Olcha czarna (Olsza)

Alnus glutinosa | Brzozowate (Betulaceae)

Średniej wielkości drzewo liściaste, osiągające do 25-30 m wysokości, o smukłym pniu i ciemnej, głęboko spękanej korze. Jest gatunkiem kluczowym dla terenów podmokłych (olsów). Olcha posiada unikalną cechę – jej korzenie żyją w symbiozie z promieniowcami (Frankia), które wiążą azot atmosferyczny, dzięki czemu drzewo to naturalnie nawozi glebę, na której rośnie. Drewno po ścięciu charakterystycznie zmienia kolor z białego na intensywnie pomarańczowo-czerwony. Ma okrągłe liście na krótkich ogonkach oraz oddzielne kwiaty męskie i żeńskie w postaci kotek.[2]

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Cierpki, gorzki
  • Termika: Zimna
  • Wilgotność: Wybitnie osuszająca (ściągająca)
  • Żywioł: Woda i Ziemia

"Olcha to 'bariera dla wilgoci'. Jej energia jest mocno ściągająca – potrafi 'zamknąć' rozszerzone naczynia i zatrzymać wysięki. Działa chłodząco na stany zapalne skóry i błon śluzowych, będąc potężnym lekarstwem na wszystko, co 'płynie' nadmiarowo (krwotoki, biegunki)."

Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Słoneczne do półcienistego. Wymaga dużej ilości światła, by wytworzyć gęstą koronę. Jego naturalnym środowiskiem są wilgotne gleby w pobliżu rzek, stawów i jezior, ale może również rosnąć w bardziej suchych miejscach, a czasami występuje w lasach mieszanych i na skrajach lasów.[2]
  • Gleba: Mokra, bagienna, żyzna, próchniczna. Toleruje stojącą wodę, ale nie znosi gleb suchych i piaszczystych.
  • Woda: Wybitnie wysokie zapotrzebowanie; idealna do terenów o wysokim poziomie wód gruntowych.
  • pH gleby: 5.5 - 7.5 (Tolerancyjna, preferuje podłoża lekko kwaśne do obojętnych).
  • Mrozoodporność: Strefa 3 (Całkowicie mrozoodporna).
Rozpoznawanie w terenie
  • Liście odwrotnie jajowate, o TĘPYM lub wciętym wierzchołku (brak ostrego czubka – kluczowa cecha!).
  • Owoce to małe, zdrewniałe 'szyszeczki' (strobile), które zwisają na długich szypułkach i pozostają na drzewie przez zimę.
  • Młode pędy i pąki są lepkie (stąd nazwa 'glutinosa').
  • Kora ciemna, prawie czarna, łuszcząca się w formie drobnych płytek.
  • Zebrane w kotki. Roślina wytwarza je już przed zimą. W zimie kotki mają kolor czerwonawy, podczas kwitnienia stają się zielonkawe. Kotki męskie o długości ok. 8–16 cm, zwisające, luźne, występują po 3–5 razem. Na żółtozielonej osi kwiatostanu występują brunatnoczerwone podsadki, w ich kątach zredukowane kwiaty męskie z czerwonymi pylnikami. Kotki żeńskie o długości ok. 1,5 cm występują w pęczkach po 3–5. Osadzone są na wyraźnych szypułkach.[1]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Olcha szara (Alnus incana): Olcha szara ma liście OSTRO zakończone, spodem szarawe i owłosione. Rośnie na suchszych stanowiskach (np. w górach).

Surowce i Zbiory
Cortex Alni kora

Pozyskiwana wiosną z młodych, gładkich gałęzi.

Działanie: Silnie ściągające, przeciwzapalne, przeciwkrwotoczne, przeciwgorączkowe. Kora olchy zwyczajnej była od dawna stosowana jako środek ściągający, przeczyszczający, hamujący krwawienie, przeciwgorączkowy, tonizujący oraz regenerujący (substancja przywracająca normalny stan zdrowia).[2] Wywar z kory stosowano w leczeniu obrzęków, stanów zapalnych i reumatyzmu, jako środek wymiotny, a także w leczeniu zapalenia gardła i bólu gardła.[2] Zmielona kora jest stosowana jako składnik pasty do zębów, a wewnętrzną część kory można gotować w occie, aby uzyskać płyn do przemywania skóry służący do leczenia zapalenia skóry, wszy i świerzbu.[2]
Substancje czynne:
Garbniki (do 20% - bardzo wysokie stężenie) Kwasy polifenolowe Triterpeny Substancje żywiczne
Zbiór: Marzec - Kwiecień.

