Szczawik zajęczy
Oxalis acetosella | Szczawikowate
Szczawik zajęczy to klasyczna 'leśna cytrynka' – przez wieki jadano go na surowo jako orzeźwiającą przekąskę. Stosowany w medycynie ludowej na gorączkę, pragnienie, oparzenia i choroby skóry. Przed pojawieniem się cytryny w Polsce liście szczawika były popularnym dodatkiem do chłodników, zup i sałatek.
zdjęcie 2
zdjęcie 3
Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania
Zawiera kwas szczawiowy – nie polecany w dużych ilościach osobom z kamicą nerkową, dzieciom do 3 lat i kobietom w ciąży. Nie zbierać z miejsc zanieczyszczonych – szczawik gromadzi metale ciężkie.
Z archiwum Kwiatownika (roślina z archiwum)
Historia i legendy
- Opis
- Szczawik zajęczy to klasyczna 'leśna cytrynka' – przez wieki jadano go na surowo jako orzeźwiającą przekąskę. Stosowany w medycynie ludowej na gorączkę, pragnienie, oparzenia i choroby skóry. Przed pojawieniem się cytryny w Polsce liście szczawika były popularnym dodatkiem do chłodników, zup i sałatek.
- Cechy
- Liście soczyste, kwaśne, orzeźwiające – jadalne na surowo
- Działa delikatnie moczopędnie, napotnie
- Dawniej liście traktowano jako leśną 'witaminę C'
- Kwiaty dekoracyjne, wykorzystywane w deserach i napojach
- Zastosowanie historyczne
- Surowe liście jadane podczas wędrówek leśnych (na pragnienie i zmęczenie)
- Dodatek do zup wiosennych, chłodników, omletów
- Napar na gorączkę i przeziębienia
- Okłady na rany i oparzenia
- Ciekawostki
- W Skandynawii i Europie Środkowej szczawik był traktowany jako główne źródło witaminy C przed sprowadzeniem cytryny.
- Nazwę 'zajęczy' zawdzięcza częstemu podgryzaniu przez zające i sarny.
- W krajach alpejskich liście szczawika suszono na zimę i używano jako przyprawę do jajek i twarogu.
- W góralskiej kuchni z liści szczawika robiono zielone pasty i 'leśny chłodnik'.
Ciekawostki kulturowe
- Na Podhalu szczawik podawano dzieciom do ssania 'na wzmocnienie i apetyt'.
- W Finlandii z liści szczawika przygotowywano kwaszonki do sałatek zimowych.
- W słowiańskiej tradycji wierzono, że szczawik chroni przed zmęczeniem podczas długiej wędrówki.
- We Francji liście dodawano do wiosennych zup i omletów jako zamiennik cytryny.
- W tradycyjnej zielonej Wielkanocy na Warmii dekorowano jajka kwiatami szczawika.
- W rosyjskiej medycynie ludowej sokiem szczawika przemywano rany i skórę przy wysypkach.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
- Opis
- Liście szczawika dają jasnozielony barwnik do pisanek, wełny i tkanin.
Inne zastosowania
- Kosmetyki
- Opis
- Wyciąg ze szczawika wykorzystywany jest do toników łagodzących do cery trądzikowej, płukanek na włosy i kąpieli regenerujących po opalaniu.
- Zastosowanie
- Toniki, kąpiele, płukanki do włosów.
- Pasza dla zwierzat
- Opis
- Liście szczawika mogą być dodatkiem do karmy dla królików, świnek morskich i ptaków.
Opis botaniczny
- Pokroj
- Niska bylina (5–15 cm), tworząca zwarte kępy dzięki podziemnym rozłogom.
- Lodyga
- Cienka, delikatna, lekko owłosiona, podnosząca się.
- Liscie
- Długoogonkowe, trójlistkowe (przypominają koniczynę), jasnozielone, soczyste, kwaśne w smaku.
- Kwiaty
- Białe z delikatnymi fioletowymi żyłkami, promieniste, osadzone pojedynczo na długich szypułkach, kwitną od kwietnia do czerwca.
- Owoce
- Torebka wielonasienna otwierająca się eksplozyjnie, nasiona drobne.
- Korzeń
- Cienkie rozłogi i kłącza, płytko w glebie.
- Cecha wyrozniajaca
- Kwaśny smak liści (kwas szczawiowy), białe kwiaty z różowymi żyłkami, trójlistkowe liście.
Występowanie
- Obszar
- Europa, Azja, Ameryka Północna – lasy liściaste, mieszane i iglaste.
- W polsce
- Bardzo pospolity w całym kraju – runo lasów liściastych, zarośla, cieniste parki, wilgotne polany.
Właściwości i składniki
- Nazwa
- Kwas szczawiowy
- Dzialanie
- pobudzający wydzielanie śliny, orzeźwiający, lekko moczopędny
- Sklad
- kwas szczawiowy, sole potasu i wapnia
- Nazwa
- Witamina C
- Dzialanie
- antyoksydacyjna, wzmacniająca odporność
- Sklad
- kwas askorbinowy
- Nazwa
- Flawonoidy
- Dzialanie
- przeciwzapalne, uszczelniające naczynia
- Sklad
- kwercetyna, rutyna
- Nazwa
- Śluzy roślinne
- Dzialanie
- łagodzące, osłaniające błony śluzowe
- Sklad
- śluz, garbniki, kwasy organiczne
Uwagi i ostrzeżenia
- Uwaga
- Zawiera kwas szczawiowy – nie polecany w dużych ilościach osobom z kamicą nerkową, dzieciom do 3 lat i kobietom w ciąży.
- Rozwiazanie
- Spożywać z umiarem, najlepiej jako składnik mieszanki; nie przekraczać 1–2 garści dziennie.
- Uwaga
- Nie zbierać z miejsc zanieczyszczonych – szczawik gromadzi metale ciężkie.
- Rozwiazanie
- Zbierać wyłącznie z lasów i ogrodów naturalnych.
Uprawa
- Gleba
- Gleba kwaśna, próchniczna, wilgotna, dobrze zdrenowana.
- Stanowisko
- Stanowisko cieniste lub półcieniste – pod drzewami liściastymi, w lesie, wilgotne zagajniki.
- Wysiew
- Wysiew nasion wczesną wiosną lub podział kęp na przełomie marca i kwietnia. Roślina wieloletnia, szybko się rozrasta.
- Zbior
- Liście i całe ziele zbiera się od kwietnia do czerwca (najlepiej przed kwitnieniem), kwiaty – podczas pełni kwitnienia.
Kalendarz
- Zbior lisci
- Miesiące
- kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj tylko młode, soczyste liście przed kwitnieniem. Zawierają najwięcej kwasu szczawiowego i witaminy C.
- Kwitnienie
- Miesiące
- kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- obserwacyjny
- Czas dnia
- w ciągu dnia
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Kwitnie wczesną wiosną – biało-różowe kwiaty są zwiastunem dobrej wilgotności gleby i światła pośredniego.
- Zbior kwiatow
- Miesiące
- kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- niska
- Uwagi
- Kwiaty zbiera się rzadko, głównie do celów dekoracyjnych lub symbolicznych. Mają lekki smak cytrynowy.
- Zbior korzeni
- Miesiące
- wrzesień, październik
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Zbieraj delikatnie – szczawik ma drobne, kruche korzenie, które trudno przechowywać. Rzadko wykorzystywane.
- Suszenie
- Miesiące
- kwiecień, maj
- Zalecana faza ksiezyca
- malejący
- Typ
- zielarski
- Czas dnia
- po południu
- Intensywność
- niska
- Uwagi
- Liście można suszyć w cieniu, ale tracą na smaku i właściwościach – najlepiej stosować świeże.
- Zbior ksiezycowy
- Miesiące
- kwiecień
- Zalecana faza ksiezyca
- pełnia
- Typ
- rytualny
- Czas dnia
- wieczór
- Intensywność
- symboliczna
- Uwagi
- Tradycyjnie zbierany w noc majową – symbol oczyszczenia, odświeżenia i nowego początku.
- Pielenie
- Miesiące
- maj, czerwiec
- Zalecana faza ksiezyca
- bez znaczenia
- Typ
- techniczny
- Czas dnia
- dowolny
- Intensywność
- niska
- Uwagi
- Szczawik może zachwaszczać cieniste rabaty – usuwać tylko w miejscach niepożądanych.
- Rozmnażanie
- Miesiące
- marzec, wrzesień
- Zalecana faza ksiezyca
- rosnący
- Typ
- ogrodniczy
- Czas dnia
- ranek
- Intensywność
- średnia
- Uwagi
- Rozmnaża się przez podział kłącza – sadzić w miejscach zacienionych i wilgotnych.
Bibliografia
- https://magicznyogrod.pl/szczawik-historia-i-zastosowanie.html
- https://kalendarzrolnikow.pl/14111/szczawik-zajeczy-tradycja-i-symbolika
- https://zielnikpolski.pl/barwnik-szczawik/
- https://zielnikpolski.pl/kosmetyki-szczawik/
- https://www.farmer.pl/zwierzeta/zywienie/ziola-dla-zwierzat-gospodarskich,79271.html
- https://www.ekologia.pl/wiedza/rosliny/ziola/szczawik-zajeczy
- https://www.gospodarz.pl/encyklopedia-roslin/ziola/szczawik-zajeczy.html
- https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Oxalis_acetosella.htm
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Szczawik_zaj%C4%99czy
- https://zielnikpolski.pl/kwas-szczawiowy-szczawik/
- https://zielnikpolski.pl/witamina-c-szczawik/
- https://zielnikpolski.pl/flawonoidy-szczawik/
- https://zielnikpolski.pl/sluz-szczawik/
- https://zielnikpolski.pl/ostroznosc-szczawik/
- https://zielnikpolski.pl/miejsca-zbioru-szczawik/
- https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Oxalis+acetosella
- https://en.wikipedia.org/wiki/Oxalis_acetosella
- https://www.first-nature.com/flowers/oxalis-acetosella.php
- https://rozanski.li/1202/szczawik-zajeczy-oxalis-acetosella-l-zastosowanie/
- https://www.thespruce.com/moon-phase-gardening-5219263
- https://en.wikipedia.org/wiki/Oxalis
Przepisy z tą rośliną
- chłodnik leśny
- sałatka wiosenna
- omlet ze szczawikiem
- twarożek leśny
- sorbet szczawikowy
- galaretka leśna
- kiszonka z szczawika
- lemoniada szczawikowa
- estoński chleb szczawikowy
- skandynawskie bułeczki z dodatkiem szczawika
- francuski krem cytrynowo-szczawikowy
- rosyjski kwas szczawikowy
- szczawikowy dżem z jabłkiem
- sałatka leśna szczawik marzanka czosnek niedźwiedzi truskawki ser kozi pestki dyni oliwa
- pesto ze szczawika orzechów i koperku
- kanapki z pastą szczawikową i rzodkiewką
- placki z liści szczawika i ziemniaków
- chłodnik szczawikowo-szczawiowy z ogórkiem
- galaretka szczawikowa z sokiem malinowym
- niemiecki szczawikowy aufstrich smarowidło do pieczywa
- litewski chłodnik szczawikowo-buraczany
- skandynawskie bułeczki z liśćmi szczawika
- omlet wiosenny szczawik pokrzywa szczypiorek jajka masło
- kiszone liście szczawika z koprem
- francuska tarta z liśćmi szczawika i pokrzywą
- Zupa z szczawik zajęczy · zupa
- Przyprawa suszona z szczawik zajęczy · przyprawy
- Szczawik zajęczy smażone na maśle · smażenie
- Konfitura z szczawik zajęczy · konfitura
- Napar ze Szczawika na Gorączkę
- Herbatka Kwaśna Witaminowa (Szczawik, Czarny Bez)
- Zimny Kompres ze Szczawika na Oparzenia
- Kwaśny Syrop Wykrztuśny ze Szczawika
- Ostro Tnąca Mieszanka na Nerki (Szczawik, Brzoza)
- Ziołowa Kąpiel na Skórę (Szczawik)
- Zielona Maść na Rany (Szczawik)
- Szwedzka Mieszanka Żółciowa (Szczawik, Dziurawiec, Mniszek)
- Rosyjski Wyciąg Witaminowy (Szczawik, Róża, Porzeczka)
- Niemiecka Kąpiel na Wysypki (Szczawik, Nagietek, Skrzyp)
- Francuska Mieszanka Śluzowa (Szczawik, Ślaz, Szałwia)
- Herbatka dla Młokosów na Zmęczenie (Szczawik, Róża)
- Ciężka Mieszanka Krwiotwórcza (Szczawik, Pokrzywa, Jasnota)
- Napar na Uderzenia Gorąca (Szczawik, Koniczyna, Głóg)
- Estońska Płukanka Chłodząca (Szczawik, Mięta, Szałwia)
- Skandynawski Świder na Kamicę (Szczawik, Borówka, Brzoza)
- Rosyjski Zrzut Krzepy (Szczawik, Malina, Róża)
- Zielony Kompres na Ukąszenia (Szczawik, Babka)
- Ciężka Mieszanka Wiosenna (Szczawik, Pokrzywa, Mniszek)
- Zimny Zacier Trzewny (Szczawik, Pokrzywa, Kefir)
- Północny Strzał Witaminowy (Szczawik, Borówka, Róża)
- Żółty Drenaż Wątroby (Szczawik, Mniszek, Kruszyna)
- Odwrotna Kąpiel Łagodząca (Szczawik, Rumianek, Skrzyp)
- Lodowaty Wyciąg Kwasu (Szczawik na Zimno)
- Kwaśny Łój na Skazę (Maść ze Szczawika)
- Kwasowa Balia Odświeżająca (Szczawik)
- Kwasowy Zlew Orzeźwienia (Szczawik)
- Kwasowy Bełt na Trawienie (Wino ze Szczawika)
- Kwasowy Ulep Lasu (Miód Pitny ze Szczawika Zajęczego)
- Kwasowy Tynk Chłodzący (Kataplazm ze Szczawika Zajęczego)
- Kwasowy Dym Orzeźwienia (Okadzanie ze Szczawika)
- Kwaśny Smar Leśny (Smalec ze Szczawika)
- Mieszanka na trawienie szczawik mięta koper włoski anyż babka mniszek rumianek nagietek
- Macerat na zimno z szczawik zajęczy · macerat
- Wino ziołowe z szczawik zajęczy · wino ziołowe
- Miód pitny ziołowy z szczawik zajęczy · miód pitny ziołowy
- Kataplazm (plastry z papki ziołowej) z szczawik zajęczy · kataplazm
- Okadzanie/wywary do dymienia z szczawik zajęczy · okadzanie
- Maść na smalcu/łożysku tłuszczowym z szczawik zajęczy · maść na smalcu
Wiedza Tajemna
- W Skandynawii i Europie Środkowej szczawik był traktowany jako główne źródło witaminy C przed sprowadzeniem cytryny.
- Nazwę 'zajęczy' zawdzięcza częstemu podgryzaniu przez zające i sarny.
- W krajach alpejskich liście szczawika suszono na zimę i używano jako przyprawę do jajek i twarogu.
- W góralskiej kuchni z liści szczawika robiono zielone pasty i 'leśny chłodnik'.
- Na Podhalu szczawik podawano dzieciom do ssania 'na wzmocnienie i apetyt'.
- W Finlandii z liści szczawika przygotowywano kwaszonki do sałatek zimowych.
- W słowiańskiej tradycji wierzono, że szczawik chroni przed zmęczeniem podczas długiej wędrówki.
- We Francji liście dodawano do wiosennych zup i omletów jako zamiennik cytryny.
- W tradycyjnej zielonej Wielkanocy na Warmii dekorowano jajka kwiatami szczawika.
- W rosyjskiej medycynie ludowej sokiem szczawika przemywano rany i skórę przy wysypkach.