Śliwa tarnina

Prunus spinosa | Różowate

Gęsty, ciernisty krzew o ciemnej korze, tworzący niemal nieprzebyte zarośla (czyżnie). Jest jedną z najważniejszych roślin dla dzikiej fauny w Europie.

Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
  • Smak: Ma niebiesko-czarny kolor, dojrzałe owoce są zielone, mają kwaśny smak, a ich średnica wynosi około 1 centymetra[5]
  • Termika:
  • Wilgotność:
  • Żywioł:
Wymagania Siedliskowe
  • Stanowisko: Rośnie oczywiście w miejscach nasłonecznionych, dlatego też można go spotkać w całej Europie na skrajach lasów i na terenach sukcesji.[2]
  • Gleba:
  • Woda:
  • pH gleby: Roślina ta preferuje dość żyzne gleby gliniasto-wapienne i rośnie wszędzie bez specjalnej pielęgnacji, nawet na glebie suchej.[7]
  • Mrozoodporność:
Rozpoznawanie w terenie
  • Podobnie jak inne rośliny z rodziny różowatych, śliwka czarna ma tendencję do tworzenia gęstych, kolczastych zarośli, przez które nie da się przejść.[5]
  • Kolce na gałęziach powstały w wyniku mutacji gałęzi bocznych.[5]
  • Białe kwiaty tarniny pojawiają się w marcu i kwietniu – na długo przed pojawieniem się liści. Charakterystyczny jest ich delikatny zapach migdałów.[2]
Surowce i Zbiory
Flos Pruni spinosae kwiaty

Białe, drobne, pięciopłatkowe kwiaty pojawiające się przed liśćmi. Wydzielają delikatny zapach migdałów.

Działanie: Łagodnie przeczyszczające, moczopędne, przeciwzapalne, uszczelniające naczynia włosowate. Kwiatom przypisuje się następujące działanie lecznicze: słabo przeczyszczające, wykrztuśne, napotne i moczopędne, mają też zmniejszać przepuszczalność naczyń włosowatych. Działania te jednak nie zostały wystarczająco potwierdzone. [...] Kwiaty po wysuszeniu stosuje się także w postaci naparów.[1] Wywar z suszonych owoców śliwki czarnej może służyć jako płyn do płukania jamy ustnej, łagodząc stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej i gardła[5] W tradycyjnych karpackich recepturach ziołowych kwiaty tarniny były wykorzystywane jako składnik mieszanek zalecanych przy kamicy nerkowej.[6]
Substancje czynne:
Flawonoidy (kwercetyna, kemferol) Glikozydy cyjanogenne (amigdalina w śladowych ilościach) Garbniki Cukry Sole mineralne
Zbiór: Kwiecień - Maj (na początku kwitnienia, w dni słoneczne). Kwiaty zbiera się ostrożnie – natychmiast po zakwitnięciu i suche – są one bardzo delikatne, łatwo się gniotą i czernieją. Suszy się je w temperaturze ok. 35 °C lub na słońcu przy dużym przewiewie. Dobrze wysuszone powinny mieć barwę kremowo- lub szarawobiałą i delikatny zapach gorzkich migdałów.[1]
Fructus Pruni spinosae owoce

Kuliste pestkowce o barwie ciemnoniebieskiej z sinym nalotem. Miąższ cierpki i kwaśny.

Działanie: Silnie ściągające, przeciwbiegunkowe, antybakteryjne, antyoksydacyjne. Dżem z czarnej śliwki jest bardzo skuteczny w leczeniu braku apetytu.[5]
Substancje czynne:
Garbniki (do 3%) Kwasy organiczne Witaminy (C, B, prowitamina A) Antocyjany Pektyny
Zbiór: Październik - Listopad (najlepiej po pierwszych przymrozkach, co redukuje cierpkość). Owoce do celów leczniczych zbiera się w postaci dojrzałej, ale jeszcze twarde (w październiku i listopadzie). Podczas zbioru najwygodniej jest strząsać owoce na płachty rozłożone pod krzewami. Zebrane i oczyszczone owoce suszy się w stopniowo podnoszonej temperaturze, nie wyższej niż 60 °C. Po wysus[1]
Cortex Pruni spinosae kora

Ciemna, niemal czarna, z licznymi krótkopędami przekształconymi w silne ciernie.

Działanie: Przeciwgorączkowe, ściągające (stosowana rzadziej niż owoce).
Substancje czynne:
Garbniki Glikozydy
Zbiór: Wczesna wiosna lub jesień.
Folium Pruni spinosae liscie

Małe, eliptyczne, brzegiem drobno piłkowane.

Działanie: Moczopędne, pomocniczo w stanach zapalnych dróg moczowych.
Substancje czynne:
Glikozydy Garbniki
Zbiór: Czerwiec - Lipiec.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna

Napar z kwiatów stosuje się jako łagodny środek przeczyszczający dla dzieci i osób starszych. Odwar z owoców jest niezastąpiony przy biegunkach i nieżytach żołądka. Substancjami aktywnymi są garbniki, flawonoidy i glikozydy cyjanogenne. Za działanie antyseptyczne, przeciwzapalne i przeciwbiegunkowe odpowiadają garbniki. Flawonoidy działają m.in. przeciwutleniająco, przeciwzapalnie i zmniejszają przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych.[1] flawonoidy, kumaryny, kwas taninowy, substancje gorzkie, kwasy, witamina C, śladowe ilości amygdalin itp.[5]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Napar z kwiatów stosuje się jako łagodny środek przeczyszczający dla dzieci i osób starszych. Odwar z owoców jest niezastąpiony przy biegunkach i nieżytach żołądka.

Kuchnia

Wyrób słynnej tarninówki, dżemów (po przemrożeniu owoców), konfitur oraz jako dodatek do herbat owocowych. Suszone liście bywają używane jako substytut herbaty.[1]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Wyrób słynnej tarninówki, dżemów (po przemrożeniu owoców), konfitur oraz jako dodatek do herbat owocowych.

Rzemiosło

Sok z tego owocu barwi len na czerwonawy kolor, który po praniu zmienia się w trwały jasnoniebieski odcień.[3] Z liści uzyskuje się barwnik zielony, z owoców ciemnoszary do zielonego, a kora gotowana w środowisku zasadowym barwi na żółto.[1] Korzenie tarniny dają piękny kolor niebieskoszary. Po zmieszaniu korzeni z jagodami uzyskuje się intensywny niebieski kolor.[7] Z dojrzałych tarnin, zebranych w październiku, można również uzyskać ładny różowy barwnik, który jednak jest delikatny po przemyciu.[7] Sok z niedojrzałych owoców bywa używany do znaczenia tkanin, bowiem jest praktycznie nieusuwalny.[1]

Kosmetyka

W kosmetyce miąższ z owoców używany jest do sporządzania ściągających maseczek na twarz.[1]

Ogród

Tworzenie żywopłotów obronnych, stabilizacja skarp dzięki silnym rozłogom korzeniowym. Gatunek może być stosowany w nasadzeniach o funkcji biotechnicznej, w szczególności w celu umocnienia skarp nasypów i wykopów oraz urwisk i wąwozów. [...] Na pastwiskach umożliwia wprowadzanie nasadzeń drzew chroniąc je przed zgryzaniem. Jest doskonałym gatunkiem na żywopłoty i do tworzenia zarośli [1]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Tworzenie żywopłotów obronnych, stabilizacja skarp dzięki silnym rozłogom korzeniowym.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania

Pestki tarniny zawierają amigdalinę (kwas pruski) i nie powinny być spożywane. Przetwory z owoców należy zawsze drylować. Zasadniczo trujące glikozydy cyjanowodorowe w bardzo niewielkich dawkach mają stymulować układ oddechowy, trawienie i poprawiać samopoczucie.[1]

Tekst oryginalny Kwiatownika

Pestki tarniny zawierają amigdalinę (kwas pruski) i nie powinny być spożywane. Przetwory z owoców należy zawsze drylować.

Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbiór kwiatów na napary M-c: 4, 5

Zbieramy tylko świeżo rozwinięte koszyczki bez szypułek.

Księżyc przybywający (faza kwiatu) Pełne słońce, brak wiatru
Rozmnażanie z odrostów korzeniowych M-c: 3, 11

Oddzielanie młodych roślin wyrastających z korzeni matczynych.

Księżyc ubywający Pochmurno, duża wilgotność powietrza
Zbiór owoców na przetwory M-c: 10, 11

Czekamy do pierwszych mrozów lub zbieramy i mrozimy w zamrażarce przez 48h.

Pełnia Sucho
Permakultura i Gildie

Rola w systemie:

  • Naturalna bariera dla zwierząt hodowlanych (kolce)
  • Siedlisko lęgowe dla rzadkich ptaków (np. gąsiorek)
  • Wczesny pożytki dla pszczół
  • Wiązanie azotu (pośrednio przez wspieranie mikrobiomu)

Towarzysze (Gildia):

Dąb szypułkowy

Dominanta, osłona

Dzika róża

Współtwórca zarośli ochronnych

Głóg

Sąsiad w pasie wiatrochronnym

Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • W tradycji ludowej tarnina zwiastowała 'zimną zośkę' (ochłodzenie w czasie kwitnienia).
  • Z drewna tarniny wyrabiano najtwardsze laski i rękojeści narzędzi.
  • Wierzono, że korona cierniowa Chrystusa była wykonana z tarniny.
  • Jeszcze do końca XIX wieku zdarzało się, że liście tej rośliny były nielegalnie dodawane do herbaty czarnej.[4]
  • W średniowiecznych skryptoriach używano atramentu wytwarzanego m.in. z kory tarniny. Pędy tarniny były moczone i przegotowywane, następnie mieszane z winem i ponownie gotowane.[1]
  • Według Krzysztofa Kluka owoc wrzucony do beczki psującego się wina skutecznie je naprawia, a ser otulony korą tarniny ma dłuższą trwałość.[1]
  • W miejscu znalezienia zwłok Człowieka z Lodowca (ok. 3300 r. p.n.e.) w Alpach odkryto również jeden owoc.[4]
  • Śliwka czarna jest czasami wykorzystywana do aromatyzowania ginu.[5]
  • W kulturze słowiańskiej cierniste krzewy sadzono na grobach samobójców, by powstrzymać ich od straszenia żywych oraz palono w nich wiedźmy. Kołkami z tarniny zabijano stworzenia uważane za wcielenia złego (zmor), w tym też nietoperze.[1]
  • Termin „zima tarninowa” to stare wyrażenie wywodzące się z wiejskiej Anglii, służące do opisania zimnego okresu na początku wiosny, kiedy kwitnie tarnina.[3]
  • Tradycją wśród oficerów Królewskiego Pułku Irlandzkiego jest noszenie laski z drewna brzoskwini spinosa.[4]
  • Z drugiej strony podawana jest legenda z Poznania, według której Bóg obsypał tarninę niezliczoną ilością śnieżnobiałych kwiatów, by w ten sposób dowieść jej niewinności i zdjąć oskarżenia, że to z niej wykonano koronę cierniową.[1]
  • U Bułgarów do XIX wieku żywy był przesąd, że owoc tarniny, ewentualnie gałązka tarniny wzięta do ust podczas pogrzebu chroniła przed wypadaniem zębów.[1]
  • Dawniej tarniną obsadzano granice posiadłości dla oznaczenia własności gruntu. Fakt ten wpłynął na nazewnictwo miejscowości w Polsce, które swoje nazwy wywodzą od tej rośliny; są to np.: Tarnów Opolski, Tarnowskie Góry oraz liczne miejscowości o nazwie Tarnów.[1]
  • Wiązki tarniny są podstawowym materiałem do budowy tężni solankowych, wypełniając konstrukcję drewnianą i służąc do tworzenia aerozolu z solanki.[1]
  • We Francji z niedojrzałych owoców robiono marynaty w occie, a z dojrzałych owoców – likier prunelle. W Niemczech owoce po tłoczeniu z wodą używane były do destylacji wysokoprocentowych alkoholi. W Rosji używane były zarówno do wyrobu wódek i innych alkoholi, jak i do sporządzania marynat w occie, ko[1]
  • Przypuszcza się, że krzyżówka tego gatunku z ałyczą (P. cerasifera) wydała uprawianą śliwę domową (P. domestica).[1]
  • W Niemczech owoce po tłoczeniu z wodą używane były do destylacji wysokoprocentowych alkoholi. [...] w Hiszpanii (Nawarra) wytwarza się na dużą skalę likier pacharán.[1]
  • Ze względu na niewielką ilość dymu i powolne spalanie drewno to było bardzo cenione jako opał.[4]
  • Rozprzestrzenia się za pośrednictwem ssaków i ptaków, które pełnią rolę nośników nasion, a także poprzez rozrastające się po ziemi odrosty korzeniowe[5]
  • Tarnina jest rośliną miododajną – podczas obfitego kwitnienia dostarcza wielkich ilości pyłku i nektaru – wydajność miodowa wynosi ok. 25 kg z hektara.[1]
  • Liście stanowią pożywienie dla larw motyli (np. Thecla betulae).[4]
  • Do spożycia nadaje się po przemrożeniu – staje się wówczas bardziej słodki.[1]
  • We Francji z niedojrzałych owoców robiono marynaty w occie, a z dojrzałych owoców – likier prunelle.[1]
  • Jeszcze mniej więcej do pierwszej połowy XX wieku soki były wykorzystywane do produkcji podrobionego wina porto,[4]
Źródła wiedzy z sieci

Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.

  1. Wikipedia (pl): Śliwa tarnina [pl]
  2. Wikipedia (de): Schlehdorn [de]
  3. Wikipedia (en): Prunus spinosa [en]
  4. Wikipedia (ja): スピノサスモモ [ja]
  5. Wikipedia (zh): 黑刺李 [zh]
  6. karpaty-ua.org.ua [?]
  7. www.promessedefleurs.ie [en-IE]
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy