Świerząbek bulwiasty
Chaerophyllum bulbosum | Selerowate (Apiaceae)
Dwuletnia roślina o wysokości 40–120 cm; bulwa korzeniowa podziemna, nad ziemią wysoka, rozgałęziona łodyga. Świerząbek bulwiasty, dawniej zwany też 'bulwą włoską' lub 'dziką pietruszką', był popularnym warzywem korzeniowym w ogrodach Europy Środkowej do końca XIX w. Obecnie prawie zapomniany, ale wraca do kuchni slow food i permakulturowych ogrodów jako roślina łatwa w uprawie i bardzo odporna na choroby. Ceniony za słodkawy, orzechowo-pietruszkowy smak bulw – jadalnych na surowo i po obróbce.
Pokrój
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
- Pokrój: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Public domain
- Kwiaty: Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0
- Nasiona: Gristeph stud, CC BY-SA 4.0
- Korzeń: H. Zell, CC BY-SA 3.0
Natura i Siedlisko
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Stanowisko słoneczne lub półcieniste; wymaga regularnego podlewania w czasie wzrostu bulw. Rośnie w zaroślach, lasach, na brzegach rzek. Jest gatunkiem charakterystycznym dla okrajkowego zespołu Chaerophylletum bulbosi wykształcającym się w miejscach nasłonecznionych w kompleksach lasów łęgowych i wilgotnych grądów. ... W Polsce rośnie na całym niżu, w górach jest rzadki.[1]
- Gleba: Gleba żyzna, głęboka, przepuszczalna, wilgotna, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym. Odpowiednie miejsce uprawy charakteryzuje się lekkimi i żyznymi glebami. Gleba powinna być umiarkowanie wilgotna. Okres uprawy trwa od 9 do 10 miesięcy.[3]
- Woda: Wymaga regularnego podlewania w czasie wzrostu bulw. W środowisku naturalnym trybula bulwiasta rośnie w gęstych skupiskach, głównie wzdłuż brzegów rzek. Nasiona są roznoszone przez wodę.[3] Podziemne części rośliny bulwiastego krowiego guza, podobnie jak pasternaku, pietruszki korzeniowej czy marchwi, należy przechowywać w wilgotnym, ale nie mokrym piasku lub w foliowych torebkach w temperaturze 4 °C.[2] Nasiona wymagają ekspozycji na niskie temperatury (vernalizacja), aby wiosną przerwać spoczynek... Spoczynek kończy się po co najmniej 8 tygodniach nieprzerwanej wilgotności i temperaturach poniżej 5 °C.[3] Nasiona mają krótki okres żywotności, co oznacza, że łatwo tracą swoją żywotność (zwłaszcza w suchych opakowaniach); dlatego co roku należy używać świeżych nasion. Przechowywanie nasion w chłodnym i lekko wilgotnym piasku może pomóc w utrzymaniu ich żywotności.[3]
- pH gleby: Obojętny lub lekko zasadowy (według opisu gleby).
- Mrozoodporność: Odporność na mróz pozwala na późnojesienne i zimowe zbiory (przedłużenie dostępności warzyw). Burak koperkowy jest rośliną wymagającą mrozu do kiełkowania, dlatego kiełkuje dopiero wiosną. Przed kiełkowaniem potrzebuje co najmniej 6 tygodni ekspozycji na niskie temperatury, a kiełkuje dopiero około 6 miesięcy po wysianiu nasion.[2]
Rozpoznawanie w terenie
- Łodyga: Prosta, kanciasta, bruzdowana, lekko owłosiona w dolnej części, rozgałęziająca się u góry.
- Liście: Długie, 2–3 razy pierzaste, ciemnozielone, z ostrymi ząbkami na brzegach.
- Kwiaty: Białe, zebrane w duże baldachy z 10–30 szypułkami bocznymi; kwitnie w czerwcu i lipcu.
- Bulwa: Podłużna, wrzecionowata, jasnożółta lub szarawa, długości 5–15 cm, grubości do 5 cm, soczysta i aromatyczna.
- Zapach: Korzeń o lekko orzechowym, słodkim aromacie; zielone części pachną podobnie do pietruszki.
- Duża bulwa korzeniowa o słodkim smaku, pierzaste liście, białe baldachy kwiatów.
- Pusta w środku, prosto wzniesiona, osiąga do 2 m wysokości.[1]
- Pusta w środku, okrągła łodyga jest gładka, u podstawy pokryta szczeciniastym lub kędzierzawym owłosieniem z białymi włoskami osadzonymi na guzkach, z czerwonymi plamkami, od góry nagą, zazwyczaj pokrytą niebieskawym nalotem, z czerwonawym odcieniem oraz pogrubioną poniżej guzków.[2]
- Bulwa hipokotylowa ma kształt stożkowy lub kulisty, osiąga grubość około 3–6 centymetrów, długość 1,5–10 centymetrów, waży 140–200 g i ma szarą powierzchnię[2]
- jadalne bulwy, które wyglądają jak ciemnoszare marchewki o żółtawo-białym miąższu.[3]
- W pierwszym roku rozeta liści wytwarza duże ilości skrobi, które są gromadzone w korzeniu palowym, aby zapewnić roślinie energię potrzebną do kwitnienia w drugim roku.[3]
- Drobne, zebrane w baldachy o 8–20 nierównych i nagich promieniach. Płatki korony białe, odwrotnie jajowate, głęboko, do około połowy wcięte, te na brzegach baldaszków większe od tych skierowanych do jego środka.[1]
- Drobne, zebrane w baldachy o 8–20 nierównych i nagich promieniach. Pokryw brak lub tworzone przez nieliczne listki.[1]
- Pojedynczy okaz świerząbka bulwiastego wytwarza od 10 do 200 baldachów, co łącznie daje od 1 000 do nawet 36 000 drobnych kwiatów na roślinie.[3]
- Kwiaty są protandryczne. Słupki wydłużają się dopiero po rozsypaniu pyłku, co niemal całkowicie zapobiega samozapyleniu w naturalnych, optymalnych warunkach zapylenia.[3]
- Stosunek płci między kwiatami męskimi a hermafrodytami wynosi około 80% do 20%.[3]
- Skrętoległe, o blaszce w zarysie trójkątnie jajowatej, 2–4-krotnie pierzastej, żywozielonej. Dolne liście osadzone są na owłoszonych ogonkach, górne są siedzące.[1]
- Odcinki liścia lancetowate do równowąskich, całobrzegie ostro zakończone z białawym kończykiem.[1]
- Walcowate do wąskojajowatych, długości 4–6 mm, podobnej długości lub dłuższe od szypułek, podłużnie żółtawobrunatno prążkowane.[1]
- W dolnej części jest szczecinkowato owłoszona (włoski na brodawkach), czerwonawo plamista, w górze niemal naga, pod węzłami rozdęta.[1]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)
Szczwół plamisty, barszcz Sosnowskiego (trujące selerowate): Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół. Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół).
Surowce i Zbiory
Bulwy (korzeń spichrzowy) korzen
Podłużna, wrzecionowata, jasnożółta lub szarawa, długości 5–15 cm, grubości do 5 cm, soczysta i aromatyczna.
Młode liście i łodygi liscie
Długie, 2–3 razy pierzaste, ciemnozielone, z ostrymi ząbkami na brzegach.
Kłącze kłącze 🌐 z sieci
Nasiona nasiona 🌐 z sieci
Ziele ziele 🌐 z sieci
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Stosowany w ludowej medycynie na trawienie, oczyszczanie i jako środek moczopędny Również liście młodej rośliny oraz obrane części rośliny były dawniej wykorzystywane w kuchni. Przyrządzano z nich zupę ziołową, spożywano je jako zamiennik szpinaku lub dodawano do sałatek jako przyprawę.[2]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Stosowany w ludowej medycynie na trawienie, oczyszczanie i jako środek moczopędny
Kuchnia
Gotowane, pieczone i smażone bulwy jadano jak pasternak, seler i topinambur. Bulwy suszono i mielono na mąkę do podpłomyków i polewek. Liście i młode łodygi wiosną jadano w sałatkach.
Rzemiosło
Barwienie: Bulwy dają jasnożółty, naturalny barwnik do tkanin i pisanek. Kosmetyka: Wyciągi i maści z liści i łodyg stosowane do pielęgnacji skóry wrażliwej i podrażnionej. Pasza: Bulwy i zielone części mogą być podawane zwierzętom gospodarskim jako wartościowy dodatek paszowy.
Kosmetyka
Korzenie wykorzystuje się również do produkcji barwników i substancji zapachowych.[4]
Ogród
Świerząbek bulwiasty doskonale wpisuje się w ogrody permakulturowe jako łatwe w uprawie warzywo korzeniowe o wysokiej odporności i dużej wartości pokarmowej. Wydaje się, że pierwsza znana odmiana w czasach nowożytnych została wyhodowana we Francji i nosiła nazwę „Altan” (1986)[3] Są to przede wszystkim muszka marchewkowa, zgnilizna przechowalnicza oraz mszyce korzeniowe. Ponadto roślina ta może stanowić żywiciela dla innych mszyc, grzyba Erysiphe heraclei lub wirusa mozaiki selera.[3] Dojrzałość korzeni osiąga się, gdy w czerwcu liście żółkną. Główny okres zbiorów rozpoczyna się w lipcu i trwa do września.[3] Po stratyfikacji kiełkowanie przebiega optymalnie w zakresie temperatur od 5 do 10 °C. Przy temperaturach powyżej 25–30 °C dochodzi do znacznego zahamowania kiełkowania.[3] Wysiew odbywa się bezpośrednio, bez wstępnej uprawy sadzonek, od września do listopada. Odległość między rzędami wynosi zazwyczaj od 20 do 25 cm, a odległość między nasionami – od 4 do 6 cm.[3]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Świerząbek bulwiasty doskonale wpisuje się w ogrody permakulturowe jako łatwe w uprawie warzywo korzeniowe o wysokiej odporności i dużej wartości pokarmowej.
Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania
Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół. Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół). Nie jeść dużych ilości surowych bulw – mogą powodować wzdęcia u wrażliwych osób. Najlepiej spożywać po obróbce cieplnej, w niewielkich porcjach surowo. Istnieje ryzyko pomylenia tej rośliny z równie występującym w tym regionie i wysoce trującym cykuty plamistej.[2] Są to przede wszystkim muszka marchewkowa, zgnilizna przechowalnicza oraz mszyce korzeniowe. Ponadto roślina ta może stanowić żywiciela dla innych mszyc, grzyba Erysiphe heraclei lub wirusa mozaiki selera.[3]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół. Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół). Nie jeść dużych ilości surowych bulw – mogą powodować wzdęcia u wrażliwych osób. Najlepiej spożywać po obróbce cieplnej, w niewielkich porcjach surowo.
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Siew jesienny pozwala przejść nasionom naturalną stratyfikację. Siej w rzędy na głębokość ok. 1–1,5 cm.
Zalecane tylko przy siewie do inspektu. W gruncie nie wymagane – roślina nie lubi przesadzania.
Zaleca się nawożenie organiczne – kompost lub obornik dobrze przerobiony. Nie przesadzaj z azotem.
Roślina źle znosi konkurencję chwastów – piel w miarę potrzeb, szczególnie w fazie wschodów.
Zbiór po zaschnięciu naci. Delikatnie wykop, by nie uszkodzić cienkiej skórki bulw. Przechowuj jak marchew.
Zbieraj suche baldachy nasienne, gdy są brązowe i pękają przy dotyku. Dosuszaj w przewiewnym miejscu.
W tradycji ludowej zbiór bulw w pełnię zapewniał dłuższą trwałość i głębszy smak.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Roślina na rabaty warzywne, przyspiesza rozkład materii organicznej i poprawia strukturę gleby.
- Tworzy głębokie bulwy, które spulchniają i napowietrzają glebę.
- Nadaje się na współrzędne uprawy z cebulą, czosnkiem, selerem i marchwią – odstrasza niektóre szkodniki.
- Może być uprawiany jako roślina przełamująca monokultury na grządkach warzywnych.
- Odporność na mróz pozwala na późnojesienne i zimowe zbiory (przedłużenie dostępności warzyw).
- Nadaje się na obrzeża permakulturowych grządek jako roślina wypełniająca.
- Może stanowić warstwę głęboko korzeniową w ogrodach leśnych (food forest).
Towarzysze (Gildia):
Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).
Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).
Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).
Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).
Z archiwum Kwiatownika
Historia i legendy
- Opis
- Świerząbek bulwiasty, dawniej zwany też 'bulwą włoską' lub 'dziką pietruszką', był popularnym warzywem korzeniowym w ogrodach Europy Środkowej do końca XIX w. Obecnie prawie zapomniany, ale wraca do kuchni slow food i permakulturowych ogrodów jako roślina łatwa w uprawie i bardzo odporna na choroby. Ceniony za słodkawy, orzechowo-pietruszkowy smak bulw – jadalnych na surowo i po obróbce.
- Cechy
- Bardzo długie przechowywanie – bulwy można wykopywać zimą spod śniegu
- Mało wymagający, odporny na szkodniki i mróz
- Jadalne młode liście, ale głównie uprawiany dla bulw
- Dawniej jedno z podstawowych warzyw w Europie Środkowej, dziś wraca do łask jako 'warzywo przyszłości'
- Zastosowanie historyczne
- Gotowane, pieczone i smażone bulwy jadano jak pasternak, seler i topinambur
- Bulwy suszono i mielono na mąkę do podpłomyków i polewek
- Stosowany w ludowej medycynie na trawienie, oczyszczanie i jako środek moczopędny
- Liście i młode łodygi wiosną jadano w sałatkach
- Ciekawostki
- W Anglii bulwy świerząbka były przysmakiem, znanym pod nazwą 'turnip-rooted chervil', dawniej eksportowanym do Francji i Holandii.
- W Polsce uprawiany szczególnie na Żuławach i Pomorzu – znany jako 'bulwa żuławska'.
- Po wykopaniu bulw trzeba je przez 2–3 tygodnie podsuszyć (dojrzewają i stają się słodsze).
- Młode liście są jadalne, ale starsze – już nie, bo mogą być gorzkie.
Ciekawostki kulturowe
- W XIX wieku w niektórych regionach Polski z bulw świerząbka przygotowywano barszcze postne i farsze do pierogów.
- W Skandynawii korzeń wykorzystywano do produkcji tradycyjnych chleba i placków dla ubogich rodzin chłopskich.
- W Anglii bulwy uważano za przysmak dzieci – jadano je na surowo jak rzepę podczas prac polowych.
- W czasach głodu w Europie środkowo-wschodniej bulwy świerząbka ratowały od głodu całe wsie.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
- Opis
- Bulwy dają jasnożółty, naturalny barwnik do tkanin i pisanek.
Inne zastosowania
- Kosmetyki
- Opis
- Wyciągi i maści z liści i łodyg stosowane do pielęgnacji skóry wrażliwej i podrażnionej.
- Zastosowanie
- Maści, toniki, kąpiele regenerujące.
- Pasza dla zwierzat
- Opis
- Bulwy i zielone części mogą być podawane zwierzętom gospodarskim jako wartościowy dodatek paszowy.
Opis botaniczny
- Pokroj
- Dwuletnia roślina o wysokości 40–120 cm; bulwa korzeniowa podziemna, nad ziemią wysoka, rozgałęziona łodyga.
- Lodyga
- Prosta, kanciasta, bruzdowana, lekko owłosiona w dolnej części, rozgałęziająca się u góry.
- Liscie
- Długie, 2–3 razy pierzaste, ciemnozielone, z ostrymi ząbkami na brzegach.
- Kwiaty
- Białe, zebrane w duże baldachy z 10–30 szypułkami bocznymi; kwitnie w czerwcu i lipcu.
- Bulwa
- Podłużna, wrzecionowata, jasnożółta lub szarawa, długości 5–15 cm, grubości do 5 cm, soczysta i aromatyczna.
- Zapach
- Korzeń o lekko orzechowym, słodkim aromacie; zielone części pachną podobnie do pietruszki.
- Cecha wyrozniajaca
- Duża bulwa korzeniowa o słodkim smaku, pierzaste liście, białe baldachy kwiatów.
Występowanie
- Obszar
- Europa Środkowa, Wschodnia i Południowa, Kaukaz, zachodnia Azja.
- W polsce
- Dawniej uprawiany w ogrodach i na polach, obecnie zdziczały i bardzo rzadki; najczęściej w dolinach rzek, na glebach żyznych i wilgotnych.
Właściwości i składniki
- Nazwa
- Węglowodany (skrobia)
- Dzialanie
- energetyczne, sycące
- Sklad
- skrobia (do 20%), cukry proste, błonnik
- Nazwa
- Witaminy
- Dzialanie
- wzmacniające, wspierające odporność
- Sklad
- witamina C, A, E, witaminy z grupy B
- Nazwa
- Minerały
- Dzialanie
- reminalizujące, wzmacniające kości
- Sklad
- wapń, magnez, żelazo, potas, fosfor
- Nazwa
- Olejki lotne
- Dzialanie
- lekko rozkurczowe, poprawiające trawienie
- Sklad
- apiol, limonen, mirystycyna
- Nazwa
- Białko roślinne
- Dzialanie
- budulcowe, regenerujące
Uwagi i ostrzeżenia
- Uwaga
- Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół.
- Rozwiazanie
- Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół).
- Uwaga
- Nie jeść dużych ilości surowych bulw – mogą powodować wzdęcia u wrażliwych osób.
- Rozwiazanie
- Najlepiej spożywać po obróbce cieplnej, w niewielkich porcjach surowo.
Uprawa
- Gleba
- Gleba żyzna, głęboka, przepuszczalna, wilgotna, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.
- Stanowisko
- Stanowisko słoneczne lub półcieniste; wymaga regularnego podlewania w czasie wzrostu bulw.
- Wysiew
- Nasiona wysiewać jesienią lub bardzo wczesną wiosną, wymagają stratyfikacji; siew do gruntu na głębokość 1–2 cm.
- Zbior
- Bulwy zbiera się jesienią, gdy liście zaczynają żółknąć (wrzesień–październik); można też pozostawić w glebie na zimę.
Kalendarz
- Siew
- Miesiące
- wrzesień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Siew jesienny pozwala przejść nasionom naturalną stratyfikację. Siej w rzędy na głębokość ok. 1–1,5 cm.
- Pikowanie
- Miesiące
- marzec, kwiecień
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- niska
- Uwagi
- Zalecane tylko przy siewie do inspektu. W gruncie nie wymagane – roślina nie lubi przesadzania.
- Nawożenie
- Miesiące
- kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zaleca się nawożenie organiczne – kompost lub obornik dobrze przerobiony. Nie przesadzaj z azotem.
- Zbior bulw
- Miesiące
- lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zbiorczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- wysoka
- Uwagi
- Zbiór po zaschnięciu naci. Delikatnie wykop, by nie uszkodzić cienkiej skórki bulw. Przechowuj jak marchew.
- Zbior nasion
- Miesiące
- sierpień, wrzesień
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zbiorczy
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj suche baldachy nasienne, gdy są brązowe i pękają przy dotyku. Dosuszaj w przewiewnym miejscu.
- Pielenie
- Miesiące
- kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Roślina źle znosi konkurencję chwastów – piel w miarę potrzeb, szczególnie w fazie wschodów.
- Przesadzanie
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Świerząbek bulwiasty nie znosi przesadzania – zaleca się tylko siew bezpośredni do gruntu.
- Zbior ksiezycowy
- Miesiące
- lipiec
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- rytualny
- Czas dnia
- wieczór
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- W tradycji ludowej zbiór bulw w pełnię zapewniał dłuższą trwałość i głębszy smak.
Bibliografia
- https://magicznyogrod.pl/swierzabek-historia-i-zastosowanie.html
- https://kalendarzrolnikow.pl/14414/swierzabek-bulwiasty-dawne-warzywo-przyszlosci
- https://zielnikpolski.pl/barwnik-swierzabek/
- https://zielnikpolski.pl/kosmetyki-swierzabek/
- https://www.farmer.pl/zwierzeta/zywienie/ziola-dla-zwierzat-gospodarskich,79271.html
- https://www.ekologia.pl/wiedza/rosliny/ziola/swierzabek-bulwiasty
- https://www.gospodarz.pl/encyklopedia-roslin/ziola/swierzabek-bulwiasty.html
- https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Chaerophyllum_bulbosum.htm
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Świerząbek_bulwiasty
- https://rozanski.li/1923/chaerophyllum-bulbosum-sklad-i-wlasciwosci/
- https://zielnikpolski.pl/swierzabek-witaminy/
- https://zielnikpolski.pl/swierzabek-mineraly/
- https://zielnikpolski.pl/olejki-swierzabek/
- https://zielnikpolski.pl/bialko-swierzabek/
- https://zielnikpolski.pl/ostroznosc-swierzabek-szczwól/
- https://zielnikpolski.pl/zdrowe-bulwy/
- https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Chaerophyllum+bulbosum
- https://www.researchgate.net/publication/333025940_Cultivation_of_Chaerophyllum_bulbosum
- https://www.gardenfocused.co.uk/vegetable/chaerophyllum-bulbosum.php
- https://www.hobbyzahrada.cz/clanek-3135-chaerophyllum-bulbosum-svireznik-hliznaty.htm
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Chaerophyllum_bulbosum
- https://www.researchgate.net/publication/333025940
- https://www.thespruce.com/moon-phase-gardening-5219263
Przepisy z tą rośliną
- swieze bulwy na surowo
- bulwy gotowane jak ziemniaki
- bulwy pieczone
- placki z bulw
- zupa krem
- bulwy duszone z warzywami
- gulasz bulwowo-fasolowy
- farsz do pierogów
- sałatka z bulw na zimno
- sałatka wiosenna z bulw świerząbka i mniszkiem
- pesto korzeniowe z bulw świerząbka i pietruszką
- letnia zupa jarzynowa z bulw świerząbka
- gulasz warzywny z bulw świerząbka
- zapiekanka z bulw świerząbka cebuli i sera
- puree korzeniowe z bulw świerząbka i pietruszki
- placki warzywne z bulwami świerząbka marchewką i cukinią
- bułeczki drożdżowe z bulwami i miodem
- ciasto korzeniowe z bulw świerząbka i orzechami
- koktajl mleczny z bulwami i wanilią
- chleb korzeniowy z bulwami świerząbka
- napój orzeźwiający z bulw świerząbka i cytryną
- Kiszone świerząbek bulwiasty (kulinarne) · kiszenie
- Sos do dań z świerząbek bulwiasty · sos
- Herbatka z świerząbek bulwiasty · herbata/napój
- Ocet ziołowy z świerząbek bulwiasty · ocet
- Napar z Bulw Świerząbka
- Odwar z Bulw Świerząbka na Żołądek
- Sok z Bulw Świerząbka
- Okład na Stawy z Bulw Świerząbka
- Kąpiel Korzeniowa ze Świerząbka
- Zielona Maść ze Świerząbka
- Nalewka z Bulw Świerząbka
- Zimny Kompres ze Świerząbka
- Mieszanka Detoksykacyjna (Świerząbek, Mniszek, Brzoza, Pietruszka)
- Mieszanka Detoksykacyjna (Świerząbek, Mniszek, Pokrzywa)
- Wzmacniający Zacier Korzeniowy (Świerząbek i Warzywa)
- Płukanka na Skórę (Świerząbek, Nagietek, Krwawnik)
- Twardy Drenaż Nerek (Świerząbek, Żurawina, Mącznica)
- Ciężka Mieszanka Detoksykacyjna (Wariant Drugi)
- Szwajcarska Mieszanka Pędząca (Świerząbek, Łopian, Seler)
- Czosnkowa Zupa Korzeniowa (Świerząbek, Por, Lubczyk)
- Ognisty Napar Witaminowy (Świerząbek, Róża, Imbir)
- Twardy Kompres Błotny (Świerząbek, Kapusta, Żywokost)
- Francuska Mieszanka Wykrztuśna (Świerząbek, Prawoślaz)
- Twarda Mieszanka na Stawy (Świerząbek, Żywokost, Sosna)
- Ziołowa Balia Regenerująca (Świerząbek, Rumianek, Szałwia)
- Czeski Wywar Kąpielowy (Świerząbek, Kora Dębu)
- Piekielny Syrop Wzmacniający (Świerząbek, Imbir, Czosnek, Chrzan)
- Ziemisty Kompres Łagodzący (Świerząbek)
- Gorący Dech Rozkurczu (Inhalacja ze Świerząbka)
- Tępy Kurz Korzenny (Świerząbek)
- Zimny Ściek Pędzący (Świerząbek)
- Wrzący Błotny Opatrunek (Kataplazm ze Świerząbka)
- Korzenny Dym Letargu (Świerząbek Bulwiasty)
- Ciepła Maź Wiatrowa (Smalec ze Świerząbka)
- Piekąca Śmierć Wiatrowa (Esencja ze Świerząbka)
- Kwas Złodziei Wiatrowych (Ocet ze Świerząbka)
- Napar z korzenia
- Odwar na zoladek
- Sok z bulw
- Oklad na stawy
- Kąpiel korzeniowa
- Maść na skórę
- Nalewka oczyszczajaca
- Kompres na opuchliznę
- Mieszanka detoksykacyjna
- Mieszanka detoksykacyjna świerząbek bulwiasty mniszek pokrzywa skrzyp liść brzozy korzeń pietruszki fiołek trójbarwny czystek
- Mieszanka wzmacniająca świerząbek bulwiasty korzeń marchwi seler por natka pietruszki koper pietruszka korzeniowa burak
- Mieszanka wykrztuśna świerząbek bulwiasty prawoślaz podbiał dziewanna anyż tymianek lukrecja babka lancetowata
- Mieszanka na skórę świerząbek bulwiasty nagietek fiołek rumianek krwawnik babka lancetowata skrzyp pokrzywa
- Mieszanka na nerki świerząbek bulwiasty pokrzywa skrzyp liść żurawiny liść brzozy korzeń pietruszki liść mącznicy liść borówki
- Mieszanka detoksykacyjna świerząbek bulwiasty mniszek pokrzywa skrzyp liść brzozy korzeń pietruszki fiołek czystek
- Mieszanka szwajcarska na nerki świerząbek bulwiasty korzeń łopianu liście brzozy skrzyp korzeń selera koper
- Francuska zupa wzmacniająca świerząbek bulwiasty por marchew pietruszka lubczyk tymianek czosnek
- Rosyjska mieszanka na odporność świerząbek bulwiasty owoce dzikiej róży czarna porzeczka miód korzeń imbiru
- Niemiecki kompres przeciwobrzękowy świerząbek bulwiasty liść kapusty korzeń żywokostu liść babki lancetowatej rumianek
- Francuska mieszanka wykrztuśna świerząbek bulwiasty tymianek podbiał anyż korzeń prawoślazu
- Mieszanka na stawy świerząbek bulwiasty liść laurowy korzeń żywokostu liść pokrzywy tymianek rozmaryn igły sosny skrzyp
- Kąpiel regenerująca świerząbek bulwiasty rumianek nagietek lawenda liść brzozy szałwia skrzyp tymianek
- Czeska kąpiel przeciwzapalna świerząbek bulwiasty kora dębu rumianek liście pokrzywy kwiat nagietka tymianek
- Syrop na odporność sok z bulw świerząbka miód sok z cytryny imbir czosnek dzika róża chrzan
- Swieze bulwy na surowo
- Bulwy gotowane jak ziemniaki
- Bulwy pieczone
- Placki z bulw
- Zupa krem
- Bulwy duszone z warzywami
- Gulasz bulwowo-fasolowy
- Farsz do pierogów
- Sałatka z bulw na zimno
- Sałatka wiosenna z bulw świerząbka i mniszkiem
- Pesto korzeniowe z bulw świerząbka i pietruszką
- Letnia zupa jarzynowa z bulw świerząbka
- Gulasz warzywny z bulw świerząbka
- Zapiekanka z bulw świerząbka cebuli i sera
- Puree korzeniowe z bulw świerząbka i pietruszki
- Placki warzywne z bulwami świerząbka marchewką i cukinią
- Bułeczki drożdżowe z bulwami i miodem
- Ciasto korzeniowe z bulw świerząbka i orzechami
- Koktajl mleczny z bulwami i wanilią
- Chleb korzeniowy z bulwami świerząbka
- Napój orzeźwiający z bulw świerząbka i cytryną
- Napar z korzenia
- Mieszanka wykrztuśna świerząbek bulwiasty prawoślaz podbiał dziewanna anyż tymianek lukrecja babka lancetowata
- Kąpiel regenerująca świerząbek bulwiasty rumianek nagietek lawenda liść brzozy szałwia skrzyp tymianek
- Inhalacja z świerząbek bulwiasty · inhalacja
- Proszek z suszu świerząbek bulwiasty · proszek
- Okadzanie/wywary do dymienia z świerząbek bulwiasty · okadzanie
- Maść na smalcu/łożysku tłuszczowym z świerząbek bulwiasty · maść na smalcu
- Gorzkie krople (esencja) z świerząbek bulwiasty · esencja gorzka
- Ocet czterech złodziei – wariant regionalny z świerząbek bulwiasty · octy ziołowe
Wiedza Tajemna
- W XIX wieku w niektórych regionach Polski z bulw świerząbka przygotowywano barszcze postne i farsze do pierogów.
- W Skandynawii korzeń wykorzystywano do produkcji tradycyjnych chleba i placków dla ubogich rodzin chłopskich.
- W Anglii bulwy uważano za przysmak dzieci – jadano je na surowo jak rzepę podczas prac polowych.
- W czasach głodu w Europie środkowo-wschodniej bulwy świerząbka ratowały od głodu całe wsie.
- W Anglii bulwy świerząbka były przysmakiem, znanym pod nazwą 'turnip-rooted chervil', dawniej eksportowanym do Francji i Holandii.
- W Polsce uprawiany szczególnie na Żuławach i Pomorzu – znany jako 'bulwa żuławska'.
- Po wykopaniu bulw trzeba je przez 2–3 tygodnie podsuszyć (dojrzewają i stają się słodsze).
- Bardzo długie przechowywanie – bulwy można wykopywać zimą spod śniegu
- Mało wymagający, odporny na szkodniki i mróz
- Jadalne młode liście, ale głównie uprawiany dla bulw
- Dawniej jedno z podstawowych warzyw w Europie Środkowej, dziś wraca do łask jako 'warzywo przyszłości'
- Gatunek uprawiany był w XIX wieku jako warzywo korzeniowe, ale popadł w zapomnienie. ... Bywa uprawiany dla jadalnych, bulwiastych korzeni.[1]
- Wydaje się jednak, że pierwszą nazwą odmiany w czasach współczesnych była odmiana wyhodowana we Francji o nazwie „Altan” (1986), a po niej pojawiły się nowe odmiany „Véga” i „M4.10”.[3]
- W latach 80. XVI wieku bulwy tego gatunku odnaleziono na lokalnym targu w Wiedniu, a do Francji dotarły one w 1846 roku.[3]
- 16 lat później bulwy zyskały jeszcze większe znaczenie z powodu Phytophthora infestans, czyli zarazy ziemniaczanej, i były coraz częściej uprawiane jako substytut ziemniaków.[3]
- Pod koniec XX wieku programy hodowlane skupiały się na tej alternatywnej uprawie głównie ze względu na jej delikatny smak. Dzięki osiągnięciom francuskich naukowców w dziedzinie hodowli ta alternatywna uprawa zyskała znaczenie rolnicze w takich regionach jak Dolina Loary (Francja) i północna Bretania.[3]
- Gatunek znany jest pod różnymi nazwami zwyczajowymi: świerzop bulwiasty, trybula bulwiasta, trybula grubokorzeniowa, trybula korzeniowa.[1]
- Przykładowe nazwy potoczne w języku niemieckim to: „Kerbelrübe”, „Knollenkerbel”, „Rübenkerbel”, „Knolliger Kerbel”, „Rüben-Kälberkropf” lub „Erdkastanie”.[2]
- znany pod kilkoma popularnymi nazwami, m.in. jako trybula rzepowa, trybula bulwiasta, trybula cebulowa oraz trybula pasternakowa.[3]
- Są słodkie i mięsiste. W smaku przypominać mają orzechy i kasztany jadalne.[1]
- W pierwszym roku rozeta liści wytwarza duże ilości skrobi, które są gromadzone w korzeniu palowym, aby zapewnić roślinie energię potrzebną do kwitnienia w drugim roku.[3]
- Poza tym wykorzystuje się go w kuchni jako przyprawę lub przyrządza się go tak samo jak inne warzywa korzeniowe. Znaczna część smaku pochodzi ze skórki bulwy. Im dłużej roślina jest przechowywana, tym intensywniejszy staje się jej aromat.[3]
- Spożywane na surowo mają nieco ostry smak, przypominający rzodkiewkę, ale po ugotowaniu bulwa nabiera delikatnego smaku ziemniaków i kasztanów z lekko pikantną nutą selera i pasternaku.[3]
- Do zapylaczy Chaerophyllum bulbosum zaliczają się muchy i chrząszcze.[3]
- Są to przede wszystkim muszka marchewkowa, zgnilizna przechowalnicza oraz mszyce korzeniowe. Ponadto roślina ta może stanowić żywiciela dla innych mszyc, grzyba Erysiphe heraclei lub wirusa mozaiki selera.[3]
- Naturalne, dzikie populacje występują w Europie od Ukrainy po Francję oraz od Szwecji po Włochy... Występuje również w Azji Zachodniej, m.in. w Turcji i na Kaukazie. W środowisku naturalnym trybula bulwiasta rośnie w gęstych skupiskach, głównie wzdłuż brzegów rzek.[3]
- W środowisku naturalnym trybula bulwiasta rośnie w gęstych skupiskach, głównie wzdłuż brzegów rzek. Nasiona są roznoszone przez wodę.[3]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.