Świerząbek bulwiasty

Chaerophyllum bulbosum | Selerowate (Apiaceae)

Dwuletnia roślina o wysokości 40–120 cm; bulwa korzeniowa podziemna, nad ziemią wysoka, rozgałęziona łodyga. Świerząbek bulwiasty, dawniej zwany też 'bulwą włoską' lub 'dziką pietruszką', był popularnym warzywem korzeniowym w ogrodach Europy Środkowej do końca XIX w. Obecnie prawie zapomniany, ale wraca do kuchni slow food i permakulturowych ogrodów jako roślina łatwa w uprawie i bardzo odporna na choroby. Ceniony za słodkawy, orzechowo-pietruszkowy smak bulw – jadalnych na surowo i po obróbce.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Stanowisko słoneczne lub półcieniste; wymaga regularnego podlewania w czasie wzrostu bulw. Rośnie w zaroślach, lasach, na brzegach rzek. Jest gatunkiem charakterystycznym dla okrajkowego zespołu Chaerophylletum bulbosi wykształcającym się w miejscach nasłonecznionych w kompleksach lasów łęgowych i wilgotnych grądów. ... W Polsce rośnie na całym niżu, w górach jest rzadki.[1]
  • Gleba: Gleba żyzna, głęboka, przepuszczalna, wilgotna, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym. Odpowiednie miejsce uprawy charakteryzuje się lekkimi i żyznymi glebami. Gleba powinna być umiarkowanie wilgotna. Okres uprawy trwa od 9 do 10 miesięcy.[3]
  • Woda: Wymaga regularnego podlewania w czasie wzrostu bulw. W środowisku naturalnym trybula bulwiasta rośnie w gęstych skupiskach, głównie wzdłuż brzegów rzek. Nasiona są roznoszone przez wodę.[3] Podziemne części rośliny bulwiastego krowiego guza, podobnie jak pasternaku, pietruszki korzeniowej czy marchwi, należy przechowywać w wilgotnym, ale nie mokrym piasku lub w foliowych torebkach w temperaturze 4 °C.[2] Nasiona wymagają ekspozycji na niskie temperatury (vernalizacja), aby wiosną przerwać spoczynek... Spoczynek kończy się po co najmniej 8 tygodniach nieprzerwanej wilgotności i temperaturach poniżej 5 °C.[3] Nasiona mają krótki okres żywotności, co oznacza, że łatwo tracą swoją żywotność (zwłaszcza w suchych opakowaniach); dlatego co roku należy używać świeżych nasion. Przechowywanie nasion w chłodnym i lekko wilgotnym piasku może pomóc w utrzymaniu ich żywotności.[3]
  • pH gleby: Obojętny lub lekko zasadowy (według opisu gleby).
  • Mrozoodporność: Odporność na mróz pozwala na późnojesienne i zimowe zbiory (przedłużenie dostępności warzyw). Burak koperkowy jest rośliną wymagającą mrozu do kiełkowania, dlatego kiełkuje dopiero wiosną. Przed kiełkowaniem potrzebuje co najmniej 6 tygodni ekspozycji na niskie temperatury, a kiełkuje dopiero około 6 miesięcy po wysianiu nasion.[2]
Występowanie i zasięg 🌐 z sieci
  • Kwitnie od czerwca do sierpnia.[1]
  • Występuje na rozległych obszarach Europy, bez jej południowych, zachodnich i północnych krańców, oraz w zachodniej Azji, po Iran, Kirgistan i Kazachstan.[1]
