Sałata jadowita
Lactuca virosa | Astrowate
Sałata jadowita znana była już w starożytności jako roślina lecznicza i rytualna. W średniowieczu uznawana za 'dziki opium', stosowana przez zielarzy i medyków jako środek uspokajający, nasenny i łagodzący ból. Jej sok mleczny był używany do sporządzania mikstur na kaszel, bezsenność i bóle menstruacyjne.
zdjęcie 1
Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania
Roślina trująca w dużych dawkach – powoduje senność, zawroty głowy, mdłości, w skrajnych przypadkach halucynacje i zatrucia. Lactucarium w nadmiarze może powodować porażenie ośrodka oddechowego.
Z archiwum Kwiatownika (roślina z archiwum)
Historia i legendy
- Opis
- Sałata jadowita znana była już w starożytności jako roślina lecznicza i rytualna. W średniowieczu uznawana za 'dziki opium', stosowana przez zielarzy i medyków jako środek uspokajający, nasenny i łagodzący ból. Jej sok mleczny był używany do sporządzania mikstur na kaszel, bezsenność i bóle menstruacyjne.
- Cechy
- Najsilniej działająca dziko rosnąca sałata Europy
- Wysoka odporność na suszę i ubogie gleby
- Gorzki sok mleczny o silnym działaniu farmakologicznym
- Roślina omijana przez zwierzęta ze względu na gorzki smak i trujące właściwości
- Zastosowanie historyczne
- Tradycyjny surowiec do wyrobu lactucarium – środka nasennego i uspokajającego
- Dodatek do wywarów łagodzących bóle głowy i menstruacyjne
- Używana w ziołolecznictwie brytyjskim i francuskim do połowy XX w.
- Sporadycznie używana jako roślina magiczna i obrzędowa – 'roślina snów' w niektórych tradycjach
- Ciekawostki
- Lactucarium bywało nazywane 'opium dla ubogich' – nie wywołuje uzależnienia, ale działa podobnie do środków uspokajających.
- W Polsce niektóre stare zielniki podawały sałatę jadowitą jako lek na kaszel, 'nerwy', tiki i padaczkę.
- Roślina trująca w większych dawkach, szczególnie dla dzieci i zwierząt domowych.
- Uwaga: W USA i Europie Zachodniej używana przez niektórych zielarzy jako legalny zamiennik opium.
Ciekawostki kulturowe
- W starożytnym Rzymie sok sałaty uważano za święty środek na dobry sen i spokojne sny.
- W Anglii XIX wieku był popularnym składnikiem syropów uspokajających dla dzieci (obecnie niezalecane!).
- W niektórych regionach Francji używana jako afrodyzjak w drobnych dawkach.
- W mitologii sałata była symbolem śmierci i odrodzenia, stąd użycie w rytuałach pogrzebowych.
- Lactuca virosa to także gatunek wykorzystywany do eksperymentalnej fitoremediacji skażonych terenów.
Opis botaniczny
- Pokroj
- Dwuletnia roślina zielna, osiąga 1–2 m wysokości, silnie rozgałęziona, o grubych, pustych łodygach.
- Lodyga
- Sztywna, bruzdowana, często fioletowo nabiegła, wzniesiona.
- Liscie
- Duże, głęboko wcinane, z kolczastym nerwem, szarozielone, dolne liście odziomkowe, górne mniejsze.
- Kwiaty
- Drobne, żółte, zebrane w wiechowate kwiatostany, kwitnie od lipca do września.
- Owoce
- Podłużne niełupki z puchem kielichowym ułatwiającym rozsiewanie.
- Zapach
- Liście i łodygi po skaleczeniu wydzielają biały, gorzki, silnie aromatyczny sok mleczny (lactucarium).
- Cecha wyrozniajaca
- Wysoka, szorstka roślina o kolczastych liściach, z mlecznym sokiem, który brunatnieje na powietrzu.
Występowanie
- Obszar
- Europa, Azja Zachodnia, Afryka Północna. Zawleczona i miejscami zadomowiona w Ameryce Północnej.
- W polsce
- Rzadko, głównie na południu i zachodzie kraju; nasypy kolejowe, zarośla, tereny ruderalne, czasem uprawiana.
Właściwości i składniki
- Nazwa
- Lactucarium (sok mleczny)
- Dzialanie
- działa uspokajająco, przeciwbólowo, nasennie, rozkurczowo, łagodnie przeciwkaszlowo
- Sklad
- laktucyna, laktukopikryna, laktucerol, triterpeny, flawonoidy, kwasy fenolowe
- Nazwa
- Gorycze seskwiterpenowe
- Dzialanie
- pobudzają trawienie, działają przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie
- Sklad
- laktucyna, laktukopikryna
- Nazwa
- Flawonoidy i fenolokwasy
- Dzialanie
- antyoksydacyjne, ochronne na naczynia, łagodzące podrażnienia
- Sklad
- kwercetyna, apigenina, kwas chlorogenowy
Uwagi i ostrzeżenia
- Uwaga
- Roślina trująca w dużych dawkach – powoduje senność, zawroty głowy, mdłości, w skrajnych przypadkach halucynacje i zatrucia.
- Rozwiazanie
- Nie stosować bez nadzoru i wiedzy zielarskiej; nie podawać dzieciom, kobietom w ciąży i osobom starszym.
- Uwaga
- Lactucarium w nadmiarze może powodować porażenie ośrodka oddechowego.
- Rozwiazanie
- Stosować jedynie w ziołolecznictwie pod kontrolą specjalisty.
Uprawa
- Gleba
- Gleba przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna, zasobna w wapń, nie toleruje ciężkich gleb gliniastych.
- Stanowisko
- Stanowisko słoneczne lub półcieniste, najlepiej na obrzeżach zarośli, nieużytkach, skarpach.
- Wysiew
- Wysiew nasion wczesną wiosną, najlepiej po stratyfikacji; roślina dwuletnia.
- Zbior
- Liście i sok mleczny (lactucarium) zbiera się w okresie kwitnienia (lipiec–sierpień), korzeń jesienią.
Kalendarz
- Siew
- Miesiące
- marzec, kwiecień
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Wysiewaj bezpośrednio do gruntu lub w inspekcie. Nasiona wymagają światła – nie przykrywaj zbyt głęboko.
- Pikowanie
- Miesiące
- kwiecień
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Gdy siewki mają 2–3 liście, przesadź do większych rozstaw – zachowaj wilgotne podłoże.
- Przesadzanie
- Miesiące
- kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Przesadzaj tylko młode sadzonki – późniejsze mogą gorzknieć lub wystrzelać w pęd kwiatowy.
- Zbior ziele
- Miesiące
- maj, czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- wysoka
- Uwagi
- Zbieraj całe pędy przed kwitnieniem – wtedy roślina zawiera najwięcej laktukarium.
- Zbior korzeni
- Miesiące
- wrzesień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj korzenie roślin dwuletnich – najlepiej po przekwitnięciu. Oczyść i susz w cieniu.
- Zbior poranny
- Miesiące
- maj, czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- wysoka
- Uwagi
- Poranny zbiór ziela gwarantuje najwyższe stężenie soków mlecznych w tkankach.
- Zbior pelnia
- Miesiące
- czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- rytualny
- Czas dnia
- wieczór
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Zgodnie z tradycją zbiór w pełni zwiększa siłę działania uspokajającego i nasennego.
- Suszenie
- Miesiące
- czerwiec, lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Susz w przewiewnym i cienistym miejscu. Przekłuwaj łodygi, by wyciekło laktukarium przed suszeniem.
- Fermentacja
- Miesiące
- czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- wieczór
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Laktukarium powstaje naturalnie przez utlenianie lateksu w kontakcie z powietrzem – ciemnieje i twardnieje.
- Ekstrakcja
- Miesiące
- czerwiec, lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- wysoka
- Uwagi
- Ekstrakcja na bazie alkoholu (nalewka z laktukarium) – wymaga wysuszonego, przetartego surowca.
- Zbior deszcz
- Miesiące
- październik
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Zbieraj deszczówkę do podlewania. Sałata preferuje wilgoć, ale nie znosi zalewania.
Bibliografia
- https://herbpathy.com/Uses-and-Benefits-of-Lactuca-Virosa-Cid2718
- https://www.drugs.com/npp/wild-lettuce.html
- https://www.botanical-online.com/en/medicinal-plants/lactuca-virosa
- https://www.naturalmed.pl/encyklopedia/lactuca-virosa
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Sa%C5%82ata_jadowita
- https://www.biolib.cz/en/taxon/id39836/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5084042/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7148014/
- https://www.phytochemicals.info/plants/lactuca-virosa.php
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5871144/
- https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-289/wild-lettuce
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-lactuca-virosa-l-herba_en.pdf
- https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Lactuca+virosa
- https://www.gardeningknowhow.com/edible/vegetables/lettuce/growing-lettuce.htm
- https://www.rhs.org.uk/vegetables/lettuce/grow-your-own
- https://rozanski.li/2273/lactuca-virosa-l-sa%C5%82ata-jadowita-lactucarium-zawartosc-i-dzialanie/
- https://www.herbal-supplement-resource.com/wild-lettuce.html
- https://www.thespruce.com/moon-phase-gardening-5219263
- https://www.botanical.com/botanical/mgmh/l/lettwi22.html
- https://www.researchgate.net/publication/336579684_Lactucarium_-_Natural_opium_like_sedative
- https://www.herbal-supplement-resource.com/wild-lettuce-extract.html
- https://en.wikipedia.org/wiki/Rainwater_harvesting
Wiedza Tajemna
- Lactucarium bywało nazywane 'opium dla ubogich' – nie wywołuje uzależnienia, ale działa podobnie do środków uspokajających.
- W Polsce niektóre stare zielniki podawały sałatę jadowitą jako lek na kaszel, 'nerwy', tiki i padaczkę.
- Roślina trująca w większych dawkach, szczególnie dla dzieci i zwierząt domowych.
- Uwaga: W USA i Europie Zachodniej używana przez niektórych zielarzy jako legalny zamiennik opium.
- W starożytnym Rzymie sok sałaty uważano za święty środek na dobry sen i spokojne sny.
- W Anglii XIX wieku był popularnym składnikiem syropów uspokajających dla dzieci (obecnie niezalecane!).
- W niektórych regionach Francji używana jako afrodyzjak w drobnych dawkach.
- W mitologii sałata była symbolem śmierci i odrodzenia, stąd użycie w rytuałach pogrzebowych.
- Lactuca virosa to także gatunek wykorzystywany do eksperymentalnej fitoremediacji skażonych terenów.