Mak szczytowy

Papaver argemone | Makowate

Mak szczytowy to dziko rosnący, drobnokwiatowy krewniak maku polnego i lekarskiego, często traktowany jako 'chwast polny', ale w tradycyjnej medycynie ludowej używany był jako łagodny środek uspokajający i przeciwkaszlowy dla dzieci oraz naturalny barwnik spożywczy. Z powodu intensyfikacji rolnictwa i użycia herbicydów roślina ta stała się rzadka i jest obecnie chroniona.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania

Należy unikać stosowania naparów i wyciągów z maku szczytowego u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych bez konsultacji z lekarzem – możliwe działanie uspokajające i osłabiające. Nie spożywać zielonych części rośliny w dużych ilościach – mogą powodować podrażnienie żołądka. W wielu krajach objęty ochroną – nie zrywaj dzikich stanowisk!

Z archiwum Kwiatownika (roślina z archiwum)
Historia i legendy
Opis
Mak szczytowy to dziko rosnący, drobnokwiatowy krewniak maku polnego i lekarskiego, często traktowany jako 'chwast polny', ale w tradycyjnej medycynie ludowej używany był jako łagodny środek uspokajający i przeciwkaszlowy dla dzieci oraz naturalny barwnik spożywczy. Z powodu intensyfikacji rolnictwa i użycia herbicydów roślina ta stała się rzadka i jest obecnie chroniona.
Cechy
  • Bardzo małe, czerwone kwiaty z czarną plamką
  • Silnie szczeciniaste owłosienie rośliny i torebek nasiennych
  • Nie wytwarza opium – nie jest używany do produkcji leków narkotycznych
  • Odporny na suszę, dobrze rośnie na piaszczystych, jałowych stanowiskach
Zastosowanie historyczne
  • Płatki maku szczytowego służyły do barwienia napojów, nalewek i win na czerwono
  • Napar z płatków stosowano jako łagodny środek uspokajający dla dzieci (nie podawać bez konsultacji lekarskiej!)
  • W ziołolecznictwie napar na kaszel, przeziębienia i przy chrypce
  • W medycynie ludowej zalecany do płukanek gardła i okładów na podrażnioną skórę
Ciekawostki
  • Mak szczytowy jest wskaźnikiem dawnych, tradycyjnych upraw – często rośnie na starych polach niepoddanych chemizacji.
  • Nasiona maku szczytowego są jadalne, ale bardzo trudne do zebrania ze względu na niewielki rozmiar torebek.
  • W Polsce mak szczytowy jest objęty częściową ochroną gatunkową.
  • Roślina przyciąga liczne owady zapylające – ważna dla bioróżnorodności polnych ekosystemów.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
Opis
Czerwony barwnik do galaretek, deserów, mydeł oraz do naturalnego barwienia win i nalewek.
Inne zastosowania
Kosmetyki
Opis
Wyciągi z płatków maku szczytowego stosuje się do kąpieli łagodzących, toników na podrażnienia, maseczek do cery wrażliwej i suchej.
Zastosowanie
Kąpiele, maseczki, toniki.
Pasza dla zwierzat
Opis
Nasiona mogą być dodatkiem do pokarmu ptaków, a suszone resztki roślin dodawano dawniej do pasz dla drobiu.
Opis botaniczny
Pokroj
Jednoroczna roślina zielna, osiąga 15–40 cm wysokości, o delikatnym, wiotkim pokroju i cienkiej, rozgałęzionej łodydze.
Lodyga
Wzniesiona, cienka, szorstko owłosiona, często rozgałęziona tuż przy ziemi.
Liscie
Liście podłużne, pierzastodzielne, matowozielone, szorstko owłosione, na ogół węższe i drobniejsze niż u maku polnego.
Kwiaty
Małe (1,5–3 cm średnicy), czerwonopomarańczowe, czteropłatkowe, z charakterystycznymi czarnymi plamami u nasady płatków. Kwiaty wyrastają pojedynczo na szczytach pędów. Kwitnie od maja do lipca.
Zapach
Słabo wyczuwalny, ziołowy.
Cecha wyrozniajaca
Bardzo drobne kwiaty z ciemnymi plamkami, szorstkie, szczeciniaste owłosienie całej rośliny, małe, szczeciniaste torebki nasienne z wieczkiem.
Występowanie
Obszar
Mak szczytowy pochodzi z Europy, występuje także w Afryce Północnej i zachodniej Azji.
W polsce
Rośnie dziko, najczęściej na polach, przydrożach, miedzach, ugorach i piaszczystych zboczach. Dawniej dość pospolity w Polsce środkowej i południowej, obecnie coraz rzadszy – roślina zagrożona wyginięciem.
Właściwości i składniki
  • Nazwa
