Mak lekarski

Papaver somniferum | Makowate

Mak lekarski jest jedną z najstarszych roślin leczniczych świata. Używano go już 6000 lat p.n.e. w Mezopotamii i Egipcie jako 'roślinę snu'. Słynął z właściwości uśmierzających ból, uspokajających i nasennych – zarówno w medycynie ludowej, jak i naukowej. W kuchni polskiej od wieków popularny jest mak niebieski (nasiona), nieodzowny w wypiekach świątecznych i deserach. Dawniej wywar z maku stosowano na bóle, kaszel, bezsenność, kolki i do kąpieli dziecięcych.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania

Zielone części rośliny oraz sok mleczny (opium) są silnie toksyczne! Nigdy nie wolno ich spożywać ani podawać dzieciom bez kontroli lekarza. Mak lekarski może wchodzić w interakcje z lekami nasennymi, przeciwbólowymi i alkoholem. Uprawa dużych ilości maku lekarskiego w Polsce wymaga zezwolenia.

Z archiwum Kwiatownika (roślina z archiwum)
Historia i legendy
Opis
Mak lekarski jest jedną z najstarszych roślin leczniczych świata. Używano go już 6000 lat p.n.e. w Mezopotamii i Egipcie jako 'roślinę snu'. Słynął z właściwości uśmierzających ból, uspokajających i nasennych – zarówno w medycynie ludowej, jak i naukowej. W kuchni polskiej od wieków popularny jest mak niebieski (nasiona), nieodzowny w wypiekach świątecznych i deserach. Dawniej wywar z maku stosowano na bóle, kaszel, bezsenność, kolki i do kąpieli dziecięcych.
Cechy
  • Największe główki i najwięcej soku mlecznego spośród wszystkich maków
  • Jadalne nasiona nie zawierają alkaloidów – są bezpieczne
  • Z uprawy maku korzystała dawna kuchnia, aptekarze i zielarze, a także... przestępcy (produkcja opium i narkotyków)
  • Jedna z najważniejszych roślin świątecznych w Polsce (kutia, makowiec, kluski z makiem)
Zastosowanie historyczne
  • Opium jako środek przeciwbólowy, uspokajający, nasenny – lek bogów w starożytności
  • Syrop i napar z płatków maku na kaszel i bezsenność dziecięcą (ostrożnie!)
  • Mleczko makowe jako baza dla farmaceutyków przeciwbólowych
  • Makowiec i kutia – symbol obfitości i szczęścia w tradycji polskiej
  • Ziarna maku rozsypywano wokół domu na ochronę przed złymi mocami
Ciekawostki
  • W Polsce uprawa maku lekarskiego podlega regulacjom prawnym – duże plantacje wymagają zezwoleń.
  • Nasiona maku wykorzystywane są do produkcji zdrowego oleju makowego.
  • Opium z maku było przez wieki środkiem płatniczym w handlu dalekowschodnim ('wojny opiumowe' w Chinach).
  • Płatki maku wykorzystuje się do barwienia win i nalewek na czerwono.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
Opis
Płatki maku służyły do barwienia win i nalewek na czerwono oraz do produkcji naturalnych barwników spożywczych.
Inne zastosowania
Kosmetyki
Opis
Olej makowy wykorzystywany jest do pielęgnacji skóry i włosów – zmiękcza, łagodzi, nawilża, wzmacnia cebulki włosów. Płatki maku stosowane były w maseczkach do cery suchej.
Zastosowanie
Maseczki, kremy, balsamy, olejek do masażu.
Alkohol
Opis
Mak używany do produkcji i barwienia likierów (np. 'makówki'), win, nalewek domowych i aromatyzowania piw.
Pasza dla zwierzat
Opis
Mak poekstrakcyjny (wytłoki po oleju) dawniej wykorzystywany do karmienia gołębi i drobiu.
Opis botaniczny
Pokroj
Jednoroczna roślina o wysokości 50–120 cm, o pojedynczych, rozgałęzionych łodygach i dużych, okazałych kwiatach.
Lodyga
Prosta, gruba, naga, woszczynowa, niekiedy lekko rozgałęziona, soczyście zielona.
Liscie
Duże, podłużne, niepodzielone lub pierzasto wcinane, niebieskozielone, lekko omszone, ułożone skrętolegle.
Kwiaty
Bardzo duże, 5–12 cm średnicy, najczęściej białe, liliowe, różowe, fioletowe lub czerwone z ciemniejszą plamą u nasady płatków. Płatki szybko opadają po przekwitnięciu.
Zapach
Nieduży, lekko ziołowy, czasem słodkawy.
Cecha wyrozniajaca
Charakterystyczna, duża, jajowata torebka nasienna (główka makowa), po zarysowaniu wydziela biały sok (opium).
Występowanie
Obszar
Mak lekarski pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, dziś uprawiany w całej Europie, Azji, obu Amerykach i Australii.
W polsce
W Polsce uprawiany tradycyjnie w ogrodach, polach i ogródkach przydomowych; czasem dziczeje na nieużytkach i przychaciach.
Właściwości i składniki
  • Nazwa
    Alkaloidy opiumowe (morfina, kodeina, papaweryna, tebaina)
    Dzialanie
    przeciwbólowe, uspokajające, rozkurczowe, nasenne, silnie oddziałujące na układ nerwowy
    Sklad
    Morfina (do 12% w soku mlecznym), kodeina, tebaina, papaweryna, narkotyna
    Ciekawostka
    Opium – gęsty sok mleczny z niedojrzałych główek maku – jest surowcem do produkcji leków i narkotyków.
  • Nazwa
    Nasiona maku
    Dzialanie
    odżywcze, bogate w białko, tłuszcze, minerały; nie zawierają alkaloidów
    Sklad
    Kwasy tłuszczowe (linolowy, oleinowy), białko, wapń, magnez, żelazo, witamina E, witaminy z grupy B
    Ciekawostka
    Nasiona maku są całkowicie bezpieczne i legalne w kuchni, nie wywołują efektu narkotycznego.
  • Nazwa
    Flawonoidy i antocyjany
    Dzialanie
    antyoksydacyjne, ochraniające komórki, przeciwzapalne
  • Nazwa
    Płatki maku
    Dzialanie
    łagodnie uspokajające, przeciwkaszlowe, śluzotwórcze
    Sklad
    antocyjany, śluzy roślinne, flawonoidy
Uwagi i ostrzeżenia
  • Uwaga
    Zielone części rośliny oraz sok mleczny (opium) są silnie toksyczne! Nigdy nie wolno ich spożywać ani podawać dzieciom bez kontroli lekarza.
    Rozwiazanie
    Do celów kulinarnych i leczniczych używaj wyłącznie dojrzałych, suchych nasion oraz płatków maku (po odpowiednim przygotowaniu).
  • Uwaga
    Mak lekarski może wchodzić w interakcje z lekami nasennymi, przeciwbólowymi i alkoholem.
    Rozwiazanie
    Przed użyciem większych ilości naparów skonsultować się z lekarzem.
  • Uwaga
    Uprawa dużych ilości maku lekarskiego w Polsce wymaga zezwolenia.
Uprawa
Gleba
Gleba żyzna, głęboka, przepuszczalna, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.
Stanowisko
Słoneczne, ciepłe, osłonięte od wiatru.
Wysiew
Wysiew nasion wprost do gruntu – wczesna wiosna (marzec-kwiecień); kiełkuje już w temp. 2–4°C.
Zbior
Płatki i niedojrzałe główki zbiera się w okresie kwitnienia (czerwiec-lipiec); nasiona dojrzałe – lipiec-sierpień.
Kalendarz
Siew
Miesiące
marzec, kwiecień
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
ranek
Intensywność
średnia
Uwagi
Wysiewaj wprost do gruntu. Nasiona kiełkują już przy 2–4°C. Unikaj przesuszania gleby.
Kwitnienie
Miesiące
czerwiec, lipiec
Zalecana faza ksiezyca
bez znaczenia
Typ
obserwacyjny
Czas dnia
w ciągu dnia
Intensywność
symboliczna
Uwagi
Obserwuj kwiaty – opadają szybko, a to moment na zbiór płatków.
Zbior kwiatow
Miesiące
czerwiec, lipiec
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
zielarski
Czas dnia
ranek
Intensywność
średnia
Uwagi
Zbieraj świeże płatki po odparowaniu rosy, najlepiej w suchy dzień.
Zbior pelnia
Miesiące
czerwiec
Zalecana faza ksiezyca
pełnia
Typ
rytualny
Czas dnia
wieczór
Intensywność
symboliczna
Uwagi
Zgodnie z tradycją – zbieranie w pełni ma zwiększać moc surowca.
Zbior nasion
Miesiące
lipiec, sierpień
Zalecana faza ksiezyca
malejący
Typ
zbiorczy
Czas dnia
po południu
Intensywność
wysoka
Uwagi
Zbieraj gdy torebki są suche i słychać grzechotanie nasion. Dosuszaj w przewiewnym miejscu.
Ekstrakcja
Miesiące
czerwiec, lipiec
Zalecana faza ksiezyca
pełnia
Typ
techniczny
Czas dnia
po południu
Intensywność
wysoka
Uwagi
Zbieranie soku mlecznego z główek to czynność precyzyjna i wymaga ostrożności – nielegalna w niektórych krajach.
Miodobranie
Miesiące
czerwiec
Zalecana faza ksiezyca
bez znaczenia
Typ
pszczelarski
Czas dnia
w ciągu dnia
Intensywność
średnia
Uwagi
Mak dostarcza pyłku pszczołom, ale nektaru niewiele – stawiaj ule blisko plantacji dla lepszego plonowania.
Pielenie
Miesiące
maj, czerwiec
Zalecana faza ksiezyca
malejący
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
dowolny
Intensywność
średnia
Uwagi
Mak nie lubi konkurencji – usuń chwasty wcześnie, najlepiej ręcznie, by nie uszkodzić siewek.
Przesadzanie
Miesiące
kwiecień
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
ranek
Intensywność
niska
Uwagi
Mak źle znosi przesadzanie – wykonuj tylko w stanie siewek z zachowaniem bryły korzeniowej.
Bibliografia
Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • W Polsce uprawa maku lekarskiego podlega regulacjom prawnym – duże plantacje wymagają zezwoleń.
  • Nasiona maku wykorzystywane są do produkcji zdrowego oleju makowego.
  • Opium z maku było przez wieki środkiem płatniczym w handlu dalekowschodnim ('wojny opiumowe' w Chinach).
  • Płatki maku wykorzystuje się do barwienia win i nalewek na czerwono.
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy