Śliwa tarnina
Prunus spinosa | Różowate
Gęsty, ciernisty krzew o ciemnej korze, tworzący niemal nieprzebyte zarośla (czyżnie). Jest jedną z najważniejszych roślin dla dzikiej fauny w Europie.
Kwiaty
Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje)
Natura i Siedlisko
Profil Energetyczny
- Smak: Ma niebiesko-czarny kolor, dojrzałe owoce są zielone, mają kwaśny smak, a ich średnica wynosi około 1 centymetra[5]
- Termika:
- Wilgotność:
- Żywioł:
Wymagania Siedliskowe
- Stanowisko: Rośnie oczywiście w miejscach nasłonecznionych, dlatego też można go spotkać w całej Europie na skrajach lasów i na terenach sukcesji.[2]
- Gleba:
- Woda:
- pH gleby: Roślina ta preferuje dość żyzne gleby gliniasto-wapienne i rośnie wszędzie bez specjalnej pielęgnacji, nawet na glebie suchej.[7]
- Mrozoodporność:
Rozpoznawanie w terenie
- Podobnie jak inne rośliny z rodziny różowatych, śliwka czarna ma tendencję do tworzenia gęstych, kolczastych zarośli, przez które nie da się przejść.[5]
- Kolce na gałęziach powstały w wyniku mutacji gałęzi bocznych.[5]
- Białe kwiaty tarniny pojawiają się w marcu i kwietniu – na długo przed pojawieniem się liści. Charakterystyczny jest ich delikatny zapach migdałów.[2]
Surowce i Zbiory
Flos Pruni spinosae kwiaty
Białe, drobne, pięciopłatkowe kwiaty pojawiające się przed liśćmi. Wydzielają delikatny zapach migdałów.
Fructus Pruni spinosae owoce
Kuliste pestkowce o barwie ciemnoniebieskiej z sinym nalotem. Miąższ cierpki i kwaśny.
Cortex Pruni spinosae kora
Ciemna, niemal czarna, z licznymi krótkopędami przekształconymi w silne ciernie.
Folium Pruni spinosae liscie
Małe, eliptyczne, brzegiem drobno piłkowane.
Praktyczne Zastosowanie
Medycyna
Napar z kwiatów stosuje się jako łagodny środek przeczyszczający dla dzieci i osób starszych. Odwar z owoców jest niezastąpiony przy biegunkach i nieżytach żołądka. Substancjami aktywnymi są garbniki, flawonoidy i glikozydy cyjanogenne. Za działanie antyseptyczne, przeciwzapalne i przeciwbiegunkowe odpowiadają garbniki. Flawonoidy działają m.in. przeciwutleniająco, przeciwzapalnie i zmniejszają przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych.[1] flawonoidy, kumaryny, kwas taninowy, substancje gorzkie, kwasy, witamina C, śladowe ilości amygdalin itp.[5]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Napar z kwiatów stosuje się jako łagodny środek przeczyszczający dla dzieci i osób starszych. Odwar z owoców jest niezastąpiony przy biegunkach i nieżytach żołądka.
Kuchnia
Wyrób słynnej tarninówki, dżemów (po przemrożeniu owoców), konfitur oraz jako dodatek do herbat owocowych. Suszone liście bywają używane jako substytut herbaty.[1]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Wyrób słynnej tarninówki, dżemów (po przemrożeniu owoców), konfitur oraz jako dodatek do herbat owocowych.
Rzemiosło
Sok z tego owocu barwi len na czerwonawy kolor, który po praniu zmienia się w trwały jasnoniebieski odcień.[3] Z liści uzyskuje się barwnik zielony, z owoców ciemnoszary do zielonego, a kora gotowana w środowisku zasadowym barwi na żółto.[1] Korzenie tarniny dają piękny kolor niebieskoszary. Po zmieszaniu korzeni z jagodami uzyskuje się intensywny niebieski kolor.[7] Z dojrzałych tarnin, zebranych w październiku, można również uzyskać ładny różowy barwnik, który jednak jest delikatny po przemyciu.[7] Sok z niedojrzałych owoców bywa używany do znaczenia tkanin, bowiem jest praktycznie nieusuwalny.[1]
Kosmetyka
W kosmetyce miąższ z owoców używany jest do sporządzania ściągających maseczek na twarz.[1]
Ogród
Tworzenie żywopłotów obronnych, stabilizacja skarp dzięki silnym rozłogom korzeniowym. Gatunek może być stosowany w nasadzeniach o funkcji biotechnicznej, w szczególności w celu umocnienia skarp nasypów i wykopów oraz urwisk i wąwozów. [...] Na pastwiskach umożliwia wprowadzanie nasadzeń drzew chroniąc je przed zgryzaniem. Jest doskonałym gatunkiem na żywopłoty i do tworzenia zarośli [1]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Tworzenie żywopłotów obronnych, stabilizacja skarp dzięki silnym rozłogom korzeniowym.
Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania
Pestki tarniny zawierają amigdalinę (kwas pruski) i nie powinny być spożywane. Przetwory z owoców należy zawsze drylować. Zasadniczo trujące glikozydy cyjanowodorowe w bardzo niewielkich dawkach mają stymulować układ oddechowy, trawienie i poprawiać samopoczucie.[1]
Tekst oryginalny Kwiatownika
Pestki tarniny zawierają amigdalinę (kwas pruski) i nie powinny być spożywane. Przetwory z owoców należy zawsze drylować.
Cykl Życia i Ekosystem
Kalendarz Biodynamiczny
Zbieramy tylko świeżo rozwinięte koszyczki bez szypułek.
Oddzielanie młodych roślin wyrastających z korzeni matczynych.
Czekamy do pierwszych mrozów lub zbieramy i mrozimy w zamrażarce przez 48h.
Permakultura i Gildie
Rola w systemie:
- Naturalna bariera dla zwierząt hodowlanych (kolce)
- Siedlisko lęgowe dla rzadkich ptaków (np. gąsiorek)
- Wczesny pożytki dla pszczół
- Wiązanie azotu (pośrednio przez wspieranie mikrobiomu)
Towarzysze (Gildia):
Dominanta, osłona
Współtwórca zarośli ochronnych
Sąsiad w pasie wiatrochronnym
Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
- W tradycji ludowej tarnina zwiastowała 'zimną zośkę' (ochłodzenie w czasie kwitnienia).
- Z drewna tarniny wyrabiano najtwardsze laski i rękojeści narzędzi.
- Wierzono, że korona cierniowa Chrystusa była wykonana z tarniny.
- Jeszcze do końca XIX wieku zdarzało się, że liście tej rośliny były nielegalnie dodawane do herbaty czarnej.[4]
- W średniowiecznych skryptoriach używano atramentu wytwarzanego m.in. z kory tarniny. Pędy tarniny były moczone i przegotowywane, następnie mieszane z winem i ponownie gotowane.[1]
- Według Krzysztofa Kluka owoc wrzucony do beczki psującego się wina skutecznie je naprawia, a ser otulony korą tarniny ma dłuższą trwałość.[1]
- W miejscu znalezienia zwłok Człowieka z Lodowca (ok. 3300 r. p.n.e.) w Alpach odkryto również jeden owoc.[4]
- Śliwka czarna jest czasami wykorzystywana do aromatyzowania ginu.[5]
- W kulturze słowiańskiej cierniste krzewy sadzono na grobach samobójców, by powstrzymać ich od straszenia żywych oraz palono w nich wiedźmy. Kołkami z tarniny zabijano stworzenia uważane za wcielenia złego (zmor), w tym też nietoperze.[1]
- Termin „zima tarninowa” to stare wyrażenie wywodzące się z wiejskiej Anglii, służące do opisania zimnego okresu na początku wiosny, kiedy kwitnie tarnina.[3]
- Tradycją wśród oficerów Królewskiego Pułku Irlandzkiego jest noszenie laski z drewna brzoskwini spinosa.[4]
- Z drugiej strony podawana jest legenda z Poznania, według której Bóg obsypał tarninę niezliczoną ilością śnieżnobiałych kwiatów, by w ten sposób dowieść jej niewinności i zdjąć oskarżenia, że to z niej wykonano koronę cierniową.[1]
- U Bułgarów do XIX wieku żywy był przesąd, że owoc tarniny, ewentualnie gałązka tarniny wzięta do ust podczas pogrzebu chroniła przed wypadaniem zębów.[1]
- Dawniej tarniną obsadzano granice posiadłości dla oznaczenia własności gruntu. Fakt ten wpłynął na nazewnictwo miejscowości w Polsce, które swoje nazwy wywodzą od tej rośliny; są to np.: Tarnów Opolski, Tarnowskie Góry oraz liczne miejscowości o nazwie Tarnów.[1]
- Wiązki tarniny są podstawowym materiałem do budowy tężni solankowych, wypełniając konstrukcję drewnianą i służąc do tworzenia aerozolu z solanki.[1]
- We Francji z niedojrzałych owoców robiono marynaty w occie, a z dojrzałych owoców – likier prunelle. W Niemczech owoce po tłoczeniu z wodą używane były do destylacji wysokoprocentowych alkoholi. W Rosji używane były zarówno do wyrobu wódek i innych alkoholi, jak i do sporządzania marynat w occie, ko[1]
- Przypuszcza się, że krzyżówka tego gatunku z ałyczą (P. cerasifera) wydała uprawianą śliwę domową (P. domestica).[1]
- W Niemczech owoce po tłoczeniu z wodą używane były do destylacji wysokoprocentowych alkoholi. [...] w Hiszpanii (Nawarra) wytwarza się na dużą skalę likier pacharán.[1]
- Ze względu na niewielką ilość dymu i powolne spalanie drewno to było bardzo cenione jako opał.[4]
- Rozprzestrzenia się za pośrednictwem ssaków i ptaków, które pełnią rolę nośników nasion, a także poprzez rozrastające się po ziemi odrosty korzeniowe[5]
- Tarnina jest rośliną miododajną – podczas obfitego kwitnienia dostarcza wielkich ilości pyłku i nektaru – wydajność miodowa wynosi ok. 25 kg z hektara.[1]
- Liście stanowią pożywienie dla larw motyli (np. Thecla betulae).[4]
- Do spożycia nadaje się po przemrożeniu – staje się wówczas bardziej słodki.[1]
- We Francji z niedojrzałych owoców robiono marynaty w occie, a z dojrzałych owoców – likier prunelle.[1]
- Jeszcze mniej więcej do pierwszej połowy XX wieku soki były wykorzystywane do produkcji podrobionego wina porto,[4]
Źródła wiedzy z sieci
Informacje oznaczone przypisem [n] zebrała z Wikipedii i stron z różnych krajów Siedziba Kwiatownika – każda sprawdzona z cytatem źródła. Kliknij przypis albo źródło, żeby zobaczyć podgląd strony.
- Wikipedia (pl): Śliwa tarnina [pl]
- Wikipedia (de): Schlehdorn [de]
- Wikipedia (en): Prunus spinosa [en]
- Wikipedia (ja): スピノサスモモ [ja]
- Wikipedia (zh): 黑刺李 [zh]
- karpaty-ua.org.ua [?]
- www.promessedefleurs.ie [en-IE]