Poziomka pospolita
Fragaria vesca | Różowate (Rosaceae)
Mała, wieloletnia bylina leśna tworząca liczne rozłogi. Słynie z niepowtarzalnego aromatu owoców, ale w zielarstwie jej liście są cenione wyżej niż owoce jako jeden z najbezpieczniejszych i najskuteczniejszych środków oczyszczających drogi moczowe i krew.
Rycina
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: Ivar Leidus, CC BY-SA 4.0
- Kwiaty: Ragnar1904, CC BY-SA 4.0
- Liście: Walter Siegmund (talk), CC BY-SA 3.0
- Owoce: Jörg Hempel, CC BY-SA 3.0 de
- Rycina: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm ), Public domain
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Kwaśno-słodki (owoce), cierpki (liście)
- Termika: Chłodna
- Wilgotność: Nawilżająca (owoce), osuszająca (liście)
- Żywioł: Woda
"Owoce budują płyny ciała i gaszą pragnienie (Jin). Liście 'przepłukują' nerki, usuwając wilgotne gorąco i toksyny metaboliczne (np. kwas moczowy)."
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Półcień do słonecznego (na słońcu owoce są słodsze, w cieniu liście są okazalsze). W południowych rejonach swojego występowania poziomka pospolita rośnie wyłącznie w miejscach ocienionych, natomiast w północnej części zasięgu dobrze znosi większe nasłonecznienie.[3] Roślina najlepiej radzi sobie w miejscach o cienistym charakterze, na południu swego ареalu rośnie praktycznie wyłącznie w cieniu, podczas gdy na północy toleruje większe nasłonecznienie.[3]
- Gleba: Lekka, piaszczysto-gliniasta, bogata w próchnicę, umiarkowanie wilgotna. Odmiany tworzące rozłogi mogą być wykorzystywane jako rośliny okrywowe zapobiegające erozji gleby, a inne jako ozdobne rośliny obwódkowe.[4]
- Woda: Lubi stałą wilgotność; znosi susze przechodząc w stan uśpienia, ale wtedy nie owocuje. W uprawie ogrodowej rośliny po kilku latach stopniowo tracą witalność na skutek wyczerpującego, intensywnego kwitnienia i owocowania, a ostatecznie zamierają z powodu infekcji wirusowych.[3]
- pH gleby: 5.5 - 6.5 (Lekko kwaśna).
- Mrozoodporność: Strefa 3 (Bardzo wysoka mrozoodporność).
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
- Gatunek występuje dziko w całej Europie, Azji (z wyjątkiem wschodniej i południowej części) oraz Ameryce Północnej, a w Polsce jest pospolity na całym obszarze kraju.[1]
- W górach gatunek ten występuje nawet do piętra kosówki, a w Tatrach można go spotkać na wysokości do 1710 metrów n.p.m.[1]
- Roslina występuje w miejscach takich jak ścieżki, drogi, zbocza, łąki, młode lasy, rzadkie lasy, krawędzie lasów i otwarte miejsca.[3]
- Poziomka pospolita uznawana jest za gatunek inwazyjny na Hawajach, Reunionie oraz w Nowej Zelandii, gdzie tworzy bardzo gęste, płożące się płaty.[4]
Rozpoznawanie w terenie
- Liście trójdzielne, grubo piłkowane, spodem jedwabisto owłosione.
- Kwiaty pięciopłatkowe, białe z wyraźnym żółtym środkiem, osadzone na szypuszkach.
- Owoce drobne, czerwone, o nasionach (orzeszkach) osadzonych na powierzchni dna kwiatowego.
- Roślina dorasta do wysokości 5–20 cm, rzadko do 30 cm.[1]
- Poziomka kwitnie w maju i czerwcu, a czasem ponownie w okresie jesiennym.[1]
- Kwiaty poziomki pospolitej są miękkie, białe i pokryte włoskami, rosną na cienkiej, zielonej szponie.[3]
- Liście są trzylistne, lekko zielone, z zębato-ścierkowatymi brzegami.[3]
- Owoc poziomki utrzymuje się średnio przez 1,2 dnia, co prawdopodobnie stanowi najkrótszy czas trwania wśród mięsistych owoców w Europie.[3]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)
Poziomkówka indyjska (Duchesnea indica): Kwiaty żółte (nie białe), owoce wzniesione ku górze, niesmaczne i pozbawione aromatu.
Surowce i Zbiory
Folium Fragariae liscie
Młodsze liście zbierane bez ogonków przed owocowaniem rośliny. Jako surowiec zielarski pozyskuje się młode liście rośliny, przy czym właściwości lecznicze wykazują wyłącznie egzemplarze dziko rosnące.[1]
Fructus Fragariae owoce
Owoce rzekome (rozrośnięte dno kwiatowe).
Ziele ziele 🌐 z sieci
Korzeń 🌐 z sieci
- korzeń Jako zioło lecznicze wykorzystuje się czasami także korzenie, pędy oraz kwiaty poziomki do parzenia naparów.[4]
Nasiona 🌐 z sieci
- nasiona Oprócz rozmnażania się przez rozłogi, poziomka posiada liczne nasiona w warstwie gleby, które kiełkują po zaburzeniu podłoża.[4]
Surowce całej rośliny 🌐 z sieci
- Wytwarza sympodialne, długie i cienkie rozłogi, które zwykle nie występują u odmian uprawnych.[1]
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Standard w leczeniu kamicy nerkowej, dny moczanowej (oczyszczanie stawów z kwasu moczowego) oraz przewlekłych biegunek u dzieci. Owoce poprawiają morfologię krwi.
Kuchnia
Owoce deserowe o najwyższym aromacie. Liście po poddaniu procesowi fermentacji dają herbatę o smaku zbliżonym do Earl Grey.
Rzemiosło
Sok z owoców poziomki był historycznie używany jako naturalny, czerwony barwnik spożywczy oraz kosmetyczny (naturalny róż do policzków). Zielone drobne nasiona znajdujące się na owocach zawierają substancję gorzką, która uwidacznia się dopiero po kilku minutach gotowania, przez co dżemy przygotowane wyłącznie z poziomek leśnych mogą mieć gorzki smak.[2]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Sok z owoców poziomki był historycznie używany jako naturalny, czerwony barwnik spożywczy oraz kosmetyczny (naturalny róż do policzków).
Ogród
Idealna roślina zadarniająca ('żywy mulcz'), chroniąca glebę przed erozją i utratą wilgoci. Roślina ta potrafi wytrzymać średniej intensywności pożary i szybko odrasta po ich ustąpieniu.[4] W hodowlach poziomki opracowano odmiany o wydłużonym okresie kwitnienia, zwane często wysokogórskimi truskawkami, które dają większe i dłużej dojrzewające owoce.[4] Pomimo powszechnych opinii o trudności uprawy z nasion, przy odpowiedniej pielęgnacji bardzo drobnego materiału siewnego można osiągnąć 80% wschodów w ciągu jednego do dwóch tygodni.[3] Wyhodowano odmiany poziomki pospolitej, które wydają owoce w kolorze białym i żółtym zamiast czerwonego.[4]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Idealna roślina zadarniająca ('żywy mulcz'), chroniąca glebę przed erozją i utratą wilgoci.
Bezpieczeństwo i Interakcje
Interakcje z lekami
Brak znanych szkodliwych interakcji z lekami syntetycznymi. Bezpieczna dla osób przyjmowaćcych leki lub byc pod opieka lekarza przed uzyciem poziomki skonsultowac sie z lekarzem.[5]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Brak znanych szkodliwych interakcji z lekami syntetycznymi. Bezpieczna dla osób przyjmujących leki na nadciśnienie.
Przeciwwskazania
Uprawa odmian wieloowocowujących może byc problematyczna z powodu szybkiego osłabiania sie rosli po kilku latach, co wynika z obfitego kwitnienia i owocowania or az podatnosci na choroby wirusowe.[3]
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Odcinanie ukorzenionych sadzonek przybyszowych i sadzenie w nowym miejscu.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Żywy mulcz (okrywa runa leśnego)
- Akumulator mikroelementów z górnej warstwy gleby
- Wsparcie dla owadów zapylających wczesnym latem
Towarzysze (Gildia):
Kocha lekkie zakwaszenie gleby pod dębami
Poziomka rośnie na obrzeżach kęp leszczyny
Przepisy z tą rośliną
- Herbatka Oczyszczająca Krew · napar
- Herbatka Oczyszczająca Krew · napar
- Herbatka z liści poziomki
- Napar z liści i korzeni poziomki 🌐 · napar
Wiedza Tajemna
- Poziomka botanicznie nie jest jagodą, lecz owocem zbiorowym złożonym z setek małych orzeszków.
- Karol Linneusz, słynny przyrodnik, wyleczył się z ciężkiej dny moczanowej stosując kurację świeżymi poziomkami.
- Jedna poziomka leśna posiada więcej związków aromatycznych niż kilkanaście hodowlanych truskawek.
- W Europie gatunek ten jest uprawiany co najmniej od XV wieku.[1]
- Roślina uprawiana jest w Europie od co najmniej XV wieku. Duży wpływ na powstanie odmian uprawnych miały odkrycia w Alpach odmiany bezrozłogowej i powtarzającej kwitnienie.[1]
- Botaniczna nazwa gatunkowa 'vesca' pochodzi od łacińskiego 'vescere', co oznacza 'spożywać', co odzwierciedla długą historię uprawy tej rośliny jako pożywnej.[2]
- Archeologiczne dowody wskazują, że poziomka pospolita była spożywana przez ludzi już od epoki kamienia.[3]
- Niemiecka odmiana 'Rügen', wyhodowana w zamku Putbus i wprowadzona do obrotu w 1920 roku, uznawana jest za pierwszą nowoczesną odmianę bezrozłogową, powtarzającą owocowanie i o dużych owocach.[3]
- W starożytnej Persji rolnicy potrafili już uprawiać poziomki i wytwarzać z nich różnorodne potrawy.[4]
- Poziomka pojawia się w sztuce renesansowej, m.in. na obrazie „Madonna z poziomką” z XIV/XV wieku (obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie), na którym Matka Boska trzyma gałązkę z kwiatem i owocem.[1]
- W legendach ludowych mówi się, że Matka Boska raz w roku zstępuje z raju na ziemię, aby zbierać poziomki dla dzieci, które zmarły i obecnie przebywają w raju.[2]
- W sztuce chrześcijańskiej poziomka była uważana za symbol praworządności oraz towarzyszyła wizerunkom Maryi na średniowiecznych obrazach tablicowych jako alegoria pobożnych myśli.[2]
- W średniowiecznym malarze chrześcijańskim poziomka, czyniła owoców i kwiatów jednocześnie oraz nie posiadająca cierni, stawała się symbolem pobożności i towarzyszyła Maryi, a także symbolem żyzności i rozkoszy świata.[2]
- Wśród zwyczajowych nazw tej rośliny wymieniane są czerwona jagoda oraz koziomka.[1]
- Poziomce pospolitej nadawano w Polsce zwyczajowe nazwy: czerwona jagoda oraz koziomka.[1]
- Roślina kwitnie w maju i czerwniu, czasem powtórnie jesienią; zapylanie odbywa się za sprawą owadów.[1]
- Poziomka pospolita służy jako roślina wskaźnikowa chorób porażających truskawki ogrodowe oraz jako modelowy organizm genetyczny dla rodziny różowatych.[3]
- Skrzyżowanie poziomki pospolitej z truskawką dało mieszańca zwanego Fragaria × vescana, natomiast historyczne hybrydy z poziomką twardawą (Fragaria viridis) uprawiano do około 1850 roku, po czym zostały utracone.[3]
- Liście poziomki pospolitej są pożywieniem dla gąsienic motyla zwanego powszelatkiem malwowym (Pyrgus malvae).[3]
- Wśród rzadkich odmian kolekcjonerskich spotyka się mutację 'Monophylla' o liściach pojedynczych zamiast trójlistkowych oraz 'Muricata', której kwiaty i owoce mają najeżony wygląd z powodu licznych, zielonych podkwiatków.[3]
- W Turcji co roku zbiera się i wykorzystuje setki ton dzikich poziomek.[4]
- Właściwości lecznicze mają jedynie liście poziomek rosnących dziko; odmiany ogrodowe ich nie posiadają.[1]
- W zapisach uprawowych występowała odmiana 'Monophylla', znana jako poziomka wersalska, która wyróżnia się posiadaniem jednego dużego listka zamiast typowych trzech.[3]
- Liście poziomki stanowią pokarm dla wielu lądowych zwierząt kopytnych, takich jak mulak czarnoogonowy czy wapiti.[4]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.