    Alkaloidy (głównie rhoeadyna, papaweryna, mekonina)
    Dzialanie
    lekko uspokajające, łagodnie przeciwkaszlowe, rozkurczowe, osłaniające śluzówki
    Sklad
    rhoeadyna, papaweryna, mekonina, śluzy, flawonoidy
    Ciekawostka
    Zawartość alkaloidów jest niższa niż u maku lekarskiego; nie występuje w nasionach.
  • Nazwa
    Płatki kwiatów
    Dzialanie
    działają osłaniająco na gardło, łagodnie wyciszają, używane jako naturalny barwnik
    Sklad
    antocyjany, śluzy, flawonoidy
  • Nazwa
    Nasiona
    Dzialanie
    bogate w oleje i białko, całkowicie nietoksyczne (ale bardzo drobne i trudne do zebrania w większej ilości)
    Sklad
    olej makowy, białko, mikroelementy
Uwagi i ostrzeżenia
  • Uwaga
    Należy unikać stosowania naparów i wyciągów z maku szczytowego u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych bez konsultacji z lekarzem – możliwe działanie uspokajające i osłabiające.
    Rozwiazanie
    Stosować wyłącznie doraźnie i w małych dawkach.
  • Uwaga
    Nie spożywać zielonych części rośliny w dużych ilościach – mogą powodować podrażnienie żołądka.
    Rozwiazanie
    W celach kulinarnych używać tylko płatków i nasion.
  • Uwaga
    W wielu krajach objęty ochroną – nie zrywaj dzikich stanowisk!
Uprawa
Gleba
Piaszczysta, lekka, dobrze przepuszczalna, uboga w składniki pokarmowe.
Stanowisko
Stanowisko słoneczne, sucha gleba; roślina toleruje trudne warunki i ubogie gleby.
Wysiew
Wysiew bezpośrednio do gruntu wczesną wiosną (marzec-kwiecień), nasiona kiełkują w temperaturze już ok. 4°C.
Zbior
Ziele i kwiaty zbiera się podczas kwitnienia (maj–lipiec); nasiona dojrzewają w lipcu-sierpniu.
Kalendarz
Siew
Miesiące
marzec, kwiecień
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
ranek
Intensywność
średnia
Uwagi
Mak szczytowy należy siać wprost do gruntu, płytko, bez przykrycia – potrzebuje światła do kiełkowania.
Kwitnienie
Miesiące
maj, czerwiec
Zalecana faza ksiezyca
pełnia
Typ
obserwacyjny
Czas dnia
w ciągu dnia
Intensywność
symboliczna
Uwagi
Kwitnienie trwa do połowy lata. Kwiaty rozwijają się rano i szybko opadają.
Zbior kwiatow
Miesiące
czerwiec, lipiec
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
zielarski
Czas dnia
ranek
Intensywność
średnia
Uwagi
Zbieraj płatki w suchy dzień rano, po obeschnięciu rosy. Susz w cieniu.
Zbior nasion
Miesiące
wrzesień, październik
Zalecana faza ksiezyca
malejący
Typ
zbiorczy
Czas dnia
po południu
Intensywność
średnia
Uwagi
Nasiona dojrzewają w małych torebkach. Strząsaj je ostrożnie do pojemników. Bardzo lekkie i drobne.
Pielenie
Miesiące
maj, lipiec
Zalecana faza ksiezyca
bez znaczenia
Typ
techniczny
Czas dnia
dowolny
Intensywność
średnia
Uwagi
Młode siewki mogą być zagłuszane przez chwasty. Zaleca się ręczne pielenie bez naruszania siewek.
Przesadzanie
Zalecana faza ksiezyca
bez znaczenia
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
dowolny
Intensywność
niska
Uwagi
Mak szczytowy nie znosi przesadzania – zaleca się tylko siew bezpośredni na miejsce docelowe.
Miodobranie
Miesiące
czerwiec
Zalecana faza ksiezyca
pełnia
Typ
pszczelarski
Czas dnia
po południu
Intensywność
symboliczna
Uwagi
Mak dostarcza pszczołom pyłku – przyciąga je intensywnie w czasie kwitnienia.
Zbior ksiezycowy
Miesiące
czerwiec
Zalecana faza ksiezyca
pełnia
Typ
rytualny
Czas dnia
wieczór
Intensywność
symboliczna
Uwagi
Zgodnie z tradycją płatki maków zbierano podczas pełni dla wzmocnienia ich właściwości barwiących i ochronnych.
Bibliografia
Wiedza Tajemna
  • Mak szczytowy jest wskaźnikiem dawnych, tradycyjnych upraw – często rośnie na starych polach niepoddanych chemizacji.
  • Nasiona maku szczytowego są jadalne, ale bardzo trudne do zebrania ze względu na niewielki rozmiar torebek.
  • W Polsce mak szczytowy jest objęty częściową ochroną gatunkową.
  • Roślina przyciąga liczne owady zapylające – ważna dla bioróżnorodności polnych ekosystemów.
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy