Pępawa dachowa
Crepis tectorum | Astrowate (Asteraceae)
Roślina jednoroczna lub dwuletnia, rzadziej wieloletnia chwastowata roślina polna i ruderalna. Wyrasta na wysokość od 20 do 90 cm. Tworzy wzniesioną, sztywną i często bardzo mocno rozgałęzioną łodygę. Podobnie jak wiele innych astrowatych o żółtych kwiatach, wydziela biały sok mleczny, przez co przez laików wrzucana jest do ogólnego worka z napisem 'mlecz' lub 'mniszek'. Pępawa dachowa to szarawozielona, krótko owłosiona roślina o zmiennym owłosieniu, które bywa od niemal nagiego do gęsto, pajęczynowatego.[1] Pępawa dachowa to szaro-zielona, letniozielona roślina jednoroczna lub o charakterze byliny, osiągająca wysokość od 10 do 60 centymetrów. Jej łodyga jest słabiej lub mocniej rozgałęziona, od lekko owłosionej po nagą.[2] W Polsce gatunek ten jest pospolity na terenie całego kraju, z wyjątkiem Karpat i Podkarpacia, gdzie występuje na rozproszonych stanowiskach.[1] Poza obszarem Eurazji gatunek ten występuje jako roślina obca (neofit) w Ameryce Północnej, na Grenlandii oraz w Wielkiej Brytanii.[2]
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: Julcatai, CC BY-SA 3.0
- Kwiaty: Fornax, CC BY-SA 3.0
- Owoce: Steven Hurst. USDA, NRCS. 2018. The PLANTS Database ( http://plants.usda.gov , 8 February 2018). National Plant Data Tea, Public domain
- Rycina: nieznany autor, Public domain
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Gorzkawy
- Termika: Chłodna
- Wilgotność: Neutralna
- Żywioł: Powietrze
"Nie posiada głęboko opisanego profilu w tradycyjnym ziołolecznictwie, działa lekko oczyszczająco na powierzchniowym poziomie."
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Silnie nasłonecznione. Gatunek rośnie w miejscach suchych, najczęściej na piaszczystych glebach pól, odłogów, przydroży, nieużytków, a także w widnych lasach sosnowych.[1] Na obszarach górskich w Polsce pępawa dachowa sięga do wysokości 710 m n.p.m., natomiast w Chinach spotykana jest do 1800 m n.p.m.[1] W regionach górskich pępawa dachowa dotyka znacznych wysokości, spotkano ją m.in. do 1100 m n.p.m. w Alpach Allgäu, do 1330 m n.p.m. w Tyrolu oraz do 1750 m n.p.m. przy drodze na przełęcz Ofenpass w Gryzonii.[2] Roślina występuje w terenach nieużytków, polach uprawnych, przydrożnych i przy drogach.[3]
- Gleba: Uboga, piaszczysta, sucha. Typowy gatunek ruderalny, rosnący przy drogach, na nasypach i murach. Gatunek preferuje gleby zasobne w azot, piaszczysto-żwirowe lub kamieniste oraz stanowiska ciepłe. Rośnie najczęściej na murach, przy drogach, na nieużytkach, a rzadziej na odłogach i polach uprawnych.[2] Może rosnąć zarówno na glebach wapiennych, jak i na tych bez wapnia, najlepiej jednak w żyznych glinach i piaszczysto‑gliniastych, a także w suchych, grubych glebach.[3]
- Woda: Świetnie toleruje suszę i brak wody.
- pH gleby: 5.0 - 7.0
- Mrozoodporność: Odporna jako roślina zimująca w fazie rozety.
Rozpoznawanie w terenie
- Łodyga wzniesiona, zazwyczaj silnie rozgałęziona, wewnątrz pełna, podłużnie bruzdkowana.
- Obecny biały sok mleczny.
- Liście odziomkowe głęboko zatokowo ząbkowane, natomiast wyższe liście łodygowe są bardzo wąskie (równowąskie) o strzałkowatej nasadzie.
- Drobne, bladożółte koszyczki kwiatowe zebrane w podbaldachy na szczytach licznych pędów.
- Pępawa dachowa ma krótki, wrzecionowaty i palowy korzeń.[1]
- Jasnożółte kwiaty języczkowate w liczbie od 30 do 70 są zebrane w koszyczki tworzące baldachopodobne wiechy.[1]
- Okrywy koszyczków pępawy dachowej mają walcowato-dzwonkowaty kształt, około 9 mm długości, a ich lancetowate listki są od zewnątrz pokryte szarymi, odstającymi włoskami z gruczołkami.[1]
- Koszyczki kwiatowe o średnicy od 15 do 20 milimetrów zawierają wyłącznie jasnożółte kwiaty języczkowate i są luźno zebrane w baldachokształtne kwiatostany złożone. Dwułakowe szyjki słupka mają brązowo-zieloną barwę, a po wysuszeniu stają się czarniawe.[2]
- Dolne liście pępawy dachowej tworzą rozetę przyziemną i zasychają podczas kwitnienia, natomiast najwyższe liście są równowąskie, siedzące i obejmują łodygę strzałkowatą nasadą.[1]
- Dolne liście pępawy dachowej mają oskrzydlony ogonek, są pierzastodzielne, zatokowo ząbkowane i osiągają od kilku do kilkunastu centymetrów długości.[1]
- Dolne liście pępawy dachowej mają ogonki i podłużny kształt, a ich brzegi są zatokowo ząbkowane lub pierzastodzielne. Górne i środkowe liście łodygowe są równowąskie, siedzą na łodydze z nasadą w kształcie sercowatym lub strzałkowatym, a ich brzegi są lekko podwinięte w dół z nielicznymi ząbkami.[2]
- Owoce rośliny to ciemnoczerwone lub brązowobrunatne niełupki zaopatrzone w miękki, śnieżnobiały puch kielichowy.[1]
- Nieupka tej rośliny posiada dziesięć żeberek i jest zwężona na kształt dziobka, a wyrastający z niej puch kielichowy ma czysto białą barwę.[2]
- Dojrzała roślina ma jedną rozgałęzioną, gładką, liściastą łodygę.[3]
- Liście są żółte, wąskie – mniej niż 0,5 cali (13 mm) szerokości – i ułożone naprzemianlegle.[3]
Surowce i Zbiory
Herba Crepidis ziele
Część nadziemna mało istotna terapeutycznie.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
W zielarstwie ludowym całkowicie zapomniana; bywała używana zewnętrznie w formie papki na otarcia skóry.
Kuchnia
W czasie głodu gotowano młode rozety, jednak roślina jest sucha i mało smaczna.
Rzemiosło
Brak.
Ogród
Chwast upraw i terenów zaniedbanych. Ziarna kiełkują w temperaturze 2–4 °C, przy optymalnej głębokości siewu 3–4 cm.[3]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Chwast upraw i terenów zaniedbanych.
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami
['Brak danych.']
Przeciwwskazania
Chwast rolniczy, bezpieczny w kontakcie.
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Roślina pionierska inicjująca sukcesję na bardzo ubogich, wręcz jałowych i zniszczonych glebach (hałdy, zręby, nasypy kolejowe).
Towarzysze (Gildia):
Zatrzymuje erozję wiatrową pierwszej warstwy podłoża.
Wiedza Tajemna
- Nazwa gatunkowa 'tectorum' (dachowa) wzięła się stąd, że w dawnych wiekach nasiona tej rośliny z łatwością rozsiewały się i kiełkowały na słomianych oraz ziemnych strzechach wiejskich chałup.
- W średniowiecznej łacinie roślina ta nosiła nazwę Palatium leporis, co oznacza „hasenpalast” (hasenpalast / pałac zająca), co mogło odnosić się także do innego gatunku pępawy.[2]
- Pępawa dachowa pochodzi z Syberii i została wprowadzona do Kanady w 1890 r., gdzie stała się gatunkiem inwazyjnym.[3]
- Nazwa naukowa pępawy dachowej wywodzi się z greckiego słowa krepis, oznaczającego sandał lub pantofel, co nawiązuje do kształtu nasion.[3]
- Carl von Linné znał pępawę dachową z Laponii, gdzie gatunek ten porastał dachy pokryte darnią trawiastą, co potwierdzają również obserwacje z Norwegii.[2]
- Dawniej w niemieckojęzycznych regionach pępawa dachowa nosiła liczne nazwy ludowe, takie jak Grundfeste w Turyngii, a także Habichkraut, Hasenlattich, Hasenstrauch i Pippau na Śląsku.[2]
- Kwiaty pępawy dachowej są zapylane przez owady takie jak muchówki, błonkówki czy motyle, a także mogą dochodzić do samopylności.[2]
- Rozsiewanie nasion pępawy dachowej odbywa się za pośrednictwem wiatru, czepiania się przez zwierzęta lub przy udziale mrówek.[2]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.
- Wikipedia (pl): Pępawa dachowa [pl]
- Wikipedia (de): Dach-Pippau [de]
- Wikipedia (en): Crepis tectorum [en]
- luckclose.ru [ru-RU]