Uzupełnienie z sieci

  • kora Kora olchy zwyczajnej od dawna znajduje zastosowanie w garbarstwie i barwieniu.[2]
Folium Alni liscie

Działanie: Moczopędne, napotne; stosowane zewnętrznie na wrzody i trudno gojące się rany. Liście tego drzewa są lepkie i mówi się, że jeśli rozłoży się je na podłodze w pokoju, ich lepka powierzchnia zatrzymuje pchły.[2]
Substancje czynne:
Zbiór: Maj - Czerwiec.
Strobili Alni szyszki

Działanie: Wybitnie bogate w garbniki; stosowane w akwarystyce do dezynfekcji wody oraz w leczeniu biegunek.
Substancje czynne:
Zbiór: Wrzesień - Marzec (suche, zdrewniałe).
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Biegunki, krwawienia z przewodu pokarmowego, stany zapalne gardła i jamy ustnej (płukanki), hemoroidy, potliwość nóg, trudno gojące się rany.

Kuchnia

BRAK. Ze względu na ogromną ilość garbników jest niejadalna.

Rzemiosło

Drewno olchowe to najlepszy surowiec do budowli wodnych (pale, mosty). Używane w lutnictwie (korpusy gitar Fender) oraz do wędzenia (nadaje piękny kolor i aromat wędlinom). Kora i gałązki zawierają od 16 do 20% kwasu garbnikowego, jednak ich przydatność w garbarstwie jest ograniczona ze względu na intensywny kolor, jaki nadają skórze.[2] W zależności od zastosowanego zaprawy i metod można nadać wełnie, bawełnie i jedwabiu różne odcienie brązu, płowego oraz żółtawo-pomarańczowe barwy.[2] Kora olchy może być również stosowana w połączeniu z siarczanem żelaza do uzyskania czarnego barwnika, który może zastąpić sumak lub galasy.[2]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Drewno olchowe to najlepszy surowiec do budowli wodnych (pale, mosty). Używane w lutnictwie (korpusy gitar Fender) oraz do wędzenia (nadaje piękny kolor i aromat wędlinom).

Ogród

Umacnianie brzegów stawów i rzek. Naturalne nawożenie gleby azotem.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami

Długotrwałe stosowanie wewnętrzne może ograniczać wchłanianie żelaza i witamin ze względu na garbniki.

Przeciwwskazania

Nie stosować wewnętrznie przy zaparciach. Zbiór kory z żywych drzew na terenach lasów państwowych jest zabroniony bez zgody leśniczego. Według niektórych osób spożywanie liści olchy powoduje czernienie języka i jest szkodliwe dla koni.[2]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Nie stosować wewnętrznie przy zaparciach. Zbiór kory z żywych drzew na terenach lasów państwowych jest zabroniony bez zgody leśniczego.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór szyszek do celów leczniczych M-c: 10, 11, 12, 1, 2

Zbiór suchych, czarnych szyszek bezpośrednio z drzewa.

Księżyc ubywający
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Wiązanie azotu (Nitrogen Fixer) – poprawia żyzność sąsiednich roślin.
  • Stabilizacja brzegów zbiorników wodnych (potężny, choć płytki system korzeniowy).
  • Producent biomasy bogatej w azot.
  • Siedlisko dla specyficznych grzybów i owadów związanych z wodą.

Towarzysze (Gildia):

Kaczeniec (Knieć błotna)

Roślina runa preferująca podmokłe warunki pod olchami.

Czeremcha zwyczajna

Towarzysz w wilgotnych zaroślach.

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • Wenecja stoi na palach z drewna olchowego. Drewno to, będąc stale pod wodą, nie gnije, lecz kamienieje, stając się niezwykle twardym.
  • W medycynie ludowej świeże liście olchy rozkładano w stajniach i domach, by przyciągały pchły – gdy owady weszły w lepkie liście, wynoszono je i palono.
  • Olcha 'krwawi' po ścięciu – białe drewno w kontakcie z powietrzem utlenia się na pomarańczowo, co w dawnych wierzeniach czyniło ją drzewem magicznym, połączonym ze światem duchów.
  • Suche szyszki olchy są cenione przez akwarystów na całym świecie; wydzielają garbniki i kwasy huminowe, które chronią ikrę przed pleśnią.
  • Węgiel drzewny z olchy był dawniej uważany za najlepszy do produkcji prochu strzelniczego.
  • Olcha pospolita zapewnia pożywienie i schronienie dzikim zwierzętom, a wiele gatunków owadów, porostów i grzybów jest całkowicie zależnych od tego drzewa.[2]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Olsza czarna [pl]
  2. Wikipedia (en): Alnus glutinosa [en]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy