Mak szczytowy
Papaver argemone | Makowate
Mak szczytowy to dziko rosnący, drobnokwiatowy krewniak maku polnego i lekarskiego, często traktowany jako 'chwast polny', ale w tradycyjnej medycynie ludowej używany był jako łagodny środek uspokajający i przeciwkaszlowy dla dzieci oraz naturalny barwnik spożywczy. Z powodu intensyfikacji rolnictwa i użycia herbicydów roślina ta stała się rzadka i jest obecnie chroniona.
zdjęcie 1
Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania
Należy unikać stosowania naparów i wyciągów z maku szczytowego u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych bez konsultacji z lekarzem – możliwe działanie uspokajające i osłabiające. Nie spożywać zielonych części rośliny w dużych ilościach – mogą powodować podrażnienie żołądka. W wielu krajach objęty ochroną – nie zrywaj dzikich stanowisk!
Z archiwum Kwiatownika (roślina z archiwum)
Historia i legendy
- Opis
- Mak szczytowy to dziko rosnący, drobnokwiatowy krewniak maku polnego i lekarskiego, często traktowany jako 'chwast polny', ale w tradycyjnej medycynie ludowej używany był jako łagodny środek uspokajający i przeciwkaszlowy dla dzieci oraz naturalny barwnik spożywczy. Z powodu intensyfikacji rolnictwa i użycia herbicydów roślina ta stała się rzadka i jest obecnie chroniona.
- Cechy
- Bardzo małe, czerwone kwiaty z czarną plamką
- Silnie szczeciniaste owłosienie rośliny i torebek nasiennych
- Nie wytwarza opium – nie jest używany do produkcji leków narkotycznych
- Odporny na suszę, dobrze rośnie na piaszczystych, jałowych stanowiskach
- Zastosowanie historyczne
- Płatki maku szczytowego służyły do barwienia napojów, nalewek i win na czerwono
- Napar z płatków stosowano jako łagodny środek uspokajający dla dzieci (nie podawać bez konsultacji lekarskiej!)
- W ziołolecznictwie napar na kaszel, przeziębienia i przy chrypce
- W medycynie ludowej zalecany do płukanek gardła i okładów na podrażnioną skórę
- Ciekawostki
- Mak szczytowy jest wskaźnikiem dawnych, tradycyjnych upraw – często rośnie na starych polach niepoddanych chemizacji.
- Nasiona maku szczytowego są jadalne, ale bardzo trudne do zebrania ze względu na niewielki rozmiar torebek.
- W Polsce mak szczytowy jest objęty częściową ochroną gatunkową.
- Roślina przyciąga liczne owady zapylające – ważna dla bioróżnorodności polnych ekosystemów.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
- Opis
- Czerwony barwnik do galaretek, deserów, mydeł oraz do naturalnego barwienia win i nalewek.
Inne zastosowania
- Kosmetyki
- Opis
- Wyciągi z płatków maku szczytowego stosuje się do kąpieli łagodzących, toników na podrażnienia, maseczek do cery wrażliwej i suchej.
- Zastosowanie
- Kąpiele, maseczki, toniki.
- Pasza dla zwierzat
- Opis
- Nasiona mogą być dodatkiem do pokarmu ptaków, a suszone resztki roślin dodawano dawniej do pasz dla drobiu.
Opis botaniczny
- Pokroj
- Jednoroczna roślina zielna, osiąga 15–40 cm wysokości, o delikatnym, wiotkim pokroju i cienkiej, rozgałęzionej łodydze.
- Lodyga
- Wzniesiona, cienka, szorstko owłosiona, często rozgałęziona tuż przy ziemi.
- Liscie
- Liście podłużne, pierzastodzielne, matowozielone, szorstko owłosione, na ogół węższe i drobniejsze niż u maku polnego.
- Kwiaty
- Małe (1,5–3 cm średnicy), czerwonopomarańczowe, czteropłatkowe, z charakterystycznymi czarnymi plamami u nasady płatków. Kwiaty wyrastają pojedynczo na szczytach pędów. Kwitnie od maja do lipca.
- Zapach
- Słabo wyczuwalny, ziołowy.
- Cecha wyrozniajaca
- Bardzo drobne kwiaty z ciemnymi plamkami, szorstkie, szczeciniaste owłosienie całej rośliny, małe, szczeciniaste torebki nasienne z wieczkiem.
Występowanie
- Obszar
- Mak szczytowy pochodzi z Europy, występuje także w Afryce Północnej i zachodniej Azji.
- W polsce
- Rośnie dziko, najczęściej na polach, przydrożach, miedzach, ugorach i piaszczystych zboczach. Dawniej dość pospolity w Polsce środkowej i południowej, obecnie coraz rzadszy – roślina zagrożona wyginięciem.
Właściwości i składniki
- Nazwa
- Alkaloidy (głównie rhoeadyna, papaweryna, mekonina)
- Dzialanie
- lekko uspokajające, łagodnie przeciwkaszlowe, rozkurczowe, osłaniające śluzówki
- Sklad
- rhoeadyna, papaweryna, mekonina, śluzy, flawonoidy
- Ciekawostka
- Zawartość alkaloidów jest niższa niż u maku lekarskiego; nie występuje w nasionach.
- Nazwa
- Płatki kwiatów
- Dzialanie
- działają osłaniająco na gardło, łagodnie wyciszają, używane jako naturalny barwnik
- Sklad
- antocyjany, śluzy, flawonoidy
- Nazwa
- Nasiona
- Dzialanie
- bogate w oleje i białko, całkowicie nietoksyczne (ale bardzo drobne i trudne do zebrania w większej ilości)
- Sklad
- olej makowy, białko, mikroelementy
Uwagi i ostrzeżenia
- Uwaga
- Należy unikać stosowania naparów i wyciągów z maku szczytowego u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych bez konsultacji z lekarzem – możliwe działanie uspokajające i osłabiające.
- Rozwiazanie
- Stosować wyłącznie doraźnie i w małych dawkach.
- Uwaga
- Nie spożywać zielonych części rośliny w dużych ilościach – mogą powodować podrażnienie żołądka.
- Rozwiazanie
- W celach kulinarnych używać tylko płatków i nasion.
- Uwaga
- W wielu krajach objęty ochroną – nie zrywaj dzikich stanowisk!
Uprawa
- Gleba
- Piaszczysta, lekka, dobrze przepuszczalna, uboga w składniki pokarmowe.
- Stanowisko
- Stanowisko słoneczne, sucha gleba; roślina toleruje trudne warunki i ubogie gleby.
- Wysiew
- Wysiew bezpośrednio do gruntu wczesną wiosną (marzec-kwiecień), nasiona kiełkują w temperaturze już ok. 4°C.
- Zbior
- Ziele i kwiaty zbiera się podczas kwitnienia (maj–lipiec); nasiona dojrzewają w lipcu-sierpniu.
Kalendarz
- Siew
- Miesiące
- marzec, kwiecień
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Mak szczytowy należy siać wprost do gruntu, płytko, bez przykrycia – potrzebuje światła do kiełkowania.
- Kwitnienie
- Miesiące
- maj, czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- obserwacyjny
- Czas dnia
- w ciągu dnia
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Kwitnienie trwa do połowy lata. Kwiaty rozwijają się rano i szybko opadają.
- Zbior kwiatow
- Miesiące
- czerwiec, lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj płatki w suchy dzień rano, po obeschnięciu rosy. Susz w cieniu.
- Zbior nasion
- Miesiące
- wrzesień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zbiorczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Nasiona dojrzewają w małych torebkach. Strząsaj je ostrożnie do pojemników. Bardzo lekkie i drobne.
- Pielenie
- Miesiące
- maj, lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Młode siewki mogą być zagłuszane przez chwasty. Zaleca się ręczne pielenie bez naruszania siewek.
- Przesadzanie
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- niska
- Uwagi
- Mak szczytowy nie znosi przesadzania – zaleca się tylko siew bezpośredni na miejsce docelowe.
- Miodobranie
- Miesiące
- czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- pszczelarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Mak dostarcza pszczołom pyłku – przyciąga je intensywnie w czasie kwitnienia.
- Zbior ksiezycowy
- Miesiące
- czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- rytualny
- Czas dnia
- wieczór
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Zgodnie z tradycją płatki maków zbierano podczas pełni dla wzmocnienia ich właściwości barwiących i ochronnych.
Bibliografia
- https://magicznyogrod.pl/mak-szczytowy-historia-i-zastosowanie.html
- https://kalendarzrolnikow.pl/13348/mak-szczytowy-ciekawostki-i-zagrozenia
- https://kulinaria.pl/barwniki-naturalne-mak/
- https://kosmetologia.com.pl/mak-szczytowy-w-kosmetyce/
- https://www.farmer.pl/zwierzeta/zywienie/ziola-dla-zwierzat-gospodarskich,79271.html
- https://www.ekologia.pl/wiedza/rosliny/ziola/mak-szczytowy
- https://www.gospodarz.pl/encyklopedia-roslin/ziola/mak-szczytowy.html
- https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Papaver_argemone.htm
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Mak_szczytowy
- https://rozanski.li/1345/papaver-argemone-mak-szczytowy-sklad-chemiczny-i-wlasciwosci-lecznicze/
- https://www.herbapol.poznan.pl/pl/encyklopedia-ziol/mak-szczytowy
- https://zielnikpolski.pl/nasiona-maku-szczytowego/
- https://www.medonet.pl/zdrowie,mak-szczytowy-dawkowanie-i-bezpieczenstwo,artykul,1729866.html
- https://zielnikpolski.pl/uwaga-na-maki-dzikie/
- https://www.gios.gov.pl/pl/ochrona-przyrody/rosliny-chronione/mak-szczytowy
- https://www.rhs.org.uk/plants/popular/poppies/poppy/info
- https://www.gardenia.net.pl/rosliny/mak-papaver-uprawa
- https://www.castorama.pl/mak-uprawa-pielegnacja-zastosowanie-enc-12663635.html
- https://www.growveg.com/guides/growing-poppies-for-seeds-and-bees/
- https://www.thespruce.com/moon-phase-gardening-5219263
Wiedza Tajemna
- Mak szczytowy jest wskaźnikiem dawnych, tradycyjnych upraw – często rośnie na starych polach niepoddanych chemizacji.
- Nasiona maku szczytowego są jadalne, ale bardzo trudne do zebrania ze względu na niewielki rozmiar torebek.
- W Polsce mak szczytowy jest objęty częściową ochroną gatunkową.
- Roślina przyciąga liczne owady zapylające – ważna dla bioróżnorodności polnych ekosystemów.