory
Herba Serpylli ziele

Całe ulistnione pędy zbierane w czasie kwitnienia. Surowiec zielarski: ziele Herba Serpylli. Zawiera olejki eteryczne. Zbiór i suszenie: ziele zbiera się podczas kwitnienia rośliny, suszy w cieniu. Po ususzeniu oddziela się zdrewniałe łodyżki.[1]

Działanie: Silnie wykrztuśne (pobudza ruch rzęsek), przeciwbakteryjne, rozkurczowe, wiatropędne, odkażające drogi oddechowe i moczowe. napar z ziela używany po jedzeniu działa wiatropędnie, rozluźnia mięśnie układu pokarmowego.[1] Używana jest do płukania gardła, przy paradontozie, świądzie, pomaga po ukłuciu owadów.[1] Wzmacnia system nerwowy – używana jest do kąpieli dla rekonwalescentów, chorych dzieci i osób starszych[1] W drodze destylacji uzyskuje się duże ilości olejku tymiankowego, który może być stosowany jako afrodyzjak w ziołolecznictwie, a także jako środek na kaszel.[4] macierzanka piaskowa ... świetnie sprawdzi się w leczeniu kaszlu, działa wykrztuśnie i ułatwia odprowadzanie zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny[6] Przyspiesza leczenie przeziębienia i grypy oraz zakażeń pasożytniczych[6] Działa też przeciwzapalnie, przeciwświądowo i uspokajająco[6]
Substancje czynne:
Olejek eteryczny (bogaty w tymol i karwakrol - potężne antyseptyki)GarbnikiFlawonoidyKwasy polifenolowe (m.in. kwas rozmarynowy)Sole mineralne (bogactwo litu i manganu)Olejki z T. serpyllum zawierają tymol, karwakrol, limonen, paracymen, gamma-terpinen i beta-kariofilen.[3]
Suszyć w cieniu i przewiewie w temp. do 35°C, aby zachować olejki.
Zbiór: Czerwiec - Sierpień.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Uporczywy kaszel, zapalenie oskrzeli, katar, problemy trawienne (wzdęcia, brak apetytu), stany zapalne jamy ustnej (płukanki). Zewnętrznie: kąpiele wzmacniające, przemywanie ran i skóry trądzikowej.

Kuchnia

Znakomita przyprawa do mięs, ryb, warzyw strączkowych i serów. Dodaje się ją również do domowych octów i oliw smakowych.

Rzemiosło

Wyciągi z macierzanki są składnikiem ekologicznych środków do dezynfekcji oraz kosmetyków dla cery tłustej.

Uzupełnienie z sieci

  • Kwiaty o intensywnym zapachu… wydzielają zapachy o nutach od wyraźnie ziołowych po delikatnie cytrynowe, w zależności od odmiany.[3]
Kosmetyka

Stwierdzono, że w grupie, w której stosowano emulsję zawierającą ekstrakt z dzikiego tymianku (ekstrakt w 50% roztworze etanolowym), doszło do poprawy przebarwień w porównaniu z grupą, w której stosowano emulsję bez tego składnika. Wyniki tych badań zostały opublikowane [30], a ekstrakt z dzikiego tymianku uznano za środek rozjaśniający skórę poprzez hamowanie kinazy.[5]

Ogród

Roślina miododajna (miód macierzankowy). Idealna na ogrody skalne, zielone dachy i jako zamiennik trawnika w miejscach suchych. Wymaga słonecznego stanowiska i lubi lekko kwaśne podłoże (pH 5,5–6). Uprawiana jest przez siew nasion wczesną wiosną. Rośnie powoli, zakwita dopiero w drugim roku.[1] Wymaga słonecznego stanowiska i lubi lekko kwaśne podłoże (pH 5,5–6).[1] Rośnie powoli, zakwita dopiero w drugim roku.[1] Odmiany pełzające i kępiaste T. serpyllum wykorzystuje się jako rośliny rabatowe i okrywowe wokół ogrodów oraz kamiennych ścieżek. Ze względu na swoją tolerancję na niedobór wody i ubogie gleby roślina ta może również zastąpić trawnik z trawy niebieskiej w ogrodach xeriscape, przeznaczonych do obszarów o małym lub umiarkowanym natężeniu ruchu pieszego.[3]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Roślina miododajna (miód macierzankowy). Idealna na ogrody skalne, zielone dachy i jako zamiennik trawnika w miejscach suchych.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Brak istotnych interakcji przy stosowaniu naparów. Olejek macierzankowy w czystej formie może podrażniać błony śluzowe i nie powinien być stosowany wewnętrznie bez kontroli.

Przeciwwskazania

Ze względu na wysoką zawartość tymolu, nie należy nadużywać naparów z macierzanki przy ciężkich schorzeniach tarczycy (nadczynność). W dawkach kulinarnych całkowicie bezpieczna. Jednak trawa ta zawiera śladowe ilości trucizny.[4]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Ze względu na wysoką zawartość tymolu, nie należy nadużywać naparów z macierzanki przy ciężkich schorzeniach tarczycy (nadczynność). W dawkach kulinarnych całkowicie bezpieczna.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Rozsadzanie i sadzenie M-c: 4, 5

Odrywanie ukorzenionych rozłogów i sadzenie w nowych miejscach na słonecznych stanowiskach.

Księżyc ubywający
Zbiór ziela M-c: 6, 7

Ścinamy niezdrewniałe, górne części pędów na początku kwitnienia.

Pełnia
Odmładzające cięcie M-c: 8

Po głównym kwitnieniu lekko przycinamy kępki, by nie łysiały od środka.

Księżyc ubywający
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Dynamiczny akumulator manganu i litu.
  • Ground cover (roślina okrywowa) - zapobiega erozji gleb piaszczystych.
  • Odstraszacz szkodników - zapach macierzanki dezorientuje owady szukające roślin żywicielskich (np. pod drzewami owocowymi).
  • Magnes na pożyteczne drapieżne owady.

Towarzysze (Gildia):

Lawenda

Tworzą razem 'duet śródziemnomorski' na słonecznych stanowiskach.

Sosna zwyczajna

Macierzanka to naturalny element runa w suchych borach sosnowych.

Rozchodniki

Partnerzy w ekstremalnie suchych skalniakach.

Kocanka piaskowa

Naturalne towarzystwo na suchych i nasłonecznionych skarpach.

Rozchodnik

Tworzą razem odporne na suszę dywany.

Zapylacze

Macierzanka to roślina wybitnie miododajna.

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • W starożytności macierzankę palono w świątyniach, by oczyścić przestrzeń ze 'złych energii' i mikrobów.
  • Rzymscy żołnierze kąpali się w wywarze z macierzanki przed bitwą, wierząc, że dodaje ona męstwa (gr. 'thymos' oznacza odwagę/ducha).
  • Macierzanka jest jedną z niewielu roślin, która zawiera organiczne związki litu, co tłumaczy jej tradycyjne zastosowanie w łagodzeniu stanów melancholii i lęku.
  • W Polsce tradycyjnie wchodzi w skład bukietów święconych w dniu Matki Boskiej Zielnej (15 sierpnia).
  • Dawniej, wraz z żywicą i innymi ziołami, wchodziła w skład kadzidła.[1]
  • Tymianek pełzający był również wykorzystywany do „wyściełania” siedzisk ziołowych, podobnie jak w przypadku siedzisk z rumianku, zapewniając pachnącą powierzchnię do siedzenia.[3]
  • Inne nazwy: cząberek, tymianek wąskolistny, dzięcielnica.[1]
  • Dziki tymianek jest jedną z roślin, na których żywią się larwy zarówno modraszka zwyczajnego, jak i modraszka wielkiego[3]
  • Nasiona roznoszone przez mrówki (myrmekochoria).[1]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Macierzanka piaskowa [pl]
  2. Wikipedia (de): Sand-Thymian [de]
  3. Wikipedia (en): Thymus serpyllum [en]
  4. Wikipedia (zh): 鋪地百里香 [zh]
  5. cosmetic-ingredients.org [ja]
  6. stronazdrowia.pl [pl-PL]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy