Żankiel zwyczajny

Sanicula europaea | Selerowate

Żankiel zwyczajny od wieków był ceniony jako 'leśny żeń-szeń' – zioło przyspieszające gojenie, zatrzymujące krwawienia i wzmacniające. Dawniej stosowany przy krwotokach, ranach, kaszlu i schorzeniach kobiecych. W polskiej i niemieckiej medycynie ludowej żankiel to klasyczna roślina na regenerację i rekonwalescencję.

Bezpieczeństwo i Interakcje
Przeciwwskazania

Zawiera saponiny – nie spożywać w dużych ilościach, może powodować podrażnienie przewodu pokarmowego. Nie zbierać z miejsc zanieczyszczonych – roślina gromadzi metale ciężkie.

Z archiwum Kwiatownika (roślina z archiwum)
Historia i legendy
Opis
Żankiel zwyczajny od wieków był ceniony jako 'leśny żeń-szeń' – zioło przyspieszające gojenie, zatrzymujące krwawienia i wzmacniające. Dawniej stosowany przy krwotokach, ranach, kaszlu i schorzeniach kobiecych. W polskiej i niemieckiej medycynie ludowej żankiel to klasyczna roślina na regenerację i rekonwalescencję.
Cechy
  • Silnie ściągające i regenerujące właściwości ziela i korzenia
  • Stosowany zewnętrznie i wewnętrznie – napary, okłady, kąpiele, proszek z korzenia
  • Jadalny w niewielkich ilościach – liście jako przyprawa do zup, młode korzenie do sałatek
  • Charakterystyczny aromat świeżych liści i korzenia
Zastosowanie historyczne
  • Napar na gojenie ran, wrzody, czyraki, krwotoki
  • Dodatek do kąpieli wzmacniających i okładów przy stanach zapalnych skóry
  • Proszek z korzenia na przeziębienie i grypę
  • Stosowany w magii ludowej na oczyszczenie domostwa i ochronę przed 'złym okiem'
Ciekawostki
  • Nazwa łacińska 'Sanicula' pochodzi od łacińskiego 'sanare' – leczyć.
  • W średniowieczu żankiel był rośliną symboliczną – chronił przed czarami i pechem.
  • Liście żankiela były dawniej popularnym dodatkiem do chłodników w południowej Polsce.
  • W alpejskich wsiach stosowano okłady z żankiela na rany cięte i stłuczenia.
Ciekawostki kulturowe
  • W Niemczech nazywano żankiel 'Heil aller Welt' – uzdrowienie całego świata.
  • Liście żankiela wkładano do poduszki dla dzieci, by spały spokojnie i zdrowo rosły.
  • W polskim folklorze roślina była symbolem odnowy i wytrwałości.
  • W Bawarii i Tyrolu żankiel był składnikiem mieszanek przeciwko złym mocom.
  • W staropolskiej kuchni żankiel dodawano do zup jarzynowych jako 'ziele gojące'.
  • W kulturze celtyckiej żankiel był rośliną odpędzającą złe duchy z domu.
🎨 Barwienie (tkaniny, włosy)
Opis
Liście żankiela nadają jasnozielony barwnik do tkanin i pisanek.
Inne zastosowania
Kosmetyki
Opis
Wyciąg z żankiela stosowany w tonikach łagodzących i maściach gojących przy podrażnieniach i trądziku. Okłady na skórę przyspieszają gojenie ran.
Zastosowanie
Toniki, maści, kąpiele lecznicze.
Pasza dla zwierzat
Opis
Liście żankiela mogą być w niewielkich ilościach dodatkiem do karmy dla królików i ptaków.
Opis botaniczny
Pokroj
Bylina o wysokości 20–60 cm, tworząca luźne kępy.
Lodyga
Wzniesiona, delikatnie rowkowana, pusta, rozgałęzia się w górnej części.
Liscie
Dłoniasto pięciodzielne, na długich ogonkach, ciemnozielone, błyszczące, ząbkowane.
Kwiaty
Drobne, białawe lub różowawe, zebrane w kuliste główki, na długich szypułkach, kwitnie od maja do lipca.
Owoce
Owalne, pokryte haczykowatymi szczecinkami, łatwo przyczepiają się do sierści zwierząt.
Korzeń
Palowy, rozgałęziony, żółtawy, aromatyczny.
Cecha wyrozniajaca
Dłoniasto podzielone liście, kwiaty w kulistych główkach, owoc pokryty szczecinkami.
Występowanie
Obszar
Europa, zachodnia Azja, Kaukaz, lokalnie w Afryce Północnej.
W polsce
Cały kraj – cieniste lasy liściaste, buczyny, wilgotne zarośla, obrzeża lasów, łęgi.
Właściwości i składniki
Uwagi i ostrzeżenia
  • Uwaga
    Zawiera saponiny – nie spożywać w dużych ilościach, może powodować podrażnienie przewodu pokarmowego.
    Rozwiazanie
    Spożywać z umiarem, najlepiej jako składnik mieszanek ziołowych.
  • Uwaga
    Nie zbierać z miejsc zanieczyszczonych – roślina gromadzi metale ciężkie.
    Rozwiazanie
    Zbierać wyłącznie z czystych, naturalnych stanowisk leśnych.
Uprawa
Gleba
Gleba próchniczna, wilgotna, lekko kwaśna do obojętnej, bogata w składniki mineralne.
Stanowisko
Stanowisko półcieniste do cienistego, najlepiej w runie lasów liściastych i mieszanych.
Wysiew
Nasiona wysiewać jesienią do wilgotnej gleby, możliwy podział kęp na wiosnę.
Zbior
Ziele, liście i korzenie zbiera się od maja do lipca, najlepiej przed kwitnieniem (ziele), korzeń jesienią.
Kalendarz
Siew
Miesiące
marzec, kwiecień
Czynności
Wysiew do skrzynek lub doniczek w marcu–kwietniu, wczesnym rankiem, najlepiej tuż po nowiu, gdy energia rośliny koncentruje się w korzeniach. Nasiona lekko przykryć podłożem, zachować wilgoć i półcień. Kiełkuje po 2–4 tygodniach.
Pikowanie
Miesiące
kwiecień
Czynności
Gdy siewki wytworzą 2–3 liście, przepikować do osobnych doniczek lub rzędów. Najlepiej w dzień pochmurny lub wieczorem, by uniknąć przegrzania. Faza księżyca: pierwsza kwadra – wspiera rozwój części nadziemnych.
Przesadzanie
Miesiące
kwiecień, maj
Czynności
Zahartowane sadzonki przenieść do gruntu w wilgotne dni, najlepiej po południu. Unikać pełnego słońca. Sadzenie najlepiej przeprowadzić w pierwszej kwadrze lub tuż przed pełnią.
Przycinanie
Miesiące
lipiec
Czynności
Przycinanie przekwitłych łodyg pozwala na zagęszczenie rośliny i wydłużenie kwitnienia. Najlepiej wykonywać wczesnym rankiem lub wieczorem, w czasie ubywającego księżyca.
Nawożenie
Miesiące
kwiecień, maj
Czynności
Wczesną wiosną zastosować nawóz organiczny – kompost lub biohumus. W okresie wzrostu liści i pąków można dodać azotu. Najlepszy czas: rano po nowiu lub pierwsza kwadra.
Pielenie
Miesiące
maj, czerwiec, lipiec
Czynności
Systematyczne usuwanie chwastów ręcznie lub motyczką w porze porannej – najlepiej tuż po deszczu. Uwaga: nie uszkodzić płytkich korzeni żankiela.
Zbior ziele
Miesiące
maj, czerwiec
Czynności
Ziele zbieraj rano w słoneczny dzień, przed kwitnieniem lub w jego początku. Najlepszy czas: pierwszy dzień po pełni – najwięcej substancji aktywnych w nadziemnych częściach.
Zbior korzeni
Miesiące
wrzesień, październik
Czynności
Korzeń wykopywać wieczorem w ostatniej kwadrze księżyca. Zbieraj po całkowitym zaschnięciu części nadziemnych. Korzeń oczyszczony susz natychmiast w cieniu.
Zbior poranny
Miesiące
maj, czerwiec
Czynności
Zbiór prowadzony tuż po wschodzie słońca, kiedy roślina jest nasycona poranną wilgocią i zawiera najwięcej substancji lotnych. Idealny do suszenia i do naparów.
Zbior pelnia
Miesiące
czerwiec
Czynności
Zbieranie w noc pełni, szczególnie kwiatów i pędów. Tradycyjnie rośliny zbierane wtedy są silniejsze energetycznie. Wskazany do celów magicznych i rytualnych.
Kwitnienie
Miesiące
maj, czerwiec
Czynności
Obserwacja pełni kwitnienia – małe białe lub różowe kwiaty zebrane w główki. Kwitnienie trwa około 2–4 tygodni. Najlepszy czas na suszenie do kąpieli ziołowych.
Suszenie
Miesiące
czerwiec, lipiec
Czynności
Ścięte ziele suszyć w cieniu i przewiewnym miejscu. Liście rozłożyć cienką warstwą. Nie suszyć w słońcu – utrata olejków i kolorów. Najlepiej po południu.
Fermentacja
Miesiące
lipiec
Czynności
Fermentacja ziela w ciemnym, szczelnym pojemniku przez 3 dni (20–24°C). Stosowana przy produkcji mieszanek tytoniowych i naparów leczniczych.
Ekstrakcja
Miesiące
czerwiec
Czynności
Ekstrakcja etanolem 40–70%: świeże liście zalać alkoholem 1:5, pozostawić na 14 dni w cieniu, codziennie wstrząsać. Najlepiej zacząć w pełnię księżyca.
Produkcja nalewek
Miesiące
czerwiec, lipiec
Czynności
Świeże liście lub korzeń zalać alkoholem 1:5, macerować 14 dni w ciemnym miejscu. Idealny czas: pełnia lub pierwsza kwadra. Filtracja przez gazę.
Sporządzanie syropu
Miesiące
czerwiec, lipiec
Czynności
Naparu z liści lub korzenia gotować z miodem lub cukrem w proporcji 1:1. Gdy zgęstnieje – przelać do słoików. Przechowywać w chłodzie. Rano lub wieczorem.
Sporządzanie mazidel
Miesiące
czerwiec, lipiec
Czynności
Rozdrobnione suche ziele dusić na tłuszczu roślinnym (kokosowym lub oliwa) przez 15 min. Przecedzić i przelać do słoiczka. Sporządzać w ostatniej kwadrze.
Sporządzanie kiszonek
Miesiące
czerwiec, lipiec
Czynności
Młode liście z dodatkiem czosnku i chrzanu kiszone w 2% solance przez 5–7 dni. Najlepiej rozpoczynać proces w pierwszej kwadrze lub tuż po nowiu.
Sporządzanie pudrów
Miesiące
czerwiec
Czynności
Suszone ziele i korzeń zmielić na drobny proszek i przechowywać w suchym miejscu. Najlepsze efekty daje zbiór i suszenie przed pełnią, a mielenie w nowiu.
Pozyskiwanie nasion
Miesiące
sierpień, wrzesień
Czynności
Zbiór nasion w ciepły, suchy dzień. Owoce zbierać, gdy haczykowate szczecinki zaczynają zasychać. Najlepiej w czasie ostatniej kwadry – wpływa na trwałość nasion.
Księżycowy zbior
Nów
Miesiące
marzec, kwiecień
Czynności
Zbieranie korzeni i liści wieczorem tuż po nowiu – roślina gromadzi energię w podziemnych częściach.
Pierwsza kwadra
Miesiące
kwiecień, maj
Czynności
Zbiór liści i ziela, szczególnie rano – sprzyja koncentracji aktywnych składników w pędach.
Pełnia
Miesiące
czerwiec
Czynności
Zbieraj kwiaty i ziele w noc pełni – wysoki poziom olejków i energii roślinnej.
Ostatnia kwadra
Miesiące
wrzesień
Czynności
Idealna faza do zbioru korzeni i kłączy – wieczorem po opadnięciu rosy.
Bibliografia
Przepisy z tą rośliną
Wiedza Tajemna
  • Nazwa łacińska 'Sanicula' pochodzi od łacińskiego 'sanare' – leczyć.
  • W średniowieczu żankiel był rośliną symboliczną – chronił przed czarami i pechem.
  • Liście żankiela były dawniej popularnym dodatkiem do chłodników w południowej Polsce.
  • W alpejskich wsiach stosowano okłady z żankiela na rany cięte i stłuczenia.
  • W Niemczech nazywano żankiel 'Heil aller Welt' – uzdrowienie całego świata.
  • Liście żankiela wkładano do poduszki dla dzieci, by spały spokojnie i zdrowo rosły.
  • W polskim folklorze roślina była symbolem odnowy i wytrwałości.
  • W Bawarii i Tyrolu żankiel był składnikiem mieszanek przeciwko złym mocom.
  • W staropolskiej kuchni żankiel dodawano do zup jarzynowych jako 'ziele gojące'.
  • W kulturze celtyckiej żankiel był rośliną odpędzającą złe duchy z domu.
×

Funkcja wstrzymana

Aby aplikacja mogła być dostępna za darmo i działać błyskawicznie, przeszliśmy na wersję statyczną. Moduł logowania i komentarzy jest obecnie wyłączony.

Postaw Kufel Kawy