  • Nasiona są roznoszone przez hydrochorię.[3]
Rozpoznawanie w terenie
  • Łodyga: Prosta, kanciasta, bruzdowana, lekko owłosiona w dolnej części, rozgałęziająca się u góry.
  • Liście: Długie, 2–3 razy pierzaste, ciemnozielone, z ostrymi ząbkami na brzegach.
  • Kwiaty: Białe, zebrane w duże baldachy z 10–30 szypułkami bocznymi; kwitnie w czerwcu i lipcu.
  • Bulwa: Podłużna, wrzecionowata, jasnożółta lub szarawa, długości 5–15 cm, grubości do 5 cm, soczysta i aromatyczna.
  • Zapach: Korzeń o lekko orzechowym, słodkim aromacie; zielone części pachną podobnie do pietruszki.
  • Duża bulwa korzeniowa o słodkim smaku, pierzaste liście, białe baldachy kwiatów.
  • Pusta w środku, prosto wzniesiona, osiąga do 2 m wysokości.[1]
  • Pusta w środku, okrągła łodyga jest gładka, u podstawy pokryta szczeciniastym lub kędzierzawym owłosieniem z białymi włoskami osadzonymi na guzkach, z czerwonymi plamkami, od góry nagą, zazwyczaj pokrytą niebieskawym nalotem, z czerwonawym odcieniem oraz pogrubioną poniżej guzków.[2]
  • Bulwa hipokotylowa ma kształt stożkowy lub kulisty, osiąga grubość około 3–6 centymetrów, długość 1,5–10 centymetrów, waży 140–200 g i ma szarą powierzchnię[2]
  • jadalne bulwy, które wyglądają jak ciemnoszare marchewki o żółtawo-białym miąższu.[3]
  • W pierwszym roku rozeta liści wytwarza duże ilości skrobi, które są gromadzone w korzeniu palowym, aby zapewnić roślinie energię potrzebną do kwitnienia w drugim roku.[3]
  • Drobne, zebrane w baldachy o 8–20 nierównych i nagich promieniach. Płatki korony białe, odwrotnie jajowate, głęboko, do około połowy wcięte, te na brzegach baldaszków większe od tych skierowanych do jego środka.[1]
  • Drobne, zebrane w baldachy o 8–20 nierównych i nagich promieniach. Pokryw brak lub tworzone przez nieliczne listki.[1]
  • Pojedynczy okaz świerząbka bulwiastego wytwarza od 10 do 200 baldachów, co łącznie daje od 1 000 do nawet 36 000 drobnych kwiatów na roślinie.[3]
  • Kwiaty są protandryczne. Słupki wydłużają się dopiero po rozsypaniu pyłku, co niemal całkowicie zapobiega samozapyleniu w naturalnych, optymalnych warunkach zapylenia.[3]
  • Stosunek płci między kwiatami męskimi a hermafrodytami wynosi około 80% do 20%.[3]
  • Skrętoległe, o blaszce w zarysie trójkątnie jajowatej, 2–4-krotnie pierzastej, żywozielonej. Dolne liście osadzone są na owłoszonych ogonkach, górne są siedzące.[1]
  • Odcinki liścia lancetowate do równowąskich, całobrzegie ostro zakończone z białawym kończykiem.[1]
  • Walcowate do wąskojajowatych, długości 4–6 mm, podobnej długości lub dłuższe od szypułek, podłużnie żółtawobrunatno prążkowane.[1]
  • W dolnej części jest szczecinkowato owłoszona (włoski na brodawkach), czerwonawo plamista, w górze niemal naga, pod węzłami rozdęta.[1]
Możliwe pomyłki (Zagrożenia!)

Szczwół plamisty, barszcz Sosnowskiego (trujące selerowate): Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół. Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół).

Surowce i Zbiory
Bulwy (korzeń spichrzowy) korzen

Podłużna, wrzecionowata, jasnożółta lub szarawa, długości 5–15 cm, grubości do 5 cm, soczysta i aromatyczna.

Działanie: Węglowodany (skrobia) – energetyczne, sycące; Witaminy – wzmacniające, wspierające odporność; Minerały – remineralizujące, wzmacniające kości; Olejki lotne – lekko rozkurczowe, poprawiające trawienie; Białko roślinne – budulcowe, regenerujące. Bulwy przygotowuje się podobnie jak „Teltower Rübchen”, jednak tylko te duże. Duszuje się je podobnie jak młode ziemniaki i podaje jako dodatek. Mniejsze bulwy lepiej nadają się do zupy lub ragout. Miąższ bulwy po ugotowaniu łatwo oddziela się od[2]
Substancje czynne:
Węglowodany (skrobia): skrobia (do 20%), cukry proste, błonnikWitaminy: witamina C, A, E, witaminy z grupy BMinerały: wapń, magnez, żelazo, potas, fosforOlejki lotne: apiol, limonen, mirystycynaBiałko roślinneJeśli bulwa zostanie przechowana w temperaturze 4 °C przez 4 miesiące bezpośrednio po zbiorach, znaczna część skrobi ulegnie przemianie w cukier.[2]Burak koperkowy (Chaerophyllum bulbosum subsp. bulbosum) w postaci suszonej zawiera do 57 % skrobi i 5 % cukru. Burak koperkowy syberyjski (Chaerophyllum bulbosum subsp. prescottii) zawiera znacznie mniej skrobi – około 17%.[2]Korzenie C. bulbosum są bogate w błonnik i mają takie same właściwości skrobiowe jak ziemniaki. Zawierają witaminy z grupy B i witaminę C oraz sole mineralne.[3]
Nie jeść dużych ilości surowych bulw – mogą powodować wzdęcia u wrażliwych osób. Najlepiej spożywać po obróbce cieplnej, w niewielkich porcjach surowo. Norniki są powszechnym szkodnikiem tej uprawy na polu.[3]
Zbiór: Bulwy zbiera się jesienią, gdy liście zaczynają żółknąć (wrzesień–październik); można też pozostawić w glebie na zimę. Korzenie kopie się jesienią. Są słodkie i mięsiste. W smaku przypominać mają orzechy i kasztany jadalne. Można je spożywać surowe, w tym jako dodatek do sałatek, koktajli czy soków, albo gotować i smażyć, dodając do zup, potraw warzywnych i mięsnych.[1] Dopiero kilka miesięcy po pojawieniu się liści późną jesienią korzeń bulwiastego kędzierzawca nabiera pełnego aromatu. Dlatego też korzeń ten najlepiej smakuje od grudnia do marca.[2]
Młode liście i łodygi liscie

Długie, 2–3 razy pierzaste, ciemnozielone, z ostrymi ząbkami na brzegach.

Działanie: Jadalne młode liście i łodygi (wiosną do sałatek).
Substancje czynne:
Młode liście są jadalne, ale starsze – już nie, bo mogą być gorzkie.
Zbiór: Wiosna (młode liście).
Kłącze kłącze 🌐 z sieci

Działanie:
Substancje czynne:
Bulwa knolligen Kälberkropf jest produktem spożywczym zawierającym skrobię i białko, ale stosunkowo ubogim w tłuszcz. Lokalna burak kerbelowy (Chaerophyllum bulbosum subsp. bulbosum) w postaci suszonej zawiera do 57% skrobi i 5% cukru.[2]
Nasiona nasiona 🌐 z sieci

Działanie: Nasiona mają krótki okres przydatności, co oznacza, że łatwo tracą swoją żywotność (zwłaszcza w suchych opakowaniach); dlatego co roku należy stosować świeże nasiona.[3]
Substancje czynne:
Ziele ziele 🌐 z sieci

Działanie: Również liście młodej rośliny oraz obrane części rośliny były dawniej wykorzystywane w kuchni. Przyrządzano z nich zupę ziołową, spożywano je jako zamiennik szpinaku lub dodawano do sałatek jako przyprawę.[2]
Substancje czynne:
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Stosowany w ludowej medycynie na trawienie, oczyszczanie i jako środek moczopędny Również liście młodej rośliny oraz obrane części rośliny były dawniej wykorzystywane w kuchni. Przyrządzano z nich zupę ziołową, spożywano je jako zamiennik szpinaku lub dodawano do sałatek jako przyprawę.[2]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Stosowany w ludowej medycynie na trawienie, oczyszczanie i jako środek moczopędny

Kuchnia

Gotowane, pieczone i smażone bulwy jadano jak pasternak, seler i topinambur. Bulwy suszono i mielono na mąkę do podpłomyków i polewek. Liście i młode łodygi wiosną jadano w sałatkach.

Rzemiosło

Barwienie: Bulwy dają jasnożółty, naturalny barwnik do tkanin i pisanek. Kosmetyka: Wyciągi i maści z liści i łodyg stosowane do pielęgnacji skóry wrażliwej i podrażnionej. Pasza: Bulwy i zielone części mogą być podawane zwierzętom gospodarskim jako wartościowy dodatek paszowy.

Kosmetyka

Korzenie wykorzystuje się również do produkcji barwników i substancji zapachowych.[4]

Ogród

Świerząbek bulwiasty doskonale wpisuje się w ogrody permakulturowe jako łatwe w uprawie warzywo korzeniowe o wysokiej odporności i dużej wartości pokarmowej. Wydaje się, że pierwsza znana odmiana w czasach nowożytnych została wyhodowana we Francji i nosiła nazwę „Altan” (1986)[3] Są to przede wszystkim muszka marchewkowa, zgnilizna przechowalnicza oraz mszyce korzeniowe. Ponadto roślina ta może stanowić żywiciela dla innych mszyc, grzyba Erysiphe heraclei lub wirusa mozaiki selera.[3] Dojrzałość korzeni osiąga się, gdy w czerwcu liście żółkną. Główny okres zbiorów rozpoczyna się w lipcu i trwa do września.[3] Po stratyfikacji kiełkowanie przebiega optymalnie w zakresie temperatur od 5 do 10 °C. Przy temperaturach powyżej 25–30 °C dochodzi do znacznego zahamowania kiełkowania.[3] Wysiew odbywa się bezpośrednio, bez wstępnej uprawy sadzonek, od września do listopada. Odległość między rzędami wynosi zazwyczaj od 20 do 25 cm, a odległość między nasionami – od 4 do 6 cm.[3]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Świerząbek bulwiasty doskonale wpisuje się w ogrody permakulturowe jako łatwe w uprawie warzywo korzeniowe o wysokiej odporności i dużej wartości pokarmowej.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania

Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół. Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół). Nie jeść dużych ilości surowych bulw – mogą powodować wzdęcia u wrażliwych osób. Najlepiej spożywać po obróbce cieplnej, w niewielkich porcjach surowo. Istnieje ryzyko pomylenia tej rośliny z równie występującym w tym regionie i wysoce trującym cykuty plamistej.[2] Są to przede wszystkim muszka marchewkowa, zgnilizna przechowalnicza oraz mszyce korzeniowe. Ponadto roślina ta może stanowić żywiciela dla innych mszyc, grzyba Erysiphe heraclei lub wirusa mozaiki selera.[3]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół. Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół). Nie jeść dużych ilości surowych bulw – mogą powodować wzdęcia u wrażliwych osób. Najlepiej spożywać po obróbce cieplnej, w niewielkich porcjach surowo.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Siew M-c: 9, 10

Siew jesienny pozwala przejść nasionom naturalną stratyfikację. Siej w rzędy na głębokość ok. 1–1,5 cm.

Księżyc przybywający
Pikowanie (przy siewie do inspektu) M-c: 3, 4

Zalecane tylko przy siewie do inspektu. W gruncie nie wymagane – roślina nie lubi przesadzania.

Księżyc przybywający
Nawożenie M-c: 4, 5

Zaleca się nawożenie organiczne – kompost lub obornik dobrze przerobiony. Nie przesadzaj z azotem.

Księżyc przybywający
Pielenie M-c: 4, 5

Roślina źle znosi konkurencję chwastów – piel w miarę potrzeb, szczególnie w fazie wschodów.

Bez znaczenia
Zbiór bulw M-c: 7

Zbiór po zaschnięciu naci. Delikatnie wykop, by nie uszkodzić cienkiej skórki bulw. Przechowuj jak marchew.

Księżyc ubywający
Zbiór nasion M-c: 8, 9

Zbieraj suche baldachy nasienne, gdy są brązowe i pękają przy dotyku. Dosuszaj w przewiewnym miejscu.

Księżyc ubywający
Zbiór bulw w pełnię (tradycja ludowa) M-c: 7

W tradycji ludowej zbiór bulw w pełnię zapewniał dłuższą trwałość i głębszy smak.

Pełnia
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Roślina na rabaty warzywne, przyspiesza rozkład materii organicznej i poprawia strukturę gleby.
  • Tworzy głębokie bulwy, które spulchniają i napowietrzają glebę.
  • Nadaje się na współrzędne uprawy z cebulą, czosnkiem, selerem i marchwią – odstrasza niektóre szkodniki.
  • Może być uprawiany jako roślina przełamująca monokultury na grządkach warzywnych.
  • Odporność na mróz pozwala na późnojesienne i zimowe zbiory (przedłużenie dostępności warzyw).
  • Nadaje się na obrzeża permakulturowych grządek jako roślina wypełniająca.
  • Może stanowić warstwę głęboko korzeniową w ogrodach leśnych (food forest).

Towarzysze (Gildia):

Cebula

Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).

Czosnek

Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).

Fasola

Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).

Rośliny motylkowe

Dobre sąsiedztwo na grządce (według opisu uprawy).

Z archiwum Kwiatownika
Historia i legendy
Opis
Świerząbek bulwiasty, dawniej zwany też 'bulwą włoską' lub 'dziką pietruszką', był popularnym warzywem korzeniowym w ogrodach Europy Środkowej do końca XIX w. Obecnie prawie zapomniany, ale wraca do kuchni slow food i permakulturowych ogrodów jako roślina łatwa w uprawie i bardzo odporna na choroby. Ceniony za słodkawy, orzechowo-pietruszkowy smak bulw – jadalnych na surowo i po obróbce.
Cechy
  • Bardzo długie przechowywanie – bulwy można wykopywać zimą spod śniegu
  • Mało wymagający, odporny na szkodniki i mróz
  • Jadalne młode liście, ale głównie uprawiany dla bulw
  • Dawniej jedno z podstawowych warzyw w Europie Środkowej, dziś wraca do łask jako 'warzywo przyszłości'
Zastosowanie historyczne
  • Gotowane, pieczone i smażone bulwy jadano jak pasternak, seler i topinambur
  • Bulwy suszono i mielono na mąkę do podpłomyków i polewek
  • Stosowany w ludowej medycynie na trawienie, oczyszczanie i jako środek moczopędny
  • Liście i młode łodygi wiosną jadano w sałatkach
Ciekawostki
  • W Anglii bulwy świerząbka były przysmakiem, znanym pod nazwą 'turnip-rooted chervil', dawniej eksportowanym do Francji i Holandii.
  • W Polsce uprawiany szczególnie na Żuławach i Pomorzu – znany jako 'bulwa żuławska'.
  • Po wykopaniu bulw trzeba je przez 2–3 tygodnie podsuszyć (dojrzewają i stają się słodsze).
  • Młode liście są jadalne, ale starsze – już nie, bo mogą być gorzkie.
Ciekawostki kulturowe
  • W XIX wieku w niektórych regionach Polski z bulw świerząbka przygotowywano barszcze postne i farsze do pierogów.
  • W Skandynawii korzeń wykorzystywano do produkcji tradycyjnych chleba i placków dla ubogich rodzin chłopskich.
  • W Anglii bulwy uważano za przysmak dzieci – jadano je na surowo jak rzepę podczas prac polowych.
  • W czasach głodu w Europie środkowo-wschodniej bulwy świerząbka ratowały od głodu całe wsie.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
Opis
Bulwy dają jasnożółty, naturalny barwnik do tkanin i pisanek.
Inne zastosowania
Kosmetyki
Opis
Wyciągi i maści z liści i łodyg stosowane do pielęgnacji skóry wrażliwej i podrażnionej.
Zastosowanie
Maści, toniki, kąpiele regenerujące.
Pasza dla zwierzat
Opis
Bulwy i zielone części mogą być podawane zwierzętom gospodarskim jako wartościowy dodatek paszowy.
Opis botaniczny
Pokroj
Dwuletnia roślina o wysokości 40–120 cm; bulwa korzeniowa podziemna, nad ziemią wysoka, rozgałęziona łodyga.
Lodyga
Prosta, kanciasta, bruzdowana, lekko owłosiona w dolnej części, rozgałęziająca się u góry.
Liscie
Długie, 2–3 razy pierzaste, ciemnozielone, z ostrymi ząbkami na brzegach.
Kwiaty
Białe, zebrane w duże baldachy z 10–30 szypułkami bocznymi; kwitnie w czerwcu i lipcu.
Bulwa
Podłużna, wrzecionowata, jasnożółta lub szarawa, długości 5–15 cm, grubości do 5 cm, soczysta i aromatyczna.
Zapach
Korzeń o lekko orzechowym, słodkim aromacie; zielone części pachną podobnie do pietruszki.
Cecha wyrozniajaca
Duża bulwa korzeniowa o słodkim smaku, pierzaste liście, białe baldachy kwiatów.
Występowanie
Obszar
Europa Środkowa, Wschodnia i Południowa, Kaukaz, zachodnia Azja.
W polsce
Dawniej uprawiany w ogrodach i na polach, obecnie zdziczały i bardzo rzadki; najczęściej w dolinach rzek, na glebach żyznych i wilgotnych.
Właściwości i składniki
Uwagi i ostrzeżenia
  • Uwaga
    Nie mylić z trującymi selerowatymi! Młode rośliny świerząbka bulwiastego przypominają barszcz Sosnowskiego lub szczwół.
    Rozwiazanie
    Zbierać wyłącznie z uprawianych stanowisk lub po dokładnym rozpoznaniu – bulwy świerząbka pachną delikatnie pietruszką, nie mają zapachu moczu (jak szczwół).
  • Uwaga
    Nie jeść dużych ilości surowych bulw – mogą powodować wzdęcia u wrażliwych osób.
    Rozwiazanie
    Najlepiej spożywać po obróbce cieplnej, w niewielkich porcjach surowo.
Uprawa
Gleba
Gleba żyzna, głęboka, przepuszczalna, wilgotna, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.
Stanowisko
Stanowisko słoneczne lub półcieniste; wymaga regularnego podlewania w czasie wzrostu bulw.
Wysiew
Nasiona wysiewać jesienią lub bardzo wczesną wiosną, wymagają stratyfikacji; siew do gruntu na głębokość 1–2 cm.
Zbior
Bulwy zbiera się jesienią, gdy liście zaczynają żółknąć (wrzesień–październik); można też pozostawić w glebie na zimę.
Kalendarz
Siew
Miesiące
wrzesień, październik
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
ranek
Intensywność
średnia
Uwagi
Siew jesienny pozwala przejść nasionom naturalną stratyfikację. Siej w rzędy na głębokość ok. 1–1,5 cm.
Pikowanie
Miesiące
marzec, kwiecień
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
po południu
Intensywność
niska
Uwagi
Zalecane tylko przy siewie do inspektu. W gruncie nie wymagane – roślina nie lubi przesadzania.
Nawożenie
Miesiące
kwiecień, maj
Zalecana faza ksiezyca
rosnący
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
ranek
Intensywność
średnia
Uwagi
Zaleca się nawożenie organiczne – kompost lub obornik dobrze przerobiony. Nie przesadzaj z azotem.
Zbior bulw
Miesiące
lipiec
Zalecana faza ksiezyca
malejący
Typ
zbiorczy
Czas dnia
ranek
Intensywność
wysoka
Uwagi
Zbiór po zaschnięciu naci. Delikatnie wykop, by nie uszkodzić cienkiej skórki bulw. Przechowuj jak marchew.
Zbior nasion
Miesiące
sierpień, wrzesień
Zalecana faza ksiezyca
malejący
Typ
zbiorczy
Czas dnia
po południu
Intensywność
średnia
Uwagi
Zbieraj suche baldachy nasienne, gdy są brązowe i pękają przy dotyku. Dosuszaj w przewiewnym miejscu.
Pielenie
Miesiące
kwiecień, maj
Zalecana faza ksiezyca
bez znaczenia
Typ
techniczny
Czas dnia
dowolny
Intensywność
średnia
Uwagi
Roślina źle znosi konkurencję chwastów – piel w miarę potrzeb, szczególnie w fazie wschodów.
Przesadzanie
Zalecana faza ksiezyca
bez znaczenia
Typ
ogrodniczy
Czas dnia
dowolny
Intensywność
symboliczna
Uwagi
Świerząbek bulwiasty nie znosi przesadzania – zaleca się tylko siew bezpośredni do gruntu.
Zbior ksiezycowy
Miesiące
lipiec
Zalecana faza ksiezyca
pełnia
Typ
rytualny
Czas dnia
wieczór
Intensywność
symboliczna
Uwagi
W tradycji ludowej zbiór bulw w pełnię zapewniał dłuższą trwałość i głębszy smak.
Bibliografia
Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • W XIX wieku w niektórych regionach Polski z bulw świerząbka przygotowywano barszcze postne i farsze do pierogów.
  • W Skandynawii korzeń wykorzystywano do produkcji tradycyjnych chleba i placków dla ubogich rodzin chłopskich.
  • W Anglii bulwy uważano za przysmak dzieci – jadano je na surowo jak rzepę podczas prac polowych.
  • W czasach głodu w Europie środkowo-wschodniej bulwy świerząbka ratowały od głodu całe wsie.
  • W Anglii bulwy świerząbka były przysmakiem, znanym pod nazwą 'turnip-rooted chervil', dawniej eksportowanym do Francji i Holandii.
  • W Polsce uprawiany szczególnie na Żuławach i Pomorzu – znany jako 'bulwa żuławska'.
  • Po wykopaniu bulw trzeba je przez 2–3 tygodnie podsuszyć (dojrzewają i stają się słodsze).
  • Bardzo długie przechowywanie – bulwy można wykopywać zimą spod śniegu
  • Mało wymagający, odporny na szkodniki i mróz
  • Jadalne młode liście, ale głównie uprawiany dla bulw
  • Dawniej jedno z podstawowych warzyw w Europie Środkowej, dziś wraca do łask jako 'warzywo przyszłości'
  • Gatunek uprawiany był w XIX wieku jako warzywo korzeniowe, ale popadł w zapomnienie. ... Bywa uprawiany dla jadalnych, bulwiastych korzeni.[1]
  • Wydaje się jednak, że pierwszą nazwą odmiany w czasach współczesnych była odmiana wyhodowana we Francji o nazwie „Altan” (1986), a po niej pojawiły się nowe odmiany „Véga” i „M4.10”.[3]
  • W latach 80. XVI wieku bulwy tego gatunku odnaleziono na lokalnym targu w Wiedniu, a do Francji dotarły one w 1846 roku.[3]
  • 16 lat później bulwy zyskały jeszcze większe znaczenie z powodu Phytophthora infestans, czyli zarazy ziemniaczanej, i były coraz częściej uprawiane jako substytut ziemniaków.[3]
  • Pod koniec XX wieku programy hodowlane skupiały się na tej alternatywnej uprawie głównie ze względu na jej delikatny smak. Dzięki osiągnięciom francuskich naukowców w dziedzinie hodowli ta alternatywna uprawa zyskała znaczenie rolnicze w takich regionach jak Dolina Loary (Francja) i północna Bretania.[3]
  • Gatunek znany jest pod różnymi nazwami zwyczajowymi: świerzop bulwiasty, trybula bulwiasta, trybula grubokorzeniowa, trybula korzeniowa.[1]
  • Przykładowe nazwy potoczne w języku niemieckim to: „Kerbelrübe”, „Knollenkerbel”, „Rübenkerbel”, „Knolliger Kerbel”, „Rüben-Kälberkropf” lub „Erdkastanie”.[2]
  • znany pod kilkoma popularnymi nazwami, m.in. jako trybula rzepowa, trybula bulwiasta, trybula cebulowa oraz trybula pasternakowa.[3]
  • Są słodkie i mięsiste. W smaku przypominać mają orzechy i kasztany jadalne.[1]
  • W pierwszym roku rozeta liści wytwarza duże ilości skrobi, które są gromadzone w korzeniu palowym, aby zapewnić roślinie energię potrzebną do kwitnienia w drugim roku.[3]
  • Poza tym wykorzystuje się go w kuchni jako przyprawę lub przyrządza się go tak samo jak inne warzywa korzeniowe. Znaczna część smaku pochodzi ze skórki bulwy. Im dłużej roślina jest przechowywana, tym intensywniejszy staje się jej aromat.[3]
  • Spożywane na surowo mają nieco ostry smak, przypominający rzodkiewkę, ale po ugotowaniu bulwa nabiera delikatnego smaku ziemniaków i kasztanów z lekko pikantną nutą selera i pasternaku.[3]
  • Do zapylaczy Chaerophyllum bulbosum zaliczają się muchy i chrząszcze.[3]
  • Są to przede wszystkim muszka marchewkowa, zgnilizna przechowalnicza oraz mszyce korzeniowe. Ponadto roślina ta może stanowić żywiciela dla innych mszyc, grzyba Erysiphe heraclei lub wirusa mozaiki selera.[3]
  • Naturalne, dzikie populacje występują w Europie od Ukrainy po Francję oraz od Szwecji po Włochy... Występuje również w Azji Zachodniej, m.in. w Turcji i na Kaukazie. W środowisku naturalnym trybula bulwiasta rośnie w gęstych skupiskach, głównie wzdłuż brzegów rzek.[3]
  • W środowisku naturalnym trybula bulwiasta rośnie w gęstych skupiskach, głównie wzdłuż brzegów rzek. Nasiona są roznoszone przez wodę.[3]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Świerząbek bulwiasty [pl]
  2. Wikipedia (de): Knolliger Kälberkropf [de]
  3. Wikipedia (en): Chaerophyllum bulbosum [en]
  4. www.diagram.com.ua [ru